PLUS
Η Ουκρανία εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια βιώνει έναν πόλεμο που δεν μοιάζει με κανέναν άλλο στην Ευρώπη των τελευταίων δεκαετιών. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι επιθέσεις της Ρωσίας δεν έχουν απλώς στρατιωτικό χαρακτήρα: χτυπούν υποδομές που κρατούν χρόνια μια κοινωνία ζωντανή — ηλεκτρικά δίκτυα, σταθμούς θέρμανσης, νοσοκομεία, σπίτια — με αποτέλεσμα η καθημερινότητα των πολιτών να γίνεται γολγοθάς, ειδικά καθώς πλησιάζει ο βαρύς ουκρανικός χειμώνας.
Σε πόλεις όπως η Χερσώνα ή η Οδησσός, δεκάδες χιλιάδες οικογένειες βρέθηκαν χωρίς θέρμανση ή ηλεκτρικό — στοιχειώδη αγαθά που σε άλλες συνθήκες θεωρούνται δεδομένα.
Σε άλλες περιοχές, οι ρουκέτες και τα drones δεν κάνουν διακρίσεις· πλήττουν κατοικίες, καταστήματα, σχολεία, και αφήνουν πίσω νεκρούς και τραυματίες.
Αυτή δεν είναι απλώς μια στρατιωτική σύγκρουση — είναι πόλεμος ενάντια στην καθημερινή ζωή, στον πολιτισμό, στην υπόσταση ενός λαού που μέχρι χθες είχε ελπίδες για κανονικότητα.
Η διπλωματία — ανάσα ή παγίδα;
Παρά την ανθρωπιστική δυστοπία, δεν λείπουν οι προσπάθειες πίεσης για λύση μέσω της διπλωματίας. Η Ουκρανία ετοιμάζεται να παρουσιάσει ένα αναθεωρημένο ειρηνευτικό σχέδιο στον Λευκό Οίκο, καθώς επιδιώκει να αποφύγει να κάνει εδαφικές παραχωρήσεις στη Ρωσία.
Το Κίεβο πρόκειται να προτείνει εναλλακτικές λύσεις στις ΗΠΑ, αφού ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέκλεισε για άλλη μια φορά το ενδεχόμενο παράδοσης γης, λέγοντας ότι «δεν έχει κανένα δικαίωμα» να το πράξει βάσει του ουκρανικού ή του διεθνούς δικαίου.
Σχετικά με το θέμα της παράδοσης γης, ο Ζελένσκι δήλωσε: «Η Ρωσία επιμένει να παραδώσουμε εδάφη, αλλά δεν θέλουμε να παραχωρήσουμε τίποτα».
Συνέχισε: «Δεν έχουμε κανένα νόμιμο δικαίωμα να το πράξουμε, σύμφωνα με την ουκρανική νομοθεσία, το σύνταγμά μας και το διεθνές δίκαιο. Και δεν έχουμε κανένα ηθικό δικαίωμα».
Σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι θιασώτες της ειρήνης προσδοκούν ένα “πλάνο ασφάλειας” για την Ουκρανία — εγγυήσεις που θα την προστατεύσουν, όχι μόνο από την τωρινή επίθεση αλλά και από μελλοντικές. Οι προσπάθειες συνεχίζονται για τη συγκρότηση ενός διεθνούς συνασπισμού έτοιμου να προσφέρει συνεχή στρατιωτική υποστήριξη στο Κίεβο σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας, αν και δεν είναι ακόμη σαφές ποια μορφή θα λάβει αυτό.
Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, παράλληλα, προσπαθούν να εξασφαλίσουν μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την αντοχή της χώρας.
Όμως εδώ γεννάται το πρώτο μεγάλο ερώτημα: μπορεί η διπλωματία να λειτουργήσει όταν ο πόλεμος δεν έχει “γραμμές”, αλλά πλήττει αδιάκριτα κάθε πτυχή της ζωής; Όταν το μέτωπο δεν βρίσκεται πίσω στις παρυφές, αλλά μέσα στις πόλεις, στα σπίτια, στους δρόμους;
Και έπειτα: τι συμβιβασμοί είναι αποδεκτοί; Για την Ουκρανία, κάθε παραχώρηση — εδαφική, πολιτική, συμβολική — είναι πιθανώς ένας σταθμός στο δρόμο της υποχώρησης. Για την Ρωσία, μια “κατάπαυση” με όρους της Δύσης μπορεί να είναι απλώς μια ανάπαυλα μέχρι την επόμενη φάση.
Πολεμική πραγματικότητα και διεθνείς (αθέατες;) ισορροπίες
Με τις ρουκέτες και τα drones να πλήττουν εργοστάσια ενέργειας και υποδομές, η Ουκρανία βρίσκεται σε θέση άμυνας όχι μόνο στο μέτωπο, αλλά και στον καθημερινό αγώνα επιβίωσης. Αλλά ο πόλεμος δεν έχει μόνο στρατιωτικό κόστος. Έχει ανθρώπινο, κοινωνικό, δημογραφικό — όλα μετατρέπονται σε πληγές που καθυστερούν, αλλά δύσκολα χωνεύονται. Οι υποδομές καταρρέουν, οι πόλεις αδειάζουν, η επιστροφή στην κανονικότητα μοιάζει μακρινή.
Την ίδια ώρα, η παγκόσμια πολιτική αναδιπλώνεται. Οι οικονομικές κυρώσεις, τα παγωμένα ρωσικά assets, οι δανειοδοτήσεις — όλα μέσα σε ένα διακρατικό παζάρι, όπου η Ουκρανία προσπαθεί να κρατήσει την αξιοπρέπειά της. Η αλληλεγγύη δεν αρκεί — χρειάζονται αποφασιστικές εγγυήσεις.
Τι σημαίνει “ειρήνη” — σήμερα
Σε έναν κόσμο που συχνά θεωρεί την ειρήνη ως “σταμάτημα της μάχης”, η Ουκρανία αποδεικνύει ότι η ειρήνη είναι — ή οφείλει να είναι — κάτι πολύ μεγαλύτερο: αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη, ασφάλεια, ανασυγκρότηση, και πάνω απ’ όλα: η δυνατότητα να κοιτάς μπροστά χωρίς φόβο. Για να υπάρξει τέτοια ειρήνη, πρέπει να γίνει κατανοητό πως δεν είναι παζάρι εδαφών ή συμφωνιών· είναι υπόθεση ζωής. Μια συμφωνία που θα αφήνει πίσω κατεστραμμένα νοσοκομεία, κατεστραμμένα σπίτια, πληγωμένες ψυχές, δεν είναι ειρήνη — είναι παύση του πολέμου. Και αυτό — το χτίσιμο ζωής από τα χαλάσματα — είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι.
