Η Κύπρος σχεδιάζει αποκλιμάκωση με την Τουρκία μέσω συνεργασίας με ΝΑΤΟ και ΕΕ

12/12/2025 9:56

Σε μια χρονική συγκυρία βαθιάς γεωπολιτικής αναταραχής και αναθεώρησης συμμαχιών, η Κύπρος επιχειρεί να ανοίξει νέο κεφάλαιο στις σχέσεις της με την Τουρκία, αξιοποιώντας την επικείμενη προεδρία της στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη διεύρυνση των στρατιωτικών και διπλωματικών δεσμών με το ΝΑΤΟ. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, παρουσίασε σε συνέντευξή του στο Politico ένα σχέδιο αποκλιμάκωσης που συνδέει την ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα «Συνεργασία για την Ειρήνη» (Partnership for Peace – PfP) του ΝΑΤΟ με την προώθηση της ειρήνευσης και την επανεκκίνηση των σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας.

Η πρόταση του Προέδρου βασίζεται στην ιδέα ότι ένα βήμα προς το ΝΑΤΟ για την Κύπρο θα μπορούσε να δράσει ως μοχλός πίεσης και ταυτόχρονα ως κίνητρο για την Άγκυρα, ώστε αυτή να υποστηρίξει μια σταδιακή αποκλιμάκωση των εντάσεων με τη Λευκωσία και να προωθήσει θετικά βήματα στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας. Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η πρόσκληση προς την Τουρκία να συμφωνήσει στην ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα «Συνεργασία για την Ειρήνη» PfP, που θεωρείται ως ένα σημαντικό πρώτο βήμα για στενότερη συνεργασία με τη Συμμαχία και με δυτικούς θεσμούς γενικότερα.

Στρατηγική σύνδεση με την τουρκική στάση

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης έχει ήδη αναφέρει ότι έχει συζητήσει την ιδέα τόσο με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, όσο και με τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, επιδιώκοντας ευρύτερη υποστήριξη για το σχέδιό του. Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση είναι ότι η Κύπρος μπορεί να χρησιμοποιήσει τα μέσα που προσφέρει η Συμμαχία ως εργαλείο γεωπολιτικής σταθεροποίησης και αποκλιμάκωσης στην ανατολική Μεσόγειο, συνδυάζοντάς τα με την επανεκκίνηση της ευρωτουρκικής ατζέντας.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, παραμένει δεσμευμένη σε μια πιο αυτόνομη στρατηγική που πολλές φορές έρχεται σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, ενώ τα θέματα ασφαλείας και οι διμερείς διαφορές με την Κύπρο παραμένουν ανεπίλυτα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, εκπρόσωπος του κυβερνώντος τουρκικού κόμματος AKP έχει σχολιάσει αρνητικά την προοπτική της κυπριακής Προεδρίας της Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι η Λευκωσία «αναζητεί να προωθήσει μια ευρύτερη συμφωνία για τη Μεσόγειο» μέσω αυτής της θέσης.

PfP: Πρώτο στρατηγικό βήμα προς ΝΑΤΟ

Το πρόγραμμα «Συνεργασία για την Ειρήνη» (PfP) αποτελεί ένα μηχανισμό μέσω του οποίου χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ μπορούν να συνεργάζονται σε τομείς στρατιωτικής εκπαίδευσης, διαλειτουργικότητας και πολιτικής ασφάλειας με τη Συμμαχία, ανοίγοντας τον δρόμο ακόμη και για μελλοντική πλήρη ένταξη. Η Κύπρος, μέχρι σήμερα, δεν είχε ενεργό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο, κυρίως εξαιτίας των συνεχιζόμενων εντάσεων με την Τουρκία και των αντίστοιχων πολιτικών και στρατηγικών διαφορών.

Με την πρόταση της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, η Λευκωσία επιδιώκει να μετατρέψει το PfP σε στρατηγικό εργαλείο αποκλιμάκωσης, παρουσιάζοντάς το όχι μόνο ως μέσο ενίσχυσης της κυπριακής αμυντικής ικανότητας αλλά και ως διαπραγματευτικό μοχλό έναντι της Άγκυρας. Αντικείμενο των διαπραγματεύσεων είναι να αποκτήσει η Κύπρος πρόσβαση στο PfP υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα εμφανίσει θετική στάση έναντι της συμμετοχής αυτής και θα ενημερώσει αντίστοιχα τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας

Πολιτικές και διπλωματικές προεκτάσεις

Η κίνηση της κυπριακής ηγεσίας εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του ρόλου της χώρας στην ευρωπαϊκή και διεθνή σκηνή, με την αξιοποίηση της Προεδρίας της Ε.Ε. το πρώτο εξάμηνο του 2026. Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες για αποκλιμάκωση περιλαμβάνουν επίσης την επανέναρξη συνομιλιών για λύση στο Κυπριακό, που παραμένει ένας από τους βασικούς παράγοντες έντασης στη σχέση Λευκωσίας–Άγκυρας.

Η Λευκωσία επιδιώκει να κάνει σαφές ότι η προσέγγισή της δεν περιορίζεται απλώς σε αμυντικούς δεσμούς, αλλά συνδέεται με ολοκληρωμένη γεωστρατηγική και διπλωματική ατζέντα. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση για το PfP επιδιώκει να δείξει ότι η Κύπρος είναι έτοιμη να ενισχύσει ουσιαστικά τους δεσμούς της με τους δυτικούς θεσμούς, προκειμένου να προωθήσει εκεχειρία, σταθερότητα και θετικές αλλαγές στην περιοχή.

Αντιδράσεις και προκλήσεις

Παρά τη φιλοδοξία του σχεδίου, η πρόταση δεν είναι χωρίς εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις. Εντός Κύπρου, πολιτικές δυνάμεις αλλά και σημαντικό μέρος της κοινωνίας παραμένουν διχασμένες ως προς τα οφέλη και τις πιθανές παρενέργειες μιας ενεργής σύνδεσης με το ΝΑΤΟ, ειδικά σε σχέση με το ιστορικό της κυπριακής ουδετερότητας και την ευαισθησία γύρω από την εθνική ανεξαρτησία και ασφάλεια.
Επίσης, η τουρκική στάση αποτελεί έναν αστάθμητο παράγοντα: αν και η Άγκυρα έχει εκφραστεί θετικά σε μερικά ζητήματα στρατηγικής συνεργασίας με τη Δύση —όπως σε πρόσφατες συζητήσεις για ενδεχόμενη επανένταξή της στο πρόγραμμα F-35 των ΗΠΑ— εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφωνίες σε θέματα ασφάλειας, εδαφικών διαφορών και διπλωματικών ισορροπιών.

Ευρύτερος γεωπολιτικός χάρτης

Η πρόταση της Λευκωσίας γίνεται σε μια περίοδο που οι σχέσεις μεταξύ ΝΑΤΟ, ΗΠΑ και Τουρκίας διέρχονται μεταβατικές φάσεις, καθώς οι διαπραγματεύσεις για θέματα ασφάλειας και στρατιωτικών προγραμμάτων συνεχίζονται σε πολλά επίπεδα. Οι ΗΠΑ και η Τουρκία, για παράδειγμα, συζητούν πιθανή επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα F-35, θέτοντας σε πρώτο πλάνο τις ισορροπίες στρατηγικών συμφερόντων μέσα στη Συμμαχία.

Αν η πρόταση της Κύπρου τύχει ευρύτερης υποστήριξης από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και των συμμάχων στο ΝΑΤΟ, αυτή η στρατηγική προσέγγιση μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο διαπραγμάτευσης που θα συνδέει την ασφάλεια, τη διπλωματία και τη γεωπολιτική συνεργασία σε μια περιοχή με ιστορικά περίπλοκες εντάσεις.