Σε κρίσιμη καμπή οι διαπραγματεύσεις για ειρήνη στην Ουκρανία

16/12/2025 8:28

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους βρίσκονται στο πιο προχωρημένο στάδιο διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, σύμφωνα με δηλώσεις αξιωματούχων που συμμετέχουν στις συνομιλίες στο Βερολίνο. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα νέο, εκτεταμένο πακέτο εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, το οποίο οι Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν ως το ισχυρότερο που έχει προταθεί ποτέ.

Η πρόταση προβλέπει η Ευρώπη να ηγηθεί μιας πολυεθνικής δύναμης στο πλαίσιο ενός «συνασπισμού προθύμων», με την πολιτική και επιχειρησιακή υποστήριξη των ΗΠΑ. Ο ρόλος της δύναμης αυτής θα περιλαμβάνει την ανασυγκρότηση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, την ασφάλεια του ουκρανικού εναέριου χώρου, τη διασφάλιση των θαλάσσιων οδών και την υποστήριξη της σταθερότητας μέσω επιχειρήσεων εντός της Ουκρανίας. Παράλληλα, ξεκαθαρίζεται ότι οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν να αναπτύξουν στρατεύματα επί του εδάφους.

Οι εγγυήσεις ασφαλείας θεωρούνται ο ακρογωνιαίος λίθος μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το πακέτο περιλαμβάνει νομικές και υλικές δεσμεύσεις που θα λειτουργούν αποτρεπτικά απέναντι σε μελλοντική ρωσική επίθεση και προσομοιάζουν, χωρίς να ταυτίζονται πλήρως, με τις εγγυήσεις του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Προβλέπεται ότι η Ουκρανία θα διατηρήσει μόνιμο στρατό περίπου 800.000 στρατιωτών με δυτική υποστήριξη, ενώ οι ΗΠΑ θα ηγηθούν μηχανισμού παρακολούθησης και επαλήθευσης της κατάπαυσης του πυρός, με στόχο την έγκαιρη προειδοποίηση σε περίπτωση παραβίασης.

Οι ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν στις συνομιλίες εξετάζουν την ανάληψη νομικά δεσμευτικών υποχρεώσεων, υπό την προϋπόθεση των εθνικών τους διαδικασιών, για δράση σε περίπτωση νέας ένοπλης επίθεσης κατά της Ουκρανίας. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει τη στήριξή της στην ευρωπαϊκή πορεία του Κιέβου.

Παρά το θετικό κλίμα, σημαντικά αγκάθια παραμένουν. Το πιο δύσκολο ζήτημα αφορά το μέλλον των ουκρανικών εδαφών που τελούν υπό ρωσική κατοχή, κυρίως στην ανατολική περιοχή του Ντονμπάς. Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι εξακολουθούν να εξετάζουν το καθεστώς των περιοχών αυτών, ακόμη και σενάρια όπως η δημιουργία οικονομικά ελεύθερων ζωνών, ωστόσο αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν βαθιές διαφωνίες για τον έλεγχο και την κυριαρχία τους. Αμερικανοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι, ακόμη κι αν υπάρξει γενικό πλαίσιο, τα τελικά ζητήματα κυριαρχίας θα πρέπει να επιλυθούν απευθείας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Ένα δεύτερο σοβαρό σημείο τριβής αφορά τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, ο οποίος βρίσκεται σε ουκρανικό έδαφος αλλά υπό ρωσικό έλεγχο. Οι ΗΠΑ έχουν προτείνει η παραγόμενη ενέργεια να μοιράζεται ισότιμα μεταξύ των δύο πλευρών, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί συμφωνία.

Παρά τις διαφωνίες, Αμερικανοί διαπραγματευτές εκτιμούν ότι περίπου το 90% των θεμάτων έχει επιλυθεί, γεγονός που τροφοδοτεί συγκρατημένη αισιοδοξία. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει χαρακτηρίσει τις συνομιλίες «όχι εύκολες», αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι έχει σημειωθεί πραγματική πρόοδος. Τόνισε επίσης ότι η Ρωσία συνεχίζει τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, χρησιμοποιώντας τη στρατιωτική πίεση ως μοχλό στις διαπραγματεύσεις.

Στο πολιτικό επίπεδο, ο Ζελένσκι έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποσύρει την υποψηφιότητα της Ουκρανίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ, εφόσον το Κίεβο λάβει νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας αντίστοιχες με εκείνες της Συμμαχίας. Παράλληλα, επιδιώκει το πάγωμα της πρώτης γραμμής εκεί όπου βρίσκεται σήμερα, αντί την πλήρη παραχώρηση ολόκληρης της περιοχής του Ντονμπάς.

Η Μόσχα, από την πλευρά της, εξακολουθεί να θεωρεί την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ως βασική απειλή για την ασφάλειά της και έναν από τους λόγους που οδήγησαν στην εισβολή του 2022. Το Κρεμλίνο δηλώνει ότι αναμένει επίσημη ενημέρωση από τις ΗΠΑ για τα αποτελέσματα των συνομιλιών στο Βερολίνο, ενώ αρνείται ότι σχεδιάζει επιθέσεις κατά κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες υπογραμμίζουν ότι το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων θα επηρεάσει την ασφάλεια της ηπείρου για τις επόμενες δεκαετίες. Όπως επισημαίνουν, μια αποτυχία στην Ουκρανία θα μπορούσε να έχει ευρύτερες συνέπειες για τη σταθερότητα και τα σύνορα στην Ευρώπη. Παρά τις δυσκολίες, όλοι αναγνωρίζουν ότι οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για το αν θα μετατραπεί η τρέχουσα διπλωματική κινητικότητα σε μια βιώσιμη ειρηνευτική συμφωνία.