Γιατί αντέχει το καθεστώς των Μουλάδων στο Ιράν παρά τις σφοδρές διαδηλώσεις

14/01/2026 9:40

Τις τελευταίες εβδομάδες, το Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο μιας από τις πιο σοβαρές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας του. Μαζικές διαδηλώσεις πυροδοτήθηκαν από την εκρηκτική αύξηση του κόστους ζωής, την οικονομική κατάρρευση και τη βαθιά δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο. Αυτό που ξεκίνησε ως κοινωνικά αιτήματα για βελτίωση των συνθηκών ζωής γρήγορα μετατράπηκε σε γενικευμένη απόρριψη της θεοκρατικής εξουσίας που κυβερνά τη χώρα εδώ και σχεδόν πέντε δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, παρά τη σφοδρότητα και τη διάρκειά τους, οι εξεγέρσεις δεν έχουν οδηγήσει στην πτώση του καθεστώτος. Η απάντηση στο ερώτημα γιατί αντέχει το καθεστώς των Μουλάδων βρίσκεται σε μια σύνθετη ισορροπία θεσμικής δύναμης, κοινωνικού ελέγχου και γεωπολιτικών παραμέτρων.

Ένα κράτος με βαθιά ριζωμένη «στρατιωτική» δομή

Το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν είναι απλώς μια κυβέρνηση με πολιτική επιρροή: είναι ένα πολύπλοκο κράτος εντός του κράτους. Ο βασικός πυλώνας της δύναμής του είναι το στρώμα των οργανωμένων δυνάμεων ασφαλείας — κυρίως οι Φρουροί της Επανάστασης και το παραστρατιωτικό δίκτυο των Basij που στα φαρσί, σημαίνει «κινητοποίηση». Πρόκειται για μία εθελοντική παραστρατιωτική ομάδα που αποτελεί βοηθητικό σκέλος του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), του ισχυρού και ελίτ τμήματος του ιρανικού στρατού.

Μαζί, εκτιμάται ότι αριθμούν περίπου ένα εκατομμύριο άτομα, πιστά δεσμευμένα στην υπεράσπιση της εξουσίας της ιρανικής θεοκρατίας. Αυτές οι δυνάμεις διαθέτουν την εκπαίδευση, τα μέσα και την οργάνωση για να διασπείρουν και να καταστείλουν πολιτικές διαμαρτυρίες σε μεγάλη κλίμακα, κάτι που έχει ήδη αποδειχθεί στους μήνες των διαδηλώσεων.

Η σημασία αυτού του «βαθέος κράτους» είναι καθοριστική: όσο οι δυνάμεις ασφαλείας παραμένουν ενωμένες και πιστές στην ηγεσία, η πιθανότητα ρήγματος που θα οδηγήσει σε πτώση του καθεστώτος παραμένει χαμηλή. Το να σπάσει αυτό το θεσμικό μπλοκ — για παράδειγμα με σημαντικές αποστασίες ή μαζικές αρνήσεις διαταγών — είναι μια εξαιρετικά δύσκολη εξέλιξη, ειδικά σε μια χώρα με τόσο μεγάλη ιστορία ελέγχου των δυνάμεων ασφαλείας.

Ηγεσία που έχει επιβιώσει πολλαπλών κρίσεων

Ο Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί, στα 86 του χρόνια έχει ήδη αντιμετωπίσει πολλές διακυμάνσεις και κύματα λαϊκών αντιδράσεων από το 1979. Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες είναι το πέμπτο μεγάλο κύμα αντίστασης από το 2009, γεγονός που δείχνει πως το καθεστώς έχει καταφέρει επανειλημμένα να απορροφήσει τέτοιες κρίσεις, χωρίς να αποσαθρωθεί.

Αυτή η «εμπειρία επιβίωσης» λειτουργεί ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα: αφενός ενισχύει την αυτοεικόνα του κράτους ότι μπορεί να αντέξει σοβαρές δοκιμασίες, και αφετέρου διαμορφώνει την πεποίθηση στο εσωτερικό της ιεραρχίας ότι οποιαδήποτε υποχώρηση ή «διάσπαση» θα οδηγήσει σε χάος. Η εκτεταμένη χρήση βίας, οι μαζικές συλλήψεις και τα παραδείγματα δημόσιας καταστολής υπηρετούν αυτόν ακριβώς τον σκοπό: να αποθαρρύνουν οποιονδήποτε εξετάζει το ενδεχόμενο να αμφισβητήσει τον έναν ή τον άλλο μηχανισμό του καθεστώτος.

Το βάρος του «βαθέος κράτους» έναντι των μαζικών κινητοποιήσεων

Οι δρόμοι μπορεί να γεμίζουν από χιλιάδες διαδηλωτές, αλλά η αλλαγή ενός καθεστώτος όπως αυτό δεν εξαρτάται μόνο από τον όγκο της λαϊκής οργής. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, για να καταρρεύσει ένα τόσο καλά δομημένο σύστημα, πρέπει να υπάρξει ρήξη στο εσωτερικό του ίδιου του κράτους — ειδικά στις τάξεις των δυνάμεων ασφαλείας. Ακόμα και στα πιο κρίσιμα σημεία των κινητοποιήσεων, τέτοιου είδους αποστασίες δεν έχουν εμφανιστεί σε μεγάλο βαθμό. Αυτό σημαίνει ότι τα θεσμικά «υλικά» που διατηρούν τον μηχανισμό λειτουργούν ακόμη ως μοχλοί σταθερότητας.

Επιπλέον, η γεωγραφική και δημογραφική ποικιλία του Ιράν — με πληθυσμό άνω των 80 εκατομμυρίων και σημαντικό αριθμό συντηρητικών, θρησκευτικά δεσμευμένων πολιτών — καθιστά την ενοποίηση μιας πλήρους, πανεθνικής εξέγερσης πολύ πιο απαιτητική από ό,τι στις μικρότερες ή ομοιογενέστερες κοινωνίες.

Η διεθνής διάσταση και η εικόνα της «απειλής από έξω»

Καθώς οι διαδηλώσεις συνεχίζονται, η ιρανική ηγεσία έχει εντείνει την αφήγηση ότι οι κινητοποιήσεις δεν είναι καθαρά «εσωτερική υπόθεση», αλλά αποτέλεσμα ξένης επιρροής, με αιχμές κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αυτή η στρατηγική — που χρησιμοποιεί το εξωτερικό ως «εχθρό» — λειτουργεί τόσο για να δικαιολογήσει την καταστολή όσο και για να ενισχύσει την εθνικιστική συνοχή.

Παρά τις προκλήσεις, η διεθνής πίεση και οι απειλές τιμωρίας των ΗΠΑ δεν έχουν ακόμα υπονομεύσει δραστικά το καθεστώς, δεδομένων του βαθμού ελέγχου και της αυτονομίας που διαθέτει σε σημαντικούς τομείς της λειτουργίας του.

Το 2026 βρίσκει το Ιράν σε μια ιστορική καμπή, αλλά όχι σε άμεσο σημείο κατάρρευσης του καθεστώτος. Η ανθεκτικότητα των δομών εξουσίας, η ενότητα των δυνάμεων ασφαλείας, η εμπειρία αντιμετώπισης κρίσεων, και οι στρατηγικές κοινωνικού και πολιτικού ελέγχου συμβάλλουν όλα στην παραμονή των Μουλάδων στην εξουσία, παρά το βάθος και το εύρος των λαϊκών κινητοποιήσεων.