PLUS
Τον Μάρτιο του 2026, η εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ μπήκε ξανά στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος — όχι ως μια σταθερή στρατηγική με αρχές και κανόνες, αλλά ως μία σειρά από απρόβλεπτες, συχνά αντιφατικές και ιδιοτελείς κινήσεις που έχουν αναστατώσει συμμάχους και αντιπάλους. Αυτό που κάποτε περιγράφηκε από υποστηρικτές του ως «Donroe Doctrine» — ένας όρος που εμφανίστηκε σε εξώφυλλο του Ιανουαρίου της New York Post – μια Τραμπική παραλλαγή μιας ιδέας του 19ου αιώνα, του Δόγματος Μονρόε, όταν το 1823, ο Πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε φιλοδοξούσε να εμποδίσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να αναμειχθούν στο ημισφαίριο.
Το «Donroe Doctrine» λοιπόν μέχρι σήμερα έχει αποδειχθεί στην πράξη περισσότερο μια ρευστή επιβολή δύναμης παρά ένα συνεκτικό πολιτικό πλαίσιο.
Την ίδια στιγμή που οι ΗΠΑ πραγματοποιούν στρατιωτικές ενέργειες στη Μέση Ανατολή και άλλες περιοχές, η διεθνής κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα στην οποία κανόνες, θεσμοί και διπλωματικοί μηχανισμοί υποχωρούν μπροστά σε μονομερείς αποφάσεις, αμφιλεγόμενες δικαιολογίες και στρατηγικές χωρίς μακροπρόθεσμο όραμα.
Όταν ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο το 2025, πολλοί αναλυτές, πολιτικοί και δημοσιογράφοι προσπάθησαν να εντοπίσουν ένα συνεκτικό πλαίσιο στην εξωτερική του πολιτική. Το πιο δημοφιλές όνομα που δόθηκε σε αυτήν την προσπάθεια ήταν η «Donroe Doctrine», μια φράση που προσπάθησε να συνδυάσει την παραδοσιακή αμερικανική πολιτική (που τάσσεται υπέρ του ελέγχου της δυτικής ημισφαιρίου) με τη σύγχρονη στρατηγική των ΗΠΑ.
Ωστόσο, η πραγματικότητα μοιάζει να διαψεύδει την ύπαρξη μιας τέτοιας συνεκτικής στρατηγικής. Το υποτιθέμενο «Donroe Doctrine» ήταν περισσότερο ένας τίτλος παρά μια λειτουργική πολιτική γραμμή — και τα πρόσφατα γεγονότα το αποδεικνύουν με τρόπο αδιαμφισβήτητο.
Αντί για ένα πλάνο που καθοδηγείται από αρχές, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ έχει καταλήξει σε μια σειρά από αυθαίρετες κινήσεις που εξυπηρετούν άμεσα πολιτικά ή προσωπικά συμφέροντα, αντί για σταθερούς διεθνείς στόχους.
Βενεζουέλα, Ιράν και η Απρόβλεπτη Χρήση Δύναμης
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις της έλλειψης κανόνων είναι η πρόσφατη στρατιωτική επέμβαση στις ΗΠΑ στη Βενεζουέλα για την απομάκρυνση του προέδρου Νικολάς Μαδούρο. Αν και αρχικά παρουσιάστηκε ως μέτρο για την αποκατάσταση της δημοκρατίας και την απελευθέρωση της χώρας από ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, η πράξη κατέληξε να μοιάζει περισσότερο με επιβολή συμφερόντων — ιδίως στον ενεργειακό τομέα — παρά με μια ηθικά καθαρή επιχείρηση για την υπεράσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτό που ακολούθησε ήταν ακόμα πιο ενδεικτικό. Αντί οι ΗΠΑ να εργαστούν με διεθνείς εταίρους ή θεσμούς για μια στρατηγική επίλυσης, η διοίκηση Τραμπ επέλεξε να αναλάβει μονομερώς στρατιωτική δράση κατά του Ιράν — με αεροπορικές επιδρομές και άλλες στρατιωτικές επιχειρήσεις που υποτιμούν τη διεθνή νομιμότητα και την ανάγκη διαλόγου.
Οι δικαιολογίες που έχουν δοθεί στους Αμερικανούς πολίτες και στον κόσμο για αυτές τις ενέργειες είναι αντιφατικές και ανεπαρκώς τεκμηριωμένες. Μεταξύ άλλων, εκτιμήσεις ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να «προλάβουν» μια επίθεση από το Ιράν ή ότι μια συμφωνία που συζητείτο πίσω από κλειστές πόρτες δεν ήταν αρκετά καλή, αφήνουν περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις — και υποδεικνύουν το μεγάλο κενό σε μια σταθερή στρατηγική.
Η Συνέπεια της Απουσίας Κανόνων
Όταν μια μεγάλη δύναμη ενεργεί χωρίς σαφείς κανόνες, οι συνέπειες επεκτείνονται πέρα από τα άμεσα στρατιωτικά αποτελέσματα. Η έλλειψη σταθερής πολιτικής έχει:
Διεθνή Απομόνωση Συμμάχων: Παραδοσιακοί εταίροι των ΗΠΑ, όπως κράτη του ΝΑΤΟ και άλλες συμμαχίες σε Ασία και Μέση Ανατολή, δεν μπορούν να προβλέψουν τις επόμενες κινήσεις της Ουάσιγκτον. Αυτό δημιουργεί ανασφάλεια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντίδραση ή αποστασιοποίηση από τον αμερικανικό σχεδιασμό.
Αύξηση Γεωπολιτικών Τριβών: Η μονομερής χρήση στρατιωτικής δύναμης και οι απειλές πιθανών οικονομικών κυρώσεων ή εμπορικών αποκλεισμών σε χώρες που δεν συμμορφώνονται με τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον (όπως φαίνεται από άλλες εξελίξεις αυτές τις ημέρες) εντείνουν τις διεθνείς εντάσεις.
Αμφισβήτηση του Διεθνούς Δικαίου: Καθώς οι ΗΠΑ αποφεύγουν διεθνείς θεσμούς και έννοιες όπως η έγκριση συμβουλίων ασφαλείας ή η συνεργασία μέσω του ΟΗΕ, το παγκόσμιο σύστημα βασισμένο σε κανόνες υπονομεύεται.
Η απουσία συνεπούς στρατηγικής σημαίνει επίσης ότι οι πολίτες των ΗΠΑ δεν λαμβάνουν μια σαφή εικόνα για το πώς και γιατί η χώρα τους εμπλέκεται σε διεθνείς συγκρούσεις. Η διαχείριση κρίσεων γίνεται αποσπασματική και εναλλασσόμενη ανάλογα με την επικαιρότητα ή τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες.
Οι Αντίκτυποι για την Παγκόσμια Ασφάλεια
Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον ήδη φορτισμένο από συγκρούσεις, οικονομικές ανισότητες και ενεργειακές κρίσεις, μια εξωτερική πολιτική χωρίς σταθερούς κανόνες δεν είναι απλώς θέμα εσωτερικής διακυβέρνησης — επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την πρόκληση πολέμων.
Η πρόσφατη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, που έχει οδηγήσει σε πλήγματα στο Ιράν και αντιδράσεις από χώρες σε όλο τον κόσμο, δείχνει πόσο εύκολα μια μονομερής πολιτική μπορεί να κλιμακώσει σε γενικευμένη κρίση. Η απουσία σαφούς σχεδίου και εξήγησης από την αμερικανική διοίκηση έχει προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη ανησυχία για το μέλλον της περιοχής και τη θέση των ΗΠΑ σε αυτήν.
Παράλληλα, η διεθνής κοινότητα βλέπει ότι δεν υπάρχουν πραγματικές «κόκκινες γραμμές» όταν η μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη ενεργεί σύμφωνα με την ιδιοτελή λογική της στιγμής. Αυτό δημιουργεί ένα προηγούμενο όπου άλλες χώρες μπορεί να υιοθετήσουν παρόμοια συμπεριφορά — υπονομεύοντας περαιτέρω το διεθνές δίκαιο και τους θεσμούς που το στηρίζουν.
Η εξωτερική πολιτική δεν είναι απλώς ένα εργαλείο άσκησης δύναμης — είναι η προβολή αξιών, συμφωνιών και κανόνων που διαμορφώνουν τη διεθνή τάξη. Όταν η πολιτική αυτή χάνει τη συνεκτικότητα και την προβλεψιμότητα, οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο μια κυβέρνηση ή έναν λαό — επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη.
Το παράδειγμα της διοίκησης του Ντόναλντ Τραμπ μέχρι στιγμής δείχνει μια τάση προς πρωτοβουλίες που βασίζονται περισσότερο στην αυθαιρεσία παρά στην αρχή, με αποτέλεσμα πολλούς συμμάχους να δυσπιστούν και πολλούς αντιπάλους να οξύνονται.
Αν το μέλλον της παγκόσμιας πολιτικής είναι να βασίζεται στην «ελεύθερη χρήση δύναμης» αντί στη συνεργασία και τους κανόνες, τότε η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να αξιολογήσει τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών σε ένα σύστημα που κινδυνεύει να υπονομευθεί από τον ίδιο του τον ισχυρότερο παίκτη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο μεγαλύτερος γιος του Αλί Χαμενεΐ είναι ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν
