PLUS
Ένα ολοένα και πιο σύνθετο περιβάλλον χρήσης και διακίνησης ναρκωτικών ουσιών στην Ευρώπη καταγράφει η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026, που δημοσίευσε ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA). Η έκθεση αναδεικνύει σημαντικές μεταβολές τόσο στο προφίλ των χρηστών όσο και στις ουσίες που κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή αγορά, με την κοκαΐνη, τα διεγερτικά και την κάνναβη να εμφανίζουν αυξημένη παρουσία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, περίπου 24,9 εκατομμύρια ενήλικες στην Ευρώπη έκαναν χρήση κάνναβης και 4,3 εκατομμύρια χρήση κοκαΐνης κατά το τελευταίο έτος. Παράλληλα, περισσότεροι από 7.600 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο από υπερδοσολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρή ανησυχία στις αρχές δημόσιας υγείας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συνεχής εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών και ισχυρών συνθετικών οπιοειδών. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν περίπου 50 νέες ουσίες, ενώ συνολικά 1.050 ουσίες βρίσκονται υπό ευρωπαϊκή παρακολούθηση. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η αυξανόμενη παρουσία της κεταμίνης, η οποία εντοπίζεται όλο και συχνότερα σε περιστατικά χρήσης και τοξικότητας.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας πραγματικότητας είναι η πολυχρησία, δηλαδή η ταυτόχρονη ή διαδοχική χρήση περισσότερων της μίας ουσιών. Το φαινόμενο αυτό δυσχεραίνει τη θεραπευτική αντιμετώπιση και αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία των χρηστών.
Την ίδια στιγμή, η διακίνηση ναρκωτικών εξελίσσεται διαρκώς, με τα εγκληματικά δίκτυα να αξιοποιούν νέες μεθόδους και διαδρομές. Το 2024 κατασχέθηκαν συνολικά 330 τόνοι κοκαΐνης στην Ευρώπη, ενώ οι αρχές προχώρησαν και σε κατασχέσεις άνω των 50.000 δισκίων συνθετικών οπιοειδών. Η υψηλή διαθεσιμότητα παράνομων ουσιών και η εμφάνιση ψευδεπίγραφων φαρμάκων αποτελούν πλέον σημαντική πρόκληση για όλα τα κράτη-μέλη.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα ακολουθεί τις ευρωπαϊκές τάσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση. Το 2024 περίπου 4.200 άτομα εντάχθηκαν σε θεραπευτικά προγράμματα, ενώ η πολυχρησία αφορά το 73% όσων αναζητούν θεραπεία.
Παράλληλα, καταγράφηκαν 1.327 περιστατικά οξείας τοξίκωσης, με σχεδόν τα μισά να συνδέονται με πολλαπλή χρήση ουσιών. Ωστόσο, θετικό στοιχείο αποτελεί η μείωση των θανάτων από υπερδοσολογία, οι οποίοι το 2023 ανήλθαν σε 194, καταγράφοντας πτωτική τάση σε σχέση με προηγούμενα έτη. Καθοριστικό ρόλο στη μείωση αυτή φαίνεται να έχει διαδραματίσει η ευρεία διάθεση της ναλοξόνης, η οποία πλέον είναι διαθέσιμη σε δομές, στο πεδίο και μέσω προγραμμάτων take-home.
Ανησυχία προκαλεί η αύξηση των κατασχεμένων ποσοτήτων μεθαμφεταμίνης, καθώς και συνθετικών και ημι-συνθετικών καναβινοειδών. Επιπλέον, για πρώτη φορά καταγράφηκαν στη χώρα περιστατικά τοξίκωσης που σχετίζονται με ημι-συνθετικά κανναβινοειδή.
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν και τα στοιχεία της έρευνας ESPAD για τους εφήβους, σύμφωνα με τα οποία το 13,3% των 16χρονων στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει κάνει χρήση παράνομων ουσιών τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.
Ενίσχυση της μείωσης της βλάβης
Σημαντική πρόοδος καταγράφεται στον τομέα της μείωσης της βλάβης. Η διάθεση καθαρών συρίγγων έφτασε τις 674 ανά άτομο ετησίως, υπερβαίνοντας σημαντικά το όριο των 200 που προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Παράλληλα, επεκτείνονται οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης, οι κινητές μονάδες streetwork και οι δομές φροντίδας και φιλοξενίας σε όλη τη χώρα. Κατά το προηγούμενο έτος, η χρήση ναλοξόνης συνέβαλε στην αναστροφή 208 περιστατικών υπερδοσολογίας, ενώ ακόμη 153 περιστατικά αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς μετά από στενή παρακολούθηση.
Πρόληψη, θεραπεία και κοινωνική επανένταξη
Στον τομέα της πρόληψης συνεχίζεται η λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης και Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος CHAMPS (Children Amplified Prevention Services) του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC) στην Πάτρα. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους από τη γέννηση έως την εφηβεία και φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο πρόληψης για όλη τη χώρα.
Σε επίπεδο θεραπείας, το 70% των ωφελούμενων συμμετείχε σε φαρμακευτικά προγράμματα, το 20% σε «στεγνά» προγράμματα, το 5% σε θεραπευτικά προγράμματα εντός σωφρονιστικών καταστημάτων και το 4% σε μονάδες αποτοξίνωσης. Παράλληλα, λειτουργούν πλέον Πολυδύναμα Κέντρα Πρωτοβάθμιας Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων σε 23 πόλεις της χώρας.
Σημαντικές είναι και οι δράσεις κοινωνικής επανένταξης, με νέες δομές να προσφέρουν νομική υποστήριξη, κοινωνική φροντίδα, συμβουλευτική και ευκαιρίες εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης σε συνεργασία με τη ΔΥΠΑ.
Ο Εθνικός Συντονιστής για τις Εξαρτήσεις και Πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, κ. Θεοχάρης, υπογράμμισε ότι η συνεχής παρακολούθηση και αξιοποίηση αξιόπιστων επιστημονικών δεδομένων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών. Όπως τόνισε, η ενίσχυση της πρόληψης, της θεραπείας, της μείωσης της βλάβης και της κοινωνικής επανένταξης παραμένει κρίσιμος στόχος, ώστε κάθε πολίτης να έχει πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες αντιμετώπισης των εξαρτήσεων, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας του.
