PLUS
Η συμφωνία που υπέγραψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν παρουσιάστηκε διεθνώς ως μια ιστορική ευκαιρία αποκλιμάκωσης μετά από μήνες πολέμου, οικονομικής ασφυξίας και περιφερειακής αποσταθεροποίησης. Όμως στην Τεχεράνη η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις και τα χαμόγελα των διπλωματών εξελίσσεται μια έντονη πολιτική σύγκρουση που αποκαλύπτει τις βαθιές ρωγμές στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της εσωτερικής αντιπαράθεσης ήταν η στάση του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Αντί να εμφανιστεί ως ο άνθρωπος που σφράγισε τη συμφωνία, επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις. Σε δημόσια παρέμβασή του δήλωσε ότι εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να προχωρήσει στην υπογραφή, αλλά άφησε να εννοηθεί ότι ο ίδιος διαφωνεί με σημαντικές πτυχές της. Ουσιαστικά μετέφερε την πολιτική ευθύνη στον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, δημιουργώντας την εντύπωση ότι επιθυμεί να διατηρήσει ανοιχτή μια γραμμή άμυνας σε περίπτωση που η συμφωνία αποτύχει.
Η στάση αυτή δεν είναι τυχαία. Στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει ξεσπάσει μια σφοδρή συζήτηση για το αν η συμφωνία αποτελεί αναγκαίο συμβιβασμό ή επικίνδυνη υποχώρηση απέναντι στην Ουάσιγκτον. Οι υποστηρικτές της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι το Ιράν βγήκε από τον πόλεμο με κατεστραμμένες υποδομές, οικονομία υπό πίεση και κοινωνία εξαντλημένη. Κατά τη δική τους ανάγνωση, η άρση μέρους των κυρώσεων, η επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου και η επιστροφή ξένων επενδύσεων αποτελούν ζωτικής σημασίας ανάσες για τη χώρα.
Από την άλλη πλευρά, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι αντιμετωπίζουν τη συμφωνία σχεδόν ως πολιτική ήττα. Θεωρούν ότι η Τεχεράνη παραχωρεί υπερβολικά πολλά χωρίς να λαμβάνει αντίστοιχες εγγυήσεις. Η αποδοχή διεθνών επιθεωρήσεων, οι δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και η ανάγκη συνεννόησης με την Ουάσιγκτον θεωρούνται από αυτούς πλήγμα στην επαναστατική ταυτότητα του καθεστώτος.
Το παράδοξο είναι ότι η συμφωνία δέχεται πυρά και από την αντίθετη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Πολλοί αντικαθεστωτικοί Ιρανοί, τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διασπορά, θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον έχασε μια μοναδική ευκαιρία να πιέσει για βαθύτερες πολιτικές αλλαγές. Σύμφωνα με επικριτές της συμφωνίας, το αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση ενός καθεστώτος που βγήκε τραυματισμένο από τον πόλεμο αλλά τώρα αποκτά χρόνο, πόρους και διεθνή νομιμοποίηση για να ανασυγκροτηθεί.
Οι αντιδράσεις αυτές εξηγούν γιατί η ηγεσία του Ιράν αποφεύγει τους πανηγυρισμούς. Η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση αβεβαιότητας. Το οικονομικό κόστος του πολέμου είναι τεράστιο, ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν έχει εξαφανιστεί. Ταυτόχρονα, το πολιτικό σύστημα παραμένει διχασμένο ανάμεσα σε όσους θεωρούν ότι η επιβίωση απαιτεί πραγματισμό και σε εκείνους που πιστεύουν ότι κάθε συμβιβασμός με τις Ηνωμένες Πολιτείες υπονομεύει τα θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η ίδια η συμφωνία παραμένει εύθραυστη. Παρότι προβλέπει την επανεκκίνηση των πετρελαϊκών εξαγωγών, την επαναλειτουργία των θαλάσσιων οδών και τη συνεργασία με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, πολλές κρίσιμες λεπτομέρειες θα καθοριστούν στις επόμενες εβδομάδες. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι εάν η Τεχεράνη δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική μάχη μεταφέρεται και στην Ουάσιγκτον. Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές, φιλοϊσραηλινές οργανώσεις και συντηρητικοί σχολιαστές κατηγορούν τον Τραμπ ότι παραχώρησε υπερβολικά πολλά σε έναν αντίπαλο που βρισκόταν σε δυσμενή θέση. Η κριτική αυτή θυμίζει έντονα τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει η πυρηνική συμφωνία του 2015, αποδεικνύοντας ότι το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο διχαστικά ζητήματα της αμερικανικής πολιτικής.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η συμφωνία θα εξελιχθεί σε μια σταθερή ειρήνη ή αν θα αποδειχθεί απλώς μια προσωρινή ανακωχή ανάμεσα σε δύο αντιπάλους που εξακολουθούν να δυσπιστούν βαθιά ο ένας απέναντι στον άλλο. Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι η μάχη δεν διεξάγεται πλέον μόνο στα πεδία των συγκρούσεων αλλά και στους διαδρόμους της εξουσίας στην Τεχεράνη, όπου η επόμενη ημέρα της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει ανοιχτή υπόθεση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το Ισραήλ δεν φεύγει από τον Λίβανο: Νέα τριβή με τις ΗΠΑ και σκιά πάνω από τη συμφωνία με το Ιράν
Τραμπ: «Δεν υπάρχουν όρια» – Όταν η αλαζονεία της υπερδύναμης συναντά την πραγματικότητα
