PLUS
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κάθονται στο ίδιο τραπέζι, η διεθνής κοινότητα ανακουφίζεται. Όταν όμως κάθονται στο ίδιο τραπέζι ενώ ταυτόχρονα απειλούν ο ένας τον άλλον με νέο πόλεμο, τότε η λέξη «ειρήνη» αποκτά μια πολύ ιδιαίτερη σημασία.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Οι συνομιλίες που διεξήχθησαν στο ελβετικό Μπούργκενστοκ μπήκαν στη δεύτερη ημέρα τους με τις δύο πλευρές να δηλώνουν ότι υπάρχει πρόοδος προς μια συνολική συμφωνία. Την ίδια στιγμή, όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιούσε ότι αν η Τεχεράνη δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις της, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επανέλθουν στρατιωτικά, ενώ το Ιράν συνέχιζε να χρησιμοποιεί το Στενό του Ορμούζ ως διαπραγματευτικό όπλο.
Η εικόνα θυμίζει λιγότερο ειρηνευτική διαδικασία και περισσότερο μια προσωρινή ανακωχή ανάμεσα σε δύο αντιπάλους που εξακολουθούν να αμφισβητούν ο ένας τις προθέσεις του άλλου.
Το Ορμούζ ως παγκόσμιος μοχλός πίεσης
Το κεντρικό ζήτημα παραμένει το Στενό του Ορμούζ, η σημαντικότερη ίσως θαλάσσια ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Από το πέρασμα αυτό διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η απόφαση της Τεχεράνης να περιορίσει εκ νέου τη ναυσιπλοΐα προκάλεσε σοκ στις αγορές και φόβους για νέα ενεργειακή κρίση.
Για τον Τραμπ, η επαναλειτουργία του Ορμούζ αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο στόχο των συνομιλιών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να προειδοποίησε τους Ιρανούς διαπραγματευτές πως εάν επιχειρήσουν ξανά να κλείσουν το πέρασμα «δεν θα έχουν χώρα». Παράλληλα επανέφερε ακόμη και την ιδέα αμερικανικού ελέγχου του διαύλου, μια πρόταση που ακούγεται περισσότερο ως γεωπολιτικός εκβιασμός παρά ως ρεαλιστικό σχέδιο.
Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, θεωρεί ότι το Ορμούζ είναι το ισχυρότερο χαρτί της απέναντι σε μια υπερδύναμη που διαθέτει συντριπτική στρατιωτική υπεροχή. Όσο το Ιράν δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ στο πεδίο των όπλων, επιδιώκει να μεταφέρει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία.
Ενθαρρυντική πρόοδος μέσα σε κλίμα δυσπιστίας
Παρά τις απειλές και τις εκατέρωθεν καχυποψίες, οι διαμεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν μιλούν για «ενθαρρυντική πρόοδο». Οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε οριστική συμφωνία μέσα στις επόμενες 60 ημέρες. Παράλληλα δημιουργήθηκε απευθείας γραμμή επικοινωνίας για τη διαχείριση περιστατικών στο Στενό του Ορμούζ και για την αποφυγή στρατιωτικών επεισοδίων.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες έθεσαν τα θεμέλια για μια επιτυχημένη τελική συμφωνία. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, η Τεχεράνη εμφανίζεται πρόθυμη να επαναφέρει τη συνεργασία με διεθνείς επιθεωρητές και να συζητήσει μηχανισμούς διαχείρισης των πυρηνικών της δραστηριοτήτων.
Η ιρανική πλευρά αποφεύγει πάντως να επιβεβαιώσει ότι έχουν ξεκινήσει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, επιμένοντας ότι προηγούνται τα ζητήματα των κυρώσεων και των οικονομικών ανταλλαγμάτων.
Οι κυρώσεις χαλαρώνουν πριν κλείσει η συμφωνία
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο των τελευταίων ημερών να είναι ότι η Ουάσιγκτον άρχισε ήδη να προσφέρει οικονομικά κίνητρα πριν ακόμη επιτευχθεί η τελική συμφωνία.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε προσωρινή άρση βασικών περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου για διάστημα 60 ημερών. Η άδεια επιτρέπει όχι μόνο την πώληση πετρελαίου αλλά και τις σχετικές τραπεζικές, ασφαλιστικές και μεταφορικές συναλλαγές.
Για το Ιράν, που έχει υποστεί τεράστιες οικονομικές απώλειες από τις κυρώσεις, πρόκειται για μια σημαντική νίκη. Για τον Τραμπ, είναι ένα ρίσκο που αναλαμβάνεται με την ελπίδα ότι η οικονομική ανάσα θα διευκολύνει τη διπλωματική πρόοδο.
Η διαφορά είναι ότι κάθε πλευρά παρουσιάζει τη συμφωνία στο εσωτερικό της ως δική της επιτυχία. Στην Ουάσιγκτον η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το Ιράν υποχωρεί. Στην Τεχεράνη οι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να άρουν κυρώσεις χωρίς να έχουν αποσπάσει ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Η σκιά του Λιβάνου
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις συνομιλίες δεν βρίσκεται ίσως στο πυρηνικό πρόγραμμα ούτε στο πετρέλαιο. Βρίσκεται στον Λίβανο.
Η Τεχεράνη κατηγορεί την Ουάσιγκτον ότι δεν κατάφερε να συγκρατήσει το Ισραήλ, παρά τις προβλέψεις της συμφωνίας για αποκλιμάκωση. Ως απάντηση, συνέδεσε ευθέως τη λειτουργία του Ορμούζ με την κατάσταση στο λιβανικό μέτωπο.
Η σύνδεση αυτή δείχνει πόσο δύσκολο είναι πλέον να διαχωριστούν οι συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής. Το πυρηνικό ζήτημα, ο Λίβανος, η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο και οι αμερικανοϊρανικές σχέσεις αποτελούν πλέον ένα ενιαίο γεωπολιτικό πακέτο.
Κάθε παραβίαση σε ένα μέτωπο απειλεί να τινάξει στον αέρα τις διαπραγματεύσεις σε όλα τα υπόλοιπα.
Οι αγορές ποντάρουν στην αποκλιμάκωση
Παρά την αβεβαιότητα, οι αγορές δείχνουν να πιστεύουν ότι η διπλωματία έχει ακόμη πιθανότητες επιτυχίας.
Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν σημαντικά μετά τις πρώτες ενδείξεις προόδου, ενώ οι ευρωπαϊκές αγορές αντέδρασαν θετικά στην προοπτική σταθεροποίησης της κατάστασης στον Περσικό Κόλπο. Η επανεμφάνιση δεξαμενόπλοιων στο Ορμούζ ενίσχυσε την αίσθηση ότι η κρίση ίσως εισέρχεται σε φάση ελέγχου.
Ωστόσο οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η εμπιστοσύνη παραμένει εύθραυστη. Ένα μόνο επεισόδιο στη θάλασσα ή μια νέα ανταλλαγή πυρών στον Λίβανο θα μπορούσε να ανατρέψει πλήρως το κλίμα.
Ειρήνη ή απλώς διάλειμμα;
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι συνομιλίες προχωρούν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές επιδιώκουν πράγματι μια νέα σχέση ή απλώς κερδίζουν χρόνο.
Οι δηλώσεις του Τραμπ περί νέων επιθέσεων και οι επαναλαμβανόμενες απειλές της Τεχεράνης για το Ορμούζ δείχνουν ότι η λογική της αποτροπής εξακολουθεί να κυριαρχεί. Η διπλωματία προχωρά, αλλά κάτω από τη συνεχή απειλή της στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Αυτό ίσως είναι και το παράδοξο της σημερινής Μέσης Ανατολής: η ειρήνη δεν οικοδομείται επειδή οι αντίπαλοι εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον. Οικοδομείται επειδή όλοι αντιλαμβάνονται πόσο καταστροφική θα ήταν η επιστροφή στον πόλεμο.
Για την ώρα, το Ορμούζ παραμένει ανοιχτό, οι διαπραγματευτές συνεχίζουν να συζητούν και οι αγορές αναπνέουν με ανακούφιση. Όμως κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική συμφωνία ή απλώς σε μια σύντομη παύση πριν από την επόμενη κρίση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παραιτήθηκε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ
