PLUS
Όταν οι ηγέτες των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ συγκεντρωθούν στην Άγκυρα για την επόμενη Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας, η πιο κρίσιμη συζήτηση δεν θα αφορά μόνο τους νέους αμυντικούς στόχους ή τα ποσοστά των στρατιωτικών δαπανών. Πίσω από τις επίσημες ανακοινώσεις θα αιωρείται ένα πολύ πιο θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να συνεχίσει να οικοδομεί την ασφάλειά της πάνω στην υπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βρίσκονται πάντοτε εκεί;
Του Νίκου Βασιλειάδη
Για δεκαετίες, η απάντηση ήταν αυτονόητη. Η αμερικανική στρατιωτική ισχύς αποτελούσε τον αδιαμφισβήτητο πυλώνα της ευρωπαϊκής άμυνας και το ΝΑΤΟ λειτουργούσε με δεδομένη την ηγεσία της Ουάσιγκτον. Όμως το διεθνές περιβάλλον έχει αλλάξει. Οι αμερικανικές στρατηγικές προτεραιότητες μετατοπίζονται προς τον Ινδο-Ειρηνικό, η αντιπαράθεση με την Κίνα απορροφά ολοένα και περισσότερους πόρους, ενώ στην Ευρώπη γίνεται πλέον σαφές ότι η αμερικανική παρουσία δεν μπορεί να θεωρείται ανεξάντλητη ούτε άνευ όρων.
Η Σύνοδος της Άγκυρας αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμη τεστ για τη συνοχή της Συμμαχίας, αλλά και για την πολιτική ωριμότητα της Ευρώπης. Όχι επειδή θα ληφθούν απαραίτητα ιστορικές αποφάσεις, αλλά επειδή οι Ευρωπαίοι καλούνται πλέον να απαντήσουν σε ερωτήματα που επί χρόνια ανέβαλλαν: πόση ασφάλεια μπορούν να παράγουν μόνοι τους και πόση εξακολουθούν να εισάγουν από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού;
Η συζήτηση δεν αφορά την εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ. Αντίθετα, αφορά τη βιωσιμότητά του σε έναν κόσμο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής άμυνας, τότε η Ευρώπη δεν μπορεί να περιορίζεται στην αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών. Χρειάζεται να αποκτήσει τις δυνατότητες που θα της επιτρέψουν να ενεργεί αποτελεσματικά, με καλύτερο συντονισμό, ισχυρότερη αμυντική βιομηχανία και κοινό στρατηγικό σχεδιασμό.
Το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική βούληση εξακολουθεί να υπολείπεται των διακηρύξεων. Παρά τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμους τομείς, όπως οι στρατηγικές μεταφορές, οι δορυφορικές πληροφορίες, η αντιπυραυλική άμυνα και η πυρηνική αποτροπή. Η απόσταση ανάμεσα στη φιλοδοξία και στις πραγματικές δυνατότητες παραμένει μεγάλη.
Αυτό οδηγεί σε δύο διαφορετικές σχολές σκέψης. Η πρώτη θεωρεί ότι η ασφαλέστερη επιλογή είναι η διατήρηση της αμερικανικής ηγεσίας, με την Ευρώπη να ενισχύει τις δυνατότητές της χωρίς να αμφισβητεί τη βασική αρχιτεκτονική της Συμμαχίας. Η δεύτερη υποστηρίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για ένα μέλλον μεγαλύτερης στρατηγικής αβεβαιότητας, επενδύοντας σε δυνατότητες που θα της επιτρέψουν να αναλαμβάνει μεγαλύτερο βάρος ακόμη και αν οι αμερικανικές προτεραιότητες αλλάξουν περαιτέρω.
Η αντιπαράθεση αυτή δεν είναι θεωρητική. Θα διαπερνά κάθε συζήτηση στην Άγκυρα, ακόμη κι αν δεν αποτυπωθεί αυτούσια στο τελικό ανακοινωθέν. Γιατί πίσω από τους αριθμούς των εξοπλισμών και τις δεσμεύσεις για υψηλότερες δαπάνες κρύβεται το πραγματικό ερώτημα: επιδιώκει η Ευρώπη να γίνει ένας ισχυρότερος πυλώνας του ΝΑΤΟ ή αποδέχεται ότι θα παραμείνει ένας στρατηγικός εταίρος με μόνιμη εξάρτηση από την αμερικανική ισχύ;
Η απάντηση δεν μπορεί πλέον να αναβάλλεται. Κάθε νέα κρίση, κάθε μεταβολή στην αμερικανική στρατηγική και κάθε Σύνοδος Κορυφής της Συμμαχίας υπενθυμίζουν ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο. Η εποχή των εύκολων βεβαιοτήτων έχει παρέλθει.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη σημασία της Συνόδου της Άγκυρας να μην βρίσκεται στις αποφάσεις που θα ανακοινωθούν, αλλά στο γεγονός ότι θα καταστήσει ακόμη πιο εμφανές πως το πραγματικό διακύβευμα για την Ευρώπη δεν είναι η τύχη του ΝΑΤΟ. Είναι αν η ίδια είναι έτοιμη να μετατραπεί από καταναλωτή ασφάλειας σε παραγωγό ασφάλειας, αναλαμβάνοντας το κόστος, τις ευθύνες και τις πολιτικές επιλογές που συνεπάγεται μια τέτοια μετάβαση.
Στην Άγκυρα θα συζητηθούν οι αμυντικοί προϋπολογισμοί. Η ιστορία, όμως, θα κρατήσει σημείωση για κάτι άλλο: ποιος αποφάσισε να αναλάβει την ευθύνη και ποιος προτίμησε την άνεση της εξάρτησης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο Ερντογάν πιέζει για τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα ενόψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ
