PLUS
Σε κάθε κρίση στη Μέση Ανατολή, το ίδιο ερώτημα επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας: ποιος ελέγχει πραγματικά τα Στενά του Ορμούζ; Είναι το Ιράν που διαθέτει τη στρατιωτική ισχύ να απειλεί τη ναυσιπλοΐα ή οι Ηνωμένες Πολιτείες που διατηρούν τη μεγαλύτερη ναυτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο; Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και αποκαλύπτει γιατί το στενό αυτό πέρασμα παραμένει το σημαντικότερο γεωπολιτικό σημείο τριβής στον κόσμο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό του υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που μετατρέπει κάθε ένταση στην περιοχή σε ζήτημα παγκόσμιας οικονομικής ασφάλειας.
Η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν
Το βόρειο τμήμα των Στενών ανήκει στο Ιράν, ενώ η νότια πλευρά βρίσκεται απέναντι από το Ομάν και τη χερσόνησο Μουσαντάμ. Παρότι τα χωρικά ύδατα μοιράζονται μεταξύ των δύο κρατών, οι εμπορικοί διάδρομοι διέλευσης βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό κοντά στις ιρανικές ακτές, γεγονός που προσφέρει στην Τεχεράνη σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Το Ιράν έχει επενδύσει επί δεκαετίες σε μια στρατηγική «ασύμμετρης αποτροπής». Ταχύπλοα σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης, παράκτιοι πύραυλοι, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, υποβρύχιες νάρκες και πυροβολαρχίες κατά μήκος των ακτών μπορούν να καταστήσουν τη διέλευση εξαιρετικά επικίνδυνη ακόμη και για υπερσύγχρονους στόλους.
Οι ΗΠΑ κυριαρχούν στη θάλασσα, όχι όμως και στις ακτές
Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν την ισχυρότερη ναυτική δύναμη στην περιοχή, με αεροπλανοφόρα, αντιτορπιλικά, υποβρύχια και συμμαχικές βάσεις στον Κόλπο. Η αμερικανική παρουσία επιτρέπει την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας και την παροχή συνοδείας σε εμπορικά πλοία όταν απαιτείται.
Ωστόσο, ακόμη και η υπεροχή αυτή δεν αρκεί για να εξουδετερώσει το βασικό πλεονέκτημα της Τεχεράνης: τη γεωγραφία. Σε ένα τόσο στενό θαλάσσιο πέρασμα, ακόμη και περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Το νομικό κενό
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το διεθνές δίκαιο. Αν και η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα της ελεύθερης διέλευσης από διεθνή στενά, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ιράν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συγκεκριμένη συνθήκη. Αυτό δημιουργεί ένα γκρίζο νομικό πεδίο, στο οποίο κάθε πλευρά προβάλλει τη δική της ερμηνεία για το ποιος έχει δικαίωμα να επιβάλλει κανόνες ή περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα.
Ένας πόλεμος χωρίς νικητές
Οι τελευταίες εξελίξεις κατέδειξαν ότι καμία πλευρά δεν διαθέτει απόλυτο έλεγχο. Το Ιράν μπορεί να δυσχεράνει ή ακόμη και να διακόψει προσωρινά τη ναυσιπλοΐα, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στις αγορές, όμως δύσκολα θα μπορούσε να διατηρήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα έναν πλήρη αποκλεισμό απέναντι στην αμερικανική και συμμαχική στρατιωτική ισχύ.
Από την άλλη πλευρά, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να εγγυηθούν την απόλυτη ασφάλεια της διέλευσης χωρίς τον κίνδυνο γενικευμένης στρατιωτικής σύγκρουσης. Οι πρόσφατες απειλές της Τεχεράνης για επέκταση των επιχειρήσεων σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς της περιοχής επιβεβαιώνουν ότι τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να αποτελούν το ισχυρότερο στρατηγικό χαρτί του Ιράν απέναντι στη Δύση.
Το πραγματικό συμπέρασμα
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι ποιος κατέχει τα Στενά του Ορμούζ. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος μπορεί να τα διατηρήσει ανοικτά χωρίς να οδηγηθεί σε γενικευμένο πόλεμο.
Η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν. Η ναυτική ισχύς ευνοεί τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το διεθνές δίκαιο αφήνει περιθώρια αντικρουόμενων ερμηνειών. Και όσο αυτή η ισορροπία παραμένει εύθραυστη, το στενότερο θαλάσσιο πέρασμα του κόσμου θα συνεχίσει να λειτουργεί ως το πιο επικίνδυνο γεωπολιτικό «σημείο ασφυξίας» του πλανήτη, από το οποίο εξαρτώνται όχι μόνο οι ενεργειακές αγορές αλλά και η παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μετά το Ορμούζ, το Ιράν στρέφεται στην πύλη της Ερυθράς Θάλασσας ως νέο σημείο πίεσης
