PLUS
Η γείτων χώρα ρίχνει… Άγκυρα στην ευρωάμυνα και δίχτυα για τα εθνικά μας συμφέροντα!
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Την Τετάρτη που μας πέρασε τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες έδωσαν το πράσινο φως στο νέο χρηματοδοτικό «εργαλείο» δανειοδότησης μέσω των αγορών ύψους 150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής παραγωγής διά κοινών προμηθειών, εστιάζοντας σε δυνατότητες προτεραιότητας.
Την προηγούμενη εβδομάδα τα κράτη-μέλη της ΕΕ (σε επίπεδο μονίμων αντιπροσώπων / Coreper) είχαν καταλήξει σε κατ’ αρχήν συμφωνία για το SAFE. Η πολωνική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ χαιρέτισε αυτή τη συμφωνία ως «μεγάλη επιτυχία», σημειώνοντας ότι ο συμβιβασμός επετεύχθη έπειτα από «δύσκολες διαπραγματεύσεις» που κράτησαν δύο μήνες.
Το SAFE θα χρηματοδοτήσει επείγουσες και μεγάλης κλίμακας επενδύσεις στην ευρωπαϊκή τεχνολογική και βιομηχανική βάση στον τομέα της άμυνας (EDTIB). Στόχος είναι η ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας, η διασφάλιση της διαθεσιμότητας αμυντικού εξοπλισμού όταν χρειάζεται και η αντιμετώπιση των υφιστάμενων κενών σε δυνατότητες – ενισχύοντας τελικά τη συνολική αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ.
Επιπλέον, το SAFE θα επιτρέψει στην ΕΕ να υποστηρίξει περαιτέρω την Ουκρανία συνδέοντας την αμυντικήβιομηχανία της με το μέσο εξαρχής.
Όπως δήλωσε ο Πολωνός υπουργός για την Ευρωπαϊκή Ένωση ΆνταμΣλάπκα, «πρόκειται για ένα πρωτοφανές μέσο που θα ενισχύσει τις αμυντικές μας δυνατότητες και θα υποστηρίξει την αμυντική μας βιομηχανία. Όσο περισσότερο επενδύουμε στην ασφάλεια και στην άμυνά μας, τόσο καλύτερα αποτρέπουμε όσους μας εύχονται κακό».
Μέσω του SAFE η ΕΕ θα παράσχει έως και 150 δισ. ευρώ , τα οποία θα εκταμιευθούν στα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη κατόπιν αιτήματός τους και βάσει εθνικών σχεδίων. Οι εκταμιεύσεις θα λάβουν τη μορφή μακροπρόθεσμων δανείων σε ανταγωνιστικές τιμές, τα οποία θα αποπληρωθούν από τα δικαιούχα κράτη-μέλη.
Για να διασφαλιστούν οικονομίες κλίμακας και διαλειτουργικότητα, και να μειωθεί ο πιθανός κατακερματισμός της EDTIB, τα δικαιούχα κράτη-μέλη θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να διενεργούν κοινές προμήθειες στις οποίες θα συμμετέχουν τουλάχιστον δύο συμμετέχουσες χώρες, ώστε να είναι επιλέξιμα για τα δάνεια.
Ανταποκρινόμενο στην τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση και την επείγουσα ανάγκη για μαζικές επενδύσεις σε αμυντικό εξοπλισμό, το SAFE θα επιτρέψει επίσης τις προμήθειες που αφορούν μόνο ένα κράτος-μέλος για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Συμμετοχή τρίτων χωρών
Το SAFE ανοίγει επίσης ένα νέο κεφάλαιο στη συνεργασία με τρίτες χώρες. Η Ουκρανία και οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ/ΕΟΧ), συγκεκριμένα ηΙσλανδία, το Λιχτενστάιν και η Νορβηγία, θα αντιμετωπίζονται με τους ίδιους όρους με τα κράτη-μέλη. Όχι μόνο θα μπορούν να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες, αλλά θα είναι επίσης δυνατή η αγορά από τις βιομηχανίες τους.
Το SAFE θα επιτρέψει επίσης στις υπό ένταξη χώρες, στις υποψήφιες χώρες, στις δυνάμει υποψήφιες χώρες και στις χώρες που έχουν υπογράψει εταιρικές σχέσεις ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, να συμμετάσχουν σε κοινές δημόσιες συμβάσεις.
Επιπλέον, το SAFE προσφέρει τη δυνατότητα σύναψης πρόσθετης διμερούς ή πολυμερούς συμφωνίας με τα εν λόγω τρίτα κράτη, βάσει της οποίας θα μπορούσαν να ανοίξουν οι προϋποθέσεις επιλεξιμότητας.
Κατά κανόνα τουλάχιστον το 65% της αξίας κάθε έργου που θα χρηματοδοτείται θα πρέπει να προέρχεται από αμυντικές εταιρείες στην ΕΕ, εκτός εάν η Κομισιόν συνάψει συμφωνία ασφάλειας και εμπορική συμφωνία αμυντικής βιομηχανίας με τρίτη χώρα, όπως συνέβη πρόσφατα με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τι ισχύει
Με βάση τη νομοθετική πράξη του SAFE που εγκρίθηκε, ανοίγει και ο δρόμος για τη συμμετοχή και τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, σε κοινές επενδύσεις στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Όμως η συμμετοχή της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας, σύμφωνα με το κείμενο που έχει υιοθετηθεί, δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτόματη. Στο κείμενο αναφέρεται ρητά ότι καμία χώρα που απειλεί τα συμφέροντα της ΕΕ ή και άλλη χώρα-μέλος της ΕΕ δεν μπορεί να συμπεριληφθεί σε αυτές.
Σχετικά με τη δυνατότητα συμμετοχής τρίτων χωρών στο μέσο SAFE, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής αρμόδιος για θέματα Άμυνας Τομάς Ρενιέ δήλωσε ότι η Επιτροπή έχει λάβει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες που εγείρουν κάποια κράτη-μέλη εννοώντας φυσικά τις ενστάσεις της Ελλάδας και της Κύπρου για την Τουρκία.
«Λάβαμε ήδη σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες που εγείρουν κάποια κράτη-μέλη, όταν προτείναμε το SAFE. Το άρθρο 16 όμως είναι σαφές. Η συμμετοχή μιας τρίτης χώρας μπορεί να αποκλειστεί εάν η εν λόγω τρίτη χώρα θέτει άμεση απειλή στην άμυνα ή την ασφάλεια ενός κράτους-μέλους της ΕΕ ή σε ολόκληρη την ΕΕ», είπε ο Τομάς Ρενιέ.
Ο ΤομάςΡενιέ αναφέρθηκε επίσης στη ρήτρα διασφάλισης που διέπει το SAFE. Όπως εξήγησε, μέχρι το 65% των συστατικών ενός προϊόντος κοινής προμήθειας πρέπει να προέρχεται από χώρες της ΕΕ, της ΕΖΕΣ/ΕΟΧ ή την Ουκρανία. Όλες οι υπόλοιπες τρίτες χώρες μπορούν να συμμετάσχουν σε ένα ποσοστό όχι μεγαλύτερο από το 35% των συστατικών του προϊόντος.
Κατόπιν τούτων το κανονιστικό πλαίσιο και οι δηλώσεις του εκπροσώπου της Κομισιόν παρέχουν συγκεκριμένες δυνατότητες στην Ελλάδα και στην Κύπρο που διατύπωσαν ενστάσεις:
– Βέτο στη Σύναψη NBI, της Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης Ασφάλειας και Άμυνας (Non-BindingInstrument – NBI),ένα μη δεσμευτικό πλαίσιο συνεργασίας που προάγει τη συνεργασία της ΕΕ με τρίτες χώρες σε θέματα ασφάλειας και άμυνας, όπως ορίζεται στη Στρατηγική Πυξίδα (StrategicCompass, 2022).
Η σύναψη διμερών ή πολυμερών συμφωνιών με τρίτες χώρες, όπως η Τουρκία, απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο της ΕΕ. Εκεί η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει βέτο αν θεωρήσει ότι η συμμετοχή της Τουρκίας απειλεί τα εθνικά της συμφέροντα ή την ασφάλεια της ΕΕ. Τοάρθρο 16 επιτρέπει τον περιορισμό της συμμετοχής τρίτης χώρας με τη φράση κλειδί «άμεση απειλή».
-Εγγυήσεις και Έλεγχος Ασφάλειας: Το άρθρο 16(5) προβλέπει ότι οι ανάδοχοι από τρίτες χώρες πρέπει να παρέχουν εγγυήσεις, οι οποίες ελέγχονται από το κράτος-μέλος όπου είναι εγκατεστημένοι, για να διασφαλιστεί ότι δεν παραβιάζονται τα συμφέροντα ασφάλειας. Εδώ ηΕλλάδα μπορεί να ζητήσει αυστηρότερες εγγυήσεις ή να αντιταχθεί στη συμμετοχή τουρκικών εταιρειών, επικαλούμενη γεωπολιτικές εντάσεις ή απειλές για την εθνική ασφάλεια.
Η Κομισιόν διευκρίνισε ότι δεν διατηρεί λίστα χωρών που αποκλείονται εκ των προτέρων, αλλά η συμμετοχή τρίτων χωρών αξιολογείται κατά περίπτωση με βάση το άρθρο 16. Εάν η Ελλάδα τεκμηριώσει ότι η συμμετοχή της Τουρκίας ενέχει κινδύνους, η Επιτροπή μπορεί να περιορίσει ή να αποκλείσει τη συμμετοχή της κατά την αξιολόγηση συγκεκριμένων προμηθειών.
Σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντική η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η όποια περιορισμένη συμμετοχή οντοτήτων σε κοινοπραξίες από τρίτες χώρες θα γίνει εφόσον προηγηθούν διμερείς συμφωνίες στη βάση του άρθρου 212 των Συνθηκών, και βεβαίως θα πρέπει να είναι ομονοούντες χώρες, οι οποίες σέβονται πλήρως τα συμφέροντα, την κυριαρχία των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τη συμφωνία για το SAFE χαιρέτισε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Εξαιρετικοί καιροί απαιτούν εξαιρετικά μέτρα. Χαιρετίζω τη σημερινή συμφωνία για το SAFE, το εργαλείο μας για τη χρηματοδότηση της αμυντικής βιομηχανικής ετοιμότητας, ως ένα κρίσιμο βήμα προς τα εμπρός. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη δική της ασφάλεια και άμυνα. Με το SAFE δεν επενδύουμε μόνο σε προηγμένες ικανότητες για την Ένωσή μας, για την Ουκρανία και για ολόκληρη την ήπειρο.Ενισχύουμε επίσης τη βάση της ευρωπαϊκής αμυντικής τεχνολογίας και βιομηχανίας», σημείωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
