Το σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα. Φιλόδοξο αλλά αμφίβολο αν θα επιφέρει ένα πλήρες τέλος στον πόλεμο

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το σχέδιό του για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα ήταν ενδεχομένως μια από τις σπουδαιότερες ημέρες στην ιστορία του πολιτισμού που θα μπορούσε να φέρει «αιώνια ειρήνη στη Μέση Ανατολή».

Η υπερβολή είναι χαρακτηριστική. Ωστόσο, η πρότασή του των 20 σημείων, που ανακοινώθηκε στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα, καθώς ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, εξακολουθεί να αποτελεί ένα σημαντικό διπλωματικό βήμα.

Το σχέδιο ισοδυναμεί με μια μετατόπιση της θέσης της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με ένα μεταπολεμικό μέλλον για τη Γάζα και προσθέτει μεγαλύτερη πίεση από ό,τι άσκησε η Ουάσινγκτον φέτος στον Νετανιάχου για να αποδεχτεί μια συμφωνία.

Το αν αυτό μπορεί να γίνει πραγματικότητα τις επόμενες εβδομάδες θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τα ίδια ζητήματα που ήταν πάντα θεμελιώδη: το αν τόσο ο Νετανιάχου όσο και η ηγεσία της Χαμάς βλέπουν τώρα μεγαλύτερα οφέλη από τον τερματισμό του πολέμου παρά από τη συνέχισή του.

Η απάντηση της Χαμάς σε αυτή την πρόταση δεν είναι ακόμη σαφής. Μια απαισιόδοξη εκτίμηση προήλθε από ένα στέλεχος της Χαμάς, το οποίο νωρίτερα υπαινίχθηκε στο BBC ότι οι όροι σε μεγάλο βαθμό δεν διασφαλίζουν τα παλαιστινιακά συμφέροντα και η ομάδα δεν θα δεχθεί κανένα σχέδιο που δεν εγγυόταν την αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα.

Ο Νετανιάχου, στέκοντας δίπλα στον Αμερικανό πρόεδρο, δήλωσε ότι το Ισραήλ αποδέχεται τις 20 αρχές του Τραμπ, παρόλο που ένας ηγέτης της ακροδεξιάς πτέρυγας του συνασπισμού του είχε ήδη απορρίψει ορισμένες από αυτές.

Αλλά η αποδοχή από μόνη της των αρχών του Τραμπ δεν ισοδυναμεί με τον τερματισμό του πολέμου. Και ενώ ο Νετανιάχου απορρίπτει αυτή την κατηγορία, οι αντίπαλοί του στο εσωτερικό λένε ότι έχει τα προσόντα να επιβάλει μια αναδυόμενη συμφωνία εάν αυτή θέτει σε κίνδυνο την πολιτική του επιβίωση στο εσωτερικό.

Υπό αυτή την έννοια, η πρόταση μπορεί να μην είναι αρκετή για να επιτύχει την πρόοδο που σαφώς επιθυμεί ο Τραμπ. Εξακολουθεί να περιέχει σημαντικά εμπόδια για τις πολιτικές ομάδες τόσο του Ισραήλ όσο και της Χαμάς, τα οποία θα μπορούσαν να τους εμποδίσουν να καταλήξουν τελικά σε συμφωνία.

Υπάρχει επίσης αρκετή ασάφεια στο σχέδιο που η μία ή η άλλη πλευρά μπορεί να φαίνεται ότι το αποδέχεται, ενώ παράλληλα χρησιμοποιεί την πορεία των περαιτέρω διαπραγματεύσεων για να το σαμποτάρει, κατηγορώντας την άλλη πλευρά για την αποτυχία της.

Αυτό έχει υπάρξει ένα μοτίβο που ακολουθείται εδώ και μήνες διαπραγματεύσεων. Και αν συμβεί αυτό, είναι σαφές πως η κυβέρνηση Τραμπ  θα σταθεί στο πλευρό του Ισραήλ.

Ο Τραμπ το ξεκαθάρισε αυτό στον Νετανιάχου, λέγοντάς του τη Δευτέρα ότι εάν η Χαμάς δεν συμφωνούσε με την πρόταση, τότε θα είχε την «πλήρη υποστήριξη της Αμερικής για να κάνει ό,τι θα έπρεπε να κάνει».

Αν και ο Τραμπ παρουσίασε το σχέδιο  ως συμφωνία, στην πραγματικότητα αποτελεί ένα πλαίσιο για περαιτέρω διαπραγματεύσεις – ή όπως το έθεσε σε κάποιο σημείο, μια σειρά από «αρχές». Αυτό απέχει πολύ από το είδος του λεπτομερούς σχεδίου που θα έπρεπε να συμφωνηθεί για τον τερματισμό του πολέμου.

Μοιάζει περισσότερο με το «πλαίσιο» που ανακοίνωσε ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, τον Μάιο του 2024, για να προσπαθήσει να επιτύχει μια σταδιακή κατάπαυση του πυρός και μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Σε αυτήν την περίπτωση, χρειάστηκαν άλλοι οκτώ μήνες πριν το Ισραήλ και η Χαμάς εφαρμόσουν εκεχειρία και ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων.

Ο Τραμπ θέλει μια ειρηνευτική συμφωνία «όλα σε ένα» – αλλά αυτό απαιτεί σημαντική προεργασία για να χαραχθούν λεπτομερείς γραμμές αποχώρησης του Ισραήλ, συγκεκριμένες λεπτομέρειες σχετικά με την απελευθέρωση των ομήρων, τις ταυτότητες των Παλαιστινίων κρατουμένων που θα απελευθερωθούν και τις συγκεκριμένες συνθήκες για τη μεταπολεμική διακυβέρνηση, μεταξύ πολλών άλλων ζητημάτων.

Κανένα από αυτά δεν αναφέρεται λεπτομερώς στο σχέδιο των 20 σημείων του και όλα έχουν τη δυνατότητα να εκτροχιάσουν μια ειρηνευτική συμφωνία.

Αυτό το πλαίσιο δανείζεται στοιχεία από προηγούμενες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένου του σαουδαραβικού-γαλλικού σχεδίου του περασμένου Ιουλίου, και από πρόσφατο έργο του πρώην πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου, Σερ Τόνι Μπλερ, ο οποίος θα συμμετάσχει στο υπό την προεδρία του Τραμπ «Συμβούλιο Ειρήνης» που θα επιβλέπει προσωρινά τη λειτουργία της Γάζας βάσει αυτού του σχεδίου.

Συντάχθηκε από τον απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, μετά από διαβουλεύσεις με το Ισραήλ, τις ευρωπαϊκές και αραβικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των μεσολαβητών Κατάρ και Αιγύπτου. Απαιτεί τον τερματισμό των μαχών, την περιορισμένη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και την απελευθέρωση όλων των εναπομεινάντων ομήρων από τη Χαμάς, ακολουθούμενη από την απελευθέρωση εκατοντάδων Παλαιστινίων κρατουμένων που κρατούνται από το Ισραήλ.

Στη συνέχεια, προβλέπει την ίδρυση μιας τοπικής, τεχνοκρατικής διοίκησης στη Γάζα για τη λειτουργία των καθημερινών υπηρεσιών, υπό την επίβλεψη του «Συμβουλίου Ειρήνης» που θα έχει έδρα την Αίγυπτο.

Τα εναπομείναντα μέλη της Χαμάς που «δεσμεύονται για ειρηνική συνύπαρξη» και για την κατάθεση των όπλων τους θα λάβουν αμνηστία και τα άλλα θα εξοριστούν. Μια διεθνής δύναμη «σταθεροποίησης» που θα δημιουργηθεί από τις ΗΠΑ και τις αραβικές χώρες θα αναλάβει την ασφάλεια στη Γάζα, διασφαλίζοντας την αποστρατιωτικοποίηση των παλαιστινιακών ένοπλων παρατάξεων.

Η παλαιστινιακή κρατική υπόσταση αναφέρεται στο σχέδιο, αλλά μόνο με αόριστους όρους. Το σχέδιο υποδηλώνει ότι εάν η Παλαιστινιακή Αρχή με έδρα τη Ραμάλα αναμορφωθεί, «μπορεί επιτέλους να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια αξιόπιστη οδό προς την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και την κρατική υπόσταση».

Οι αραβικές χώρες θεωρούν τις προτάσεις του Τραμπ ως μια σημαντική πρόοδο. Εν μέρει επειδή έχουν απορρίψει το σχέδιο του Φεβρουαρίου για τη «Ριβιέρα της Γάζας», το οποίο θα περιελάμβανε τον αναγκαστικό εκτοπισμό Παλαιστινίων. Συμφωνούν  επίσης με την αναφορά στην παλαιστινιακή κρατική υπόσταση, ακόμη και αν δεν υπάρχει καμία δέσμευση γι’ αυτήν.

Επίσης το σχέδιο των ΗΠΑ αναφέρει ότι «το Ισραήλ δεν θα καταλάβει ούτε θα προσαρτήσει τη Γάζα» – αν και δεν υπάρχει παρόμοια δέσμευση για την κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Αυτή είναι μια ζωτικής σημασίας ρήτρα για τα αραβικά έθνη, ακόμη και αν έρχεται σε αντίθεση με μια άλλη γραμμή στο σχέδιο που αναφέρει ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει τις δυνάμεις του στην «περίμετρο ασφαλείας» της Γάζας.

Από την ισραηλινή πλευρά, ο Νετανιάχου λέει ότι ολόκληρο το πλαίσιο είναι συνεπές με τους στόχους του για τον τερματισμό του πολέμου. Δηλαδή, να δει τη Χαμάς αφοπλισμένη, τη Γάζα αποστρατιωτικοποιημένη και να μην ιδρύεται στο άμεσο μέλλον παλαιστινιακό κράτος.

Αλλά εξακολουθεί να μην είναι σαφές εάν οι ρήτρες για τον αφοπλισμό και την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση θα γίνουν αποδεκτές από τμήματα της κυβέρνησής του ή εάν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτή την πίεση από τα ακροδεξιά κόμματα με τα οποία συγκυβερνά για να προσθέσει ή να «βελτιστοποιήσει» ρήτρες.

Πολλά εξαρτώνται τώρα από την αντίδραση της Χαμάς.

Το πλαίσιο των ΗΠΑ υποτίθεται ότι θα σταματήσει τον πόλεμο και τα δύο μέρη θα επιστρέψουν πίσω στις διαπραγματεύσεις. Αλλά πιθανότατα θα απαιτηθούν πολλές εβδομάδες ή και περισσότερο επίπονης εργασίας για να εξελιχθεί σε κάτι που πλησιάζει αυτό που ο Τραμπ λέει ότι μπορεί να επιτύχει: ένα πλήρες τέλος στον πόλεμο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ 

Τραμπ και Νετανιάχου προς Χαμάς: Αποδεχτείτε το ειρηνευτικό σχέδιο για τη Γάζα ή αντιμετωπίστε συνέπειες

Προχωρούν οι διαπραγματεύσεις για τη Γάζα – Οι όροι που θέτει το Ισραήλ