Αλβανία: Ο γαμπρός του Τραμπ βάζει χέρι στο τελευταίο καταφύγιο της Μεσογείου

04/06/2026 10:30

Η Αλβανία πίστεψε κάποτε ότι θα σωθεί από τον τουρισμό. Τώρα ανακαλύπτει ότι ο τουρισμός μπορεί να μοιάζει πολύ με εισβολή με καλύτερο λογότυπο. Η χώρα κινδυνεύει να γίνει το νέο παράδειγμα του πώς μπορεί να πουλήσει το φυσικό της τοπίο στο όνομα της «ανάπτυξης», μέχρι να μην απομείνει τίποτα άλλο πέρα από περιφράξεις, ιδιωτικές παραλίες και φωτογραφίες επενδυτών με λινά πουκάμισα.

Οι μαζικές διαδηλώσεις στα Τίρανα εναντίον του πολυτελούς θερέτρου που συνδέεται με τον γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, δεν είναι απλώς μια ακόμη οικολογική διαμαρτυρία. Είναι η στιγμή που ένα κομμάτι της αλβανικής κοινωνίας αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι η «τουριστική ανάπτυξη» συχνά σημαίνει πως οι ντόπιοι χάνουν τη χώρα τους για να την αποκτήσουν επενδυτικά κεφάλαια και δισεκατομμυριούχοι επισκέπτες.

Η επένδυση της εταιρείας Affinity Partners, που συνδέεται με τον Κούσνερ, προβλέπει την κατασκευή υπερπολυτελούς συγκροτήματος στο Σαζάν, το μοναδικό νησί της Αλβανίας, μαζί με ανάπτυξη σε προστατευόμενους υγροτόπους και παράκτιες περιοχές του θαλάσσιου εθνικού πάρκου που το περιβάλλει. Πρόκειται για μία από τις τελευταίες σχεδόν ανέγγιχτες περιοχές της Αδριατικής. Μια περιοχή που φιλοξενεί περισσότερα από 200 είδη πτηνών, ανάμεσά τους φλαμίνγκο και αργυροπελεκάνους, αλλά και ένα από τα τελευταία καταφύγια της μεσογειακής φώκιας.

Και φυσικά, όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, όλα παρουσιάζονται ως «βιώσιμη ανάπτυξη». Η σύγχρονη οικολογική καταστροφή δεν έρχεται πλέον με εργοστάσια που καπνίζουν. Έρχεται με αρχιτεκτονικά σχέδια, ξύλινες μακέτες, λέξεις όπως «πράσινη επένδυση» και βίλες που υπόσχονται «αρμονία με τη φύση» λίγο πριν ισοπεδώσουν τη φύση.

Η οργή των κατοίκων μεγάλωσε ακόμη περισσότερο όταν η Ιβάνκα Τραμπ πραγματοποίησε αιφνιδιαστική επίσκεψη στην περιοχή μαζί με ομάδα αρχιτεκτόνων, επιθεωρώντας την τοποθεσία που προορίζεται για ανάπτυξη. Για πολλούς Αλβανούς, η εικόνα αυτή συμβόλιζε κάτι βαθύτερο: μια πολιτική και οικονομική ελίτ που αντιμετωπίζει μια ολόκληρη χώρα σαν επενδυτικό οικόπεδο με ωραία θέα στη Μεσόγειο.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι η αδιαφάνεια γύρω από το έργο. Ο Aleksandr Trajce, εκτελεστικός διευθυντής της σημαντικότερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της χώρας, της Προστασίας και Διατήρησης του Φυσικού Περιβάλλοντος στην Αλβανία (PPNEA), δήλωσε ξεκάθαρα ότι δεν έχει υπάρξει ουσιαστική δημόσια διαβούλευση ούτε επαρκής ενημέρωση για τις άδειες και τις επιπτώσεις του έργου.

«Δεν έχουμε δει καμία δημόσια διαβούλευση ή δημόσια τεκμηρίωση σχετικά με τις άδειες, οπότε τώρα αυτό που λέμε είναι ότι αν αφαιρέσουν τις μπουλντόζες, αφαιρέσουν τον φράχτη και αποκαταστήσουν τους οικοτόπους στην αρχική τους κατάσταση, τότε μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε», είπε χαρακτηριστικά.

Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό ερώτημα: ποιος αποφασίζει τελικά τι σημαίνει ανάπτυξη; Οι τοπικές κοινωνίες ή τα διεθνή επενδυτικά κεφάλαια; Οι κάτοικοι που ζουν δεκαετίες σε μια περιοχή ή οι εταιρείες που βλέπουν την ακτογραμμή σαν αριθμό σε επιχειρηματικό σχέδιο;

Η ιστορία της Αλβανίας δεν είναι μοναδική. Από την Κροατία μέχρι την Ελλάδα και από το Μαυροβούνιο μέχρι τη νότια Ιταλία, ολόκληρη η Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε αλυσίδα κλειστών θερέτρων, ιδιωτικών μαρινών και παραθαλάσσιων επενδυτικών ζωνών. Το παλιό όνειρο της τουριστικής ανάπτυξης έχει αρχίσει να μοιάζει όλο και περισσότερο με διαδικασία ιδιωτικοποίησης του ίδιου του τοπίου.

Το ειρωνικό είναι ότι αυτές οι επενδύσεις παρουσιάζονται πάντα ως «εκσυγχρονισμός». Στην πράξη όμως δημιουργούν οικονομίες δύο ταχυτήτων: από τη μία οι τουρίστες των πέντε χιλιάδων ευρώ τη βραδιά και από την άλλη οι τοπικοί πληθυσμοί που βλέπουν το κόστος ζωής να εκτοξεύεται ενώ οι ίδιοι περιορίζονται στον ρόλο φτηνού εργατικού δυναμικού.

Και ίσως αυτός να είναι ο πραγματικός φόβος πίσω από τις διαδηλώσεις στα Τίρανα. Όχι μόνο ότι θα καταστραφεί ένα σπάνιο οικοσύστημα, αλλά ότι μια ολόκληρη χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε σκηνικό πολυτελείας για ανθρώπους που δεν θα ζήσουν ποτέ πραγματικά εκεί.

Γιατί όταν οι ακτές περιφράσσονται, οι βιότοποι ισοπεδώνονται και οι αποφάσεις λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες, τότε η «ανάπτυξη» αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με πρόοδο και περισσότερο με ήσυχη μορφή απαλλοτρίωσης.

Και κάπως έτσι, η Αδριατική κινδυνεύει να γίνει ακόμη ένα μέρος όπου οι ντόπιοι θα επιτρέπεται απλώς να κοιτούν τη θάλασσα από μακριά — ή να σερβίρουν κοκτέιλ σε όσους την αγόρασαν.