PLUS
Τα τελευταία χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους προσπάθησαν να περιορίσουν την ανάπτυξη του ιρανικού προγράμματος πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) μέσω αυστηρών οικονομικών κυρώσεων. Ωστόσο, νέα στοιχεία που έρχονται στο φως από έρευνα του Δικτύου Παρακολούθησης Έρευνας των Βορείων Χωρών (nordicmonitor) δείχνουν ότι το Ιράν συνέχισε για χρόνια να ενισχύει τις στρατιωτικές του δυνατότητες αξιοποιώντας δίκτυα εταιριών σε τρίτες χώρες – με την Τουρκία να παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία.
Μια πρόσφατη απόφαση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε δεκάδες πρόσωπα και εταιρίες που συνδέονται με την ανάπτυξη πυραύλων και drones του Ιράν. Ανάμεσά τους βρίσκονται και τρεις εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία, οι οποίες σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές βοήθησαν στην προμήθεια εξαρτημάτων και στη μεταφορά χρημάτων για το ιρανικό πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η υπόθεση αυτή αποκαλύπτει ένα ευρύτερο σύστημα παράκαμψης των κυρώσεων που επηρέασε τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Το δίκτυο των «εταιριών βιτρίνα»
Οι κυρώσεις σημαίνουν ότι οι ιρανικές αμυντικές βιομηχανίες δεν μπορούν να αγοράσουν εύκολα εξοπλισμό, ηλεκτρονικά εξαρτήματα ή τεχνολογία από τη Δύση. Για να ξεπεράσουν αυτούς τους περιορισμούς, χρησιμοποιούν εταιρίες σε τρίτες χώρες που λειτουργούν ως μεσάζοντες.
Στην πράξη, το σύστημα λειτουργεί ως εξής:
Ιρανικοί οργανισμοί που συνδέονται με την παραγωγή drones χρειάζονται εξαρτήματα όπως ηλεκτρονικά, κινητήρες ή υλικά υψηλής τεχνολογίας.
Δημιουργούνται λοιπόν εταιρίες στο εξωτερικό, συχνά μικρές ή νεοσύστατες, που εμφανίζονται ως κανονικές εμπορικές επιχειρήσεις.
Οι εταιρίες αυτές αγοράζουν προϊόντα από διεθνείς αγορές, κυρίως εξαρτήματα «διπλής χρήσης» που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε πολιτικές εφαρμογές.
Στη συνέχεια τα προϊόντα μεταφέρονται στο Ιράν είτε άμεσα είτε μέσω άλλων χωρών, ώστε να μην φαίνεται ότι ο τελικός αποδέκτης είναι η ιρανική αμυντική βιομηχανία.
Παράλληλα, οι ίδιες εταιρίες διευκολύνουν τις πληρωμές και τη μεταφορά χρημάτων μέσω του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2026, αρκετές από τις εταιρίες που μπήκαν στο στόχαστρο των κυρώσεων δημιουργήθηκαν μόλις το 2024 και είχαν ελάχιστη καταγεγραμμένη εμπορική δραστηριότητα, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες ότι λειτουργούσαν κυρίως ως «εταιρίες βιτρίνα».
Για παράδειγμα: Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, οι εταιρείες Utuş Gümrükleme Gıda Tekstil İthalat İhracat Dış Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi (Utuş), Arya Global Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (Arya) και Altis Tekstil Makina Ticaret, διευκόλυναν πληρωμές για λογαριασμό της Oje Parvaz Mado Nafar Company (Mado) με έδρα το Ιράν, μιας εταιρείας κατασκευής κινητήρων μη επανδρωμένων αεροσκαφών που είχε προηγουμένως επιβληθεί κυρώσεις το 2021 για υποστήριξη του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Η Oje Parvaz Mado Nafar Company παράγει κινητήρες που χρησιμοποιούνται στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed-131 και Shahed-136 του Ιράν, τα οποία αυτή τη στιγμή χτυπούν τις χώρες του Κόλπου.
Γιατί η Τουρκία είναι κομβική
Η Τουρκία θεωρείται ιδανικός κόμβος για τέτοιου είδους δραστηριότητες για μια σειρά λόγων.
Πρώτον, η χώρα βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής και διαθέτει εκτεταμένα εμπορικά δίκτυα. Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες εταιρίες εισάγουν και εξάγουν προϊόντα καθημερινά, κάτι που δυσκολεύει τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών.
Δεύτερον, η Άγκυρα δεν εφαρμόζει πάντα πλήρως τις δυτικές κυρώσεις κατά του Ιράν. Έτσι δημιουργείται ένας «γκρίζος χώρος» όπου οι οικονομικές συναλλαγές μπορούν να συνεχίζονται χωρίς να παραβιάζουν απαραίτητα την τουρκική νομοθεσία.
Τρίτον, οι δύο χώρες έχουν μακρά ιστορία οικονομικών σχέσεων. Η Τουρκία αποτελεί σημαντικό εμπορικό εταίρο του Ιράν και συχνά λειτουργεί ως οικονομική πύλη της ιρανικής οικονομίας προς τις διεθνείς αγορές.
Πώς επηρεάζει αυτό τη στάση της Τουρκίας
Αυτή η οικονομική διασύνδεση επηρεάζει και τη διπλωματική στάση της Άγκυρας.
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και διατηρεί στενές σχέσεις με τη Δύση. Παράλληλα όμως διατηρεί σημαντικές εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις με το Ιράν. Για τον λόγο αυτό η τουρκική εξωτερική πολιτική συχνά προσπαθεί να κρατήσει ισορροπία μεταξύ των δύο πλευρών.
Σε περιόδους έντασης ή στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή,όπως τώρα με τον πόλεμο των Αμερικανοισραηλινών εναντίον του Ιράν, η Άγκυρα αποφεύγει συνήθως να ευθυγραμμιστεί πλήρως με σκληρές πολιτικές κατά της Τεχεράνης. Μια πλήρης ρήξη θα μπορούσε να διαταράξει τις σημαντικές οικονομικές σχέσεις και εμπορικά δίκτυα που λειτουργούν μεταξύ των δύο χωρών.
Γιατί το Ιράν αποφεύγει να συγκρουστεί με την Τουρκία
Η σχέση αυτή λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Παρότι το Ιράν βρίσκεται σε έντονη αντιπαράθεση με αρκετά κράτη της Μέσης Ανατολής και έχει εμπλακεί σε συγκρούσεις μέσω συμμάχων και παραστρατιωτικών οργανώσεων, η Τουρκία συνήθως δεν αποτελεί στόχο της ιρανικής στρατηγικής.
Ένας βασικός λόγος είναι ότι η Τουρκία αποτελεί σημαντικό οικονομικό και εμπορικό διάδρομο για το Ιράν. Η διατήρηση αυτής της σχέσης βοηθά την Τεχεράνη να μειώνει τις επιπτώσεις των διεθνών κυρώσεων και να αποκτά πρόσβαση σε τεχνολογία, κεφάλαια και αγορές.
Για τον λόγο αυτό η κατάρριψη του πυραύλου το μεσημέρι της Πέμπτης στο Χατάι προκάλεσε ιδιαίτερη έκπληξη στην τουρκική ηγεσία η οποία διά του υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, άσκησε κριτική στην Τεχεράνη για τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές χωρών της περιοχής με το Ιράν να αρνείται επίμονα ότι εκτόξευσε πυραύλους προς τουρκικό έδαφος δηλώνοντας ότι σέβεται την κυριαρχία της Τουρκίας, σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσαν οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Μια εύθραυστη ισορροπία
Η υπόθεση των κυρώσεων αποκαλύπτει ότι οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ιράν είναι βαθύτερες και πιο σύνθετες από όσο φαίνεται σε επίπεδο δημόσιας διπλωματίας.
Από τη μία πλευρά, το Ιράν χρειαζόταν δίκτυα εταιριών και εμπορίου για να συνεχίσει τα στρατιωτικά του προγράμματα παρά τις διεθνείς κυρώσεις. Από την άλλη, η Τουρκία προσπαθεί να διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσα στις σχέσεις της με τη Δύση και στα οικονομικά της συμφέροντα στην περιοχή.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιόμορφη γεωπολιτική σχέση: συνεργασία σε ορισμένους τομείς, ανταγωνισμός σε άλλους και μια συνεχή προσπάθεια να αποφευχθεί μια ανοιχτή σύγκρουση που θα μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή.
Σύμφωνα με την εκτίμηση της Ουάσινγκτον ότι η Τουρκία δεν είναι απλώς ένας διάδρομος διέλευσης για το ιρανικό πετρέλαιο, αλλά και κόμβος στα οικονομικά και υλικοτεχνικά δίκτυα που υποστήριξαν τις επεκτεινόμενες δυνατότητες μη επανδρωμένων αεροσκαφών και προηγμένων όπλων της Τεχεράνης.
Πηγή: https://nordicmonitor.com
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Από τη σκιά στην εξουσία: ποιος είναι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ;
WSJ: Ο ιρανικός πύραυλος που κατέρριψαν οι ΗΠΑ στόχευε την τουρκική βάση Ιντσιρλίκ και όχι την Κύπρο
