Αποκάλυψη του BBC: Bιομηχανία 2 δισ. δολαρίων πίσω από τον Δανό δότη με την καρκινογόνα μετάλλαξη

Σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία και τον έλεγχο της διεθνούς βιομηχανίας δωρεάς σπέρματος προκαλούν οι αποκαλύψεις του BBC σχετικά με έναν Δανό δωρητή, το γενετικό υλικό του οποίου χρησιμοποιήθηκε σε 14 χώρες – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα – οδηγώντας στη γέννηση τουλάχιστον 197 παιδιών. Σύμφωνα με την έρευνα, ορισμένα από τα παιδιά αυτά εμφάνισαν καρκίνο, εξαιτίας κληρονομικής γενετικής μετάλλαξης.

Η συγκεκριμένη υπόθεση φωτίζει το πραγματικό μέγεθος μιας αγοράς που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η δωρεά σπέρματος καλύπτει ανάγκες υπογονιμότητας, στηρίζει ομόφυλα ζευγάρια αλλά και γυναίκες που επιλέγουν τη μητρότητα χωρίς σύντροφο. Παράλληλα, όμως, έχει εξελιχθεί σε μια εξαιρετικά προσοδοφόρα δραστηριότητα, με την ευρωπαϊκή αγορά να αποτιμάται το 2023 στα 1,57 δισ. δολάρια και τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για ξεπέρασμα των 2 δισ. έως το 2033.

Παρότι η ζήτηση είναι υψηλή, ο αριθμός των κατάλληλων δωρητών παραμένει περιορισμένος. Λιγότερο από το 5% των ενδιαφερόμενων ανδρών πληρούν τελικά τα αυστηρά ιατρικά και γενετικά κριτήρια, που περιλαμβάνουν ποιότητα και αντοχή του σπέρματος, καθώς και εκτενή έλεγχο για λοιμώξεις και κληρονομικές παθήσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μάλιστα, ισχύουν και ηλικιακά όρια από 18 έως 45 ετών, γεγονός που έχει οδηγήσει τη χώρα να εισάγει περίπου το μισό σπέρμα που χρησιμοποιείται.

Την ίδια στιγμή, η ίδια η βιολογική διαδικασία επιτρέπει σε έναν μόνο δωρητή να αποκτήσει δεκάδες ή και εκατοντάδες απογόνους. Οι δωρεές πραγματοποιούνται σε τακτική βάση για μήνες, ενώ κάθε δείγμα περιέχει δεκάδες εκατομμύρια σπερματοζωάρια. Όπως επισημαίνει η Σάρα Νόρκρος από τον οργανισμό Progress Educational Trust, η έλλειψη δωρητών έχει μετατρέψει το σπέρμα σε «πολύτιμο αγαθό», ωθώντας τις τράπεζες στη μέγιστη δυνατή αξιοποίησή του.

Η επιλογή δωρητή από τους υποψήφιους γονείς δεν βασίζεται μόνο σε ιατρικά δεδομένα. Φωτογραφίες, φωνή, επάγγελμα, ύψος και άλλα προσωπικά χαρακτηριστικά παίζουν καθοριστικό ρόλο, σε μια διαδικασία που ειδικοί συγκρίνουν με εφαρμογές γνωριμιών. Όπως σημειώνει ο καθηγητής γονιμότητας Άλαν Πέισι, ορισμένοι δωρητές είναι απλώς πιο «δημοφιλείς» από άλλους.

Κομβικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά διαδραματίζει η Δανία, όπου εδρεύουν μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες σπέρματος διεθνώς. Το λεγόμενο «σπέρμα των Βίκινγκς» έχει αποκτήσει φήμη, με τον ιδρυτή της Cryos International, Όλε Σου, να αποδίδει την επιτυχία τόσο στην κουλτούρα δωρεάς όσο και σε γενετικά χαρακτηριστικά, όπως τα ξανθά μαλλιά και τα γαλανά μάτια. Σύμφωνα με τον ίδιο, η πλειονότητα των αιτημάτων προέρχεται από ανύπαντρες, μορφωμένες γυναίκες γύρω στα 30.

Ωστόσο, η διασυνοριακή διακίνηση σπέρματος αναδεικνύει σοβαρά κενά εποπτείας. Ο δωρητής που βρέθηκε στο επίκεντρο της έρευνας παρείχε δείγματα σε δεκάδες κλινικές σε διαφορετικές χώρες, καθεμία από τις οποίες εφαρμόζει διαφορετικά όρια για τον αριθμό παιδιών ή οικογενειών ανά δωρητή. Έτσι, δημιουργείται το παράδοξο ένας άνδρας να αποκτά νόμιμα εκατοντάδες απογόνους χωρίς να το γνωρίζει.

Μετά τις αποκαλύψεις, βελγικές αρχές ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού μητρώου δωρητών, ενώ αξιωματούχοι χαρακτήρισαν τον κλάδο «Άγρια Δύση». Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας έχει εισηγηθεί ανώτατο όριο 50 οικογενειών ανά δωρητή σε επίπεδο ΕΕ.

Πέρα από τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, η υπόθεση εγείρει και σοβαρά ζητήματα ταυτότητας και ψυχολογικής επιβάρυνσης για παιδιά και δωρητές, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου τα τεστ DNA και τα κοινωνικά δίκτυα καθιστούν εύκολη την ανίχνευση βιολογικών συγγενών. Όπως επισημαίνει ο βιοηθικός Τζον Άπλμπι, πρόκειται για ένα σύνθετο ηθικό πεδίο, όπου η ανάγκη δημιουργίας οικογένειας πρέπει να ισορροπήσει με την προστασία όλων των εμπλεκομένων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Ισόβια σε 25χρονο από τον Βόλο για βιασμό 17χρονης το 2022