«Γάζα χωρίς τον Τόνι Μπλερ: Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο στο όραμα Τραμπ»

09/12/2025 11:15

Η είδηση ότι ο Τόνι Μπλερ δεν βρίσκεται τελικά στη βασική λίστα για το συμβούλιο που ο Πρόεδρος Τραμπ σχεδιάζει να εγκαθιδρύσει με στόχο την «ειρήνη στη Γάζα» αποτελεί μια σημαντική καμπή σε ένα ήδη αμφιλεγόμενο διεθνές εγχείρημα.

Η μερική αυτή «αποπομπή» του Τόνι Μπλερ από το επίκεντρο της πρωτοβουλίας του Ντόναλντ Τραμπ για τη δημιουργία ενός διεθνούς συμβουλίου ειρήνης στη Γάζα δεν είναι μια απλή προσαρμογή σε μια λίστα ονομάτων. Αντίθετα, αποτελεί ένδειξη βαθύτερων γεωπολιτικών εντάσεων, διαφωνιών και αντιλήψεων που διαμορφώνουν σήμερα το πεδίο της μεσανατολικής πολιτικής. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο τον ίδιο τον Μπλερ, αλλά και τις ΗΠΑ, τη νέα εξωτερική πολιτική του Τραμπ, καθώς και τις περιφερειακές δυνάμεις που θα κληθούν —αν το σχέδιο προχωρήσει— να συνυπογράψουν ένα μοντέλο μετά-σύγκρουσης για τη Γάζα.

Ένα σχέδιο με υψηλές φιλοδοξίες και ασαφείς βάσεις

Ο Τραμπ, που επανήλθε στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής μετά την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας του για τη Γάζα, εξέφρασε τη φιλοδοξία να δημιουργήσει ένα πολυεθνικό συμβούλιο πολυσήμαντης επιρροής, ένα «κίνημα ειρήνης» υπό την προσωπική του προεδρία. Η ιδέα έχει αποτυπωθεί σε μεγαλοπρεπείς διατυπώσεις — ένα σχέδιο που υποτίθεται θα αναδιαμορφώσει τη Γάζα, θα επιβλέψει την ανοικοδόμησή της και θα αποτελέσει μια νέα πολιτική αρχιτεκτονική για την περιοχή.

Στο επίκεντρο αυτού του σχεδίου βρέθηκε εξ αρχής ο πρώην πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, γνωστός για την πολυετή εμπλοκή του ως απεσταλμένος του Κουαρτέτου στη Μέση Ανατολή και για τις συνεχείς προσπάθειές του να διατηρήσει διπλωματικές γέφυρες με Ισραηλινούς και Παλαιστινίους. Παρά τις επικρίσεις που συνοδεύουν την πολιτική του κληρονομιά, ο Μπλερ εξακολουθεί να χαίρει σημαντικού διεθνούς κύρους — ένα πλεονέκτημα που ο Trump ήθελε να αξιοποιήσει.

Ωστόσο, αυτό που θεωρήθηκε από την Ουάσιγκτον ως ισχυρό χαρτί, για πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής λειτούργησε ως σοβαρή πηγή ανησυχίας.

Οι αντιδράσεις του αραβικού κόσμου: μια ρητή απόρριψη

Όταν το όνομα του Μπλερ προτάθηκε επίσημα, αρκετές αραβικές κυβερνήσεις αντέδρασαν σχεδόν ακαριαία. Η δυσπιστία απέναντί του δεν είναι κάτι καινούριο. Συνδέεται με την ευρύτερη εικόνα του ως ενός πολιτικού που θεωρείται ότι στάθηκε πολύ κοντά στη δυτική γραμμή και ότι δεν άσκησε ποτέ ουσιαστική πίεση κατά του Ισραήλ.

Για χώρες που αντιμετωπίζουν το Παλαιστινιακό ως κεντρικό στοιχείο της περιφερειακής τους πολιτικής, η επιλογή ενός προσώπου με βαριά πολιτική φόρτιση, το οποίο πολλοί Παλαιστίνιοι αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη, ήταν ένα βήμα που απειλούσε να υπονομεύσει το σχέδιο πριν καν ξεκινήσει.

Η διπλωματική πίεση που ασκήθηκε ήταν αρκετά έντονη ώστε να φέρει την Ουάσιγκτον σε μια δύσκολη θέση: Να συνεχίσει με τον Μπλερ ρισκάροντας την άρνηση πολλών βασικών χωρών να συμμετάσχουν, ή απομάκρυνσή του και αναζήτηση ενός λιγότερο αμφιλεγόμενου σχήματος. Τελικά επιλέχθηκε η δεύτερη λύση.

Η συμβολική αλλά και ουσιαστική υποχώρηση

Η απόφαση να μην περιληφθεί ο Μπλερ στη λίστα των επικεφαλής δεν είναι μια απλή αναπροσαρμογή. Είναι, επί της ουσίας, παραδοχή ότι οι ΗΠΑ δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν την απαραίτητη περιφερειακή συναίνεση για έναν από τους κεντρικούς αρχιτέκτονες του σχεδίου.

Η αμφιθυμία γύρω από το πρόσωπό του δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και πρακτική. Πολλοί στη Μέση Ανατολή θεωρούν ότι οι προηγούμενες διπλωματικές του προσπάθειες δεν απέφεραν ουσιαστικά αποτελέσματα. Η συμμετοχή του στο Ιράκ και η στενή σχέση του με την κυβέρνηση Μπους εξακολουθούν να επηρεάζουν την εικόνα του σε ευρύτερο επίπεδο.

Παρά την απόσυρση από τη «λίστα κορυφής», οι αναφορές κάνουν λόγο για πιθανή παρουσία του σε μια πιθανή δευτερεύουσα επιτροπή ή στο εκτελεστικό σκέλος του σχήματος. Ωστόσο, αυτή η θέση θα είναι εμφανώς μειωμένη σε σχέση με τα αρχικά σχέδια — περισσότερο μια χειρονομία διατήρησης δεσμών παρά πραγματική εμπλοκή σε αποφάσεις.

Τι σημαίνει αυτό για την πρωτοβουλία Τραμπ

Η απομάκρυνση Μπλερ είναι ένα πρώτο σοβαρό ρήγμα στο αφήγημα που προσπαθούσε να δημιουργήσει η Ουάσιγκτον. Η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και άλλες χώρες που παίζουν κεντρικό ρόλο στο Παλαιστινιακό θέτουν ήδη τους δικούς τους όρους. Η απουσία κοινής γραμμής καθιστά το αμερικανικό σχέδιο πολύ πιο περίπλοκο από ό,τι είχε παρουσιαστεί αρχικά.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην επιλογή προσώπων. Αντικατοπτρίζει την ευρύτερη δυσκολία των ΗΠΑ να επιστρέψουν σε ρόλο «διαιτητή» σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει τις προθέσεις τους με έντονο σκεπτικισμό.

Η πιθανότητα δημιουργίας μιας μεταβατικής αρχής για τη Γάζα — που θα επιβλέπει την ανοικοδόμηση, την ασφάλεια και την πολιτική διακυβέρνηση — είναι μια τεράστια πρόκληση. Και οι δυσκολίες αυτές δεν θα λυθούν απλώς με το «σωστό» πρόσωπο στο τιμόνι· απαιτούν συνολική αναδιάταξη συμμαχιών, συμφωνίες για τα σύνορα, την ασφάλεια, τις παροχές ανθρωπιστικής βοήθειας και τον ρόλο της Παλαιστινιακής Αρχής.

Ένα σχέδιο χωρίς προφανή οδικό χάρτη

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του σχεδίου Τραμπ — όπως έχει παρουσιαστεί μέχρι σήμερα — είναι ότι δεν συνοδεύεται από ένα συγκεκριμένο και δεσμευτικό πλαίσιο. Μιλά για ειρήνη, για ανοικοδόμηση, για νέα αρχή, αλλά δεν έχει αποσαφηνίσει:

Ποια θα είναι η πραγματική ισχύς του συμβουλίου;

Πώς θα μοιραστούν οι αρμοδιότητες μεταξύ Ισραήλ, Παλαιστινίων και διεθνών παραγόντων;

Ποιος θα εγγυηθεί την ασφάλεια στη Γάζα;

Πώς θα αντιμετωπιστεί το πολιτικό κενό μετά από μια τόσο παρατεταμένη σύγκρουση;

Χωρίς συγκεκριμένες απαντήσεις, ακόμη και η πιο εντυπωσιακή λίστα προσώπων θα δυσκολευτεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Το μήνυμα προς τις ΗΠΑ: η εποχή των “επιβεβλημένων λύσεων” έχει τελειώσει

Η περίπτωση Μπλερ λειτουργεί ως ξεκάθαρη ένδειξη του νέου περιφερειακού συσχετισμού δυνάμεων. Οι χώρες της Μέσης Ανατολής δεν είναι πλέον διατεθειμένες να δεχτούν έναν μονόπλευρα δυτικό σχεδιασμό χωρίς ουσιαστική διαβούλευση. Η περιοχή έχει πολλαπλούς δρώντες — περιφερειακές υπερδυνάμεις, αναδυόμενες οικονομίες, νέες συμμαχίες — και η εποχή όπου μια απόφαση από την Ουάσιγκτον αρκούσε για να εξασφαλίσει συναίνεση έχει παρέλθει οριστικά. Αν οι ΗΠΑ επιθυμούν να προωθήσουν μια αξιόπιστη λύση για τη Γάζα, θα πρέπει να εργαστούν σε ένα περιβάλλον όπου η πολυπλοκότητα αντικαθιστά την παλαιά διπλωματική απλότητα.

Τι μένει ανοιχτό

Η τελική σύνθεση του συμβουλίου παραμένει άγνωστη. Το βέβαιο είναι πως δεν θα περιλαμβάνει πλέον τον Μπλερ ως κεντρική φιγούρα. Το ερώτημα που αναδύεται τώρα δεν είναι ποιος αποκλείστηκε, αλλά αν τελικά υπάρχει πρόσωπο που θα γίνει αποδεκτό από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Και κυρίως — εάν το σχέδιο Τραμπ έχει τις δομικές προϋποθέσεις για να ξεπεράσει τις πολιτικές εντάσεις που ήδη το περιβάλλουν.