PLUS
Της Ευγενίας Νικ. Παπαδοπούλου
Η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στις εγκαταστάσεις του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών ανέδειξε εκ νέου το ζήτημα της γονικής αποξένωσης και τον τρόπο με τον οποίο αυτό προσεγγίζεται στο δημόσιο και θεσμικό επίπεδο. Στο πλαίσιο των τοποθετήσεων που ακούστηκαν, έγιναν αναφορές σε διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΟΗΕ, η GREVIO και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, οι οποίες χρήζουν αποσαφήνισης ως προς το περιεχόμενο και το εύρος τους.
Το παρόν κείμενο επιχειρεί να καταγράψει τι προβλέπουν πράγματι οι σχετικές εκθέσεις και κατευθύνσεις των διεθνών οργανισμών, χωρίς αξιολογικούς χαρακτηρισμούς και ανεξάρτητα από προσωπικές αφηγήσεις.
Δεν υπάρχει απόφαση του ΟΗΕ που να απαγορεύει τον όρο «γονική αποξένωση»
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών δεν έχει εκδώσει απόφαση ή δεσμευτικό κείμενο που να απαγορεύει τη χρήση του όρου «γονική αποξένωση». Σε εκθέσεις ειδικών εισηγητριών του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διατυπώνονται επισημάνσεις σχετικά με τον κίνδυνο κατάχρησης της έννοιας parental alienation σε υποθέσεις επιμέλειας, ιδίως όταν υπάρχουν καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας.
Οι εκθέσεις του ΟΗΕ εστιάζουν στην ανάγκη προσεκτικής αξιολόγησης
Οι αναφορές αυτές εστιάζουν στην ανάγκη προσεκτικής αξιολόγησης, επαρκών προστατευτικών μηχανισμών και αποφυγής αυτοματοποιημένων συμπερασμάτων. Δεν συνιστούν απαγόρευση του όρου ούτε αμφισβήτηση της ύπαρξης προβλημάτων στη σχέση παιδιού–γονέα.
Η GREVIO εξετάζει την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης στην Ελλάδα
Η GREVIO, στο πλαίσιο της πρώτης έκθεσης αξιολόγησης για την Ελλάδα (Νοέμβριος 2023), εξετάζει συνολικά την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Στις συστάσεις που ακολούθησαν (Δεκέμβριος 2023), γίνεται αναφορά στον κίνδυνο να αφαιρούνται γονικά δικαιώματα μη κακοποιητικών γονέων μέσω της επίκλησης του λεγόμενου «συνδρόμου γονικής αποξένωσης».
Συστάσεις για εκπαίδευση δικαστών και αξιολόγηση κινδύνου στις υποθέσεις επιμέλειας
Η αναφορά αφορά τη χρήση του όρου ως ψευδοδιαγνωστικού εργαλείου και συνδέεται με την ανάγκη εκπαίδευσης των δικαστικών λειτουργών, ώστε οι αποφάσεις για επιμέλεια και επικοινωνία να βασίζονται σε αξιολόγηση κινδύνου, ασφάλεια του παιδιού και συμμόρφωση με τις προβλέψεις της Σύμβασης. Δεν προβλέπεται απαγόρευση της έννοιας της γονικής αποξένωσης.
Ο ΠΟΥ δεν εντάσσει τη γονική αποξένωση ως διαγνωστική κατηγορία στο ICD-11
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στο ICD-11, δεν έχει συμπεριλάβει τον όρο parental alienation ως διαγνωστική κατηγορία. Η επιλογή αυτή σχετίζεται με το γεγονός ότι ο όρος δεν αποτελεί ιατρική διάγνωση, αλλά περιγραφική έννοια που χρησιμοποιείται κυρίως σε νομικά και κοινωνικά συμφραζόμενα.
Τα προβλήματα σχέσης παιδιού–φροντιστή καλύπτονται από άλλες κατηγορίες του ΠΟΥ
Συναφή ζητήματα μπορούν να ενταχθούν στην κατηγορία «πρόβλημα σχέσης φροντιστή–παιδιού». Η απουσία του όρου από το ICD-11 δεν συνιστά απαγόρευση ή αποδοκιμασία, αλλά τεχνική ταξινομική απόφαση.
Το parental alienation syndrome δεν αναγνωρίστηκε ως κλινική διάγνωση
Η αρχική διατύπωση του parental alienation syndrome δεν απέκτησε θεσμική αναγνώριση ως κλινική διάγνωση. Ωστόσο, η σύγχρονη διεθνής βιβλιογραφία εξετάζει το ζήτημα μέσα από την έννοια των αποξενωτικών γονεϊκών συμπεριφορών και τις επιπτώσεις τους στη σχέση παιδιού–γονέα.
Οι σύγχρονες προσεγγίσεις απορρίπτουν τη χρήση «συνδρόμων» και προκρίνουν πολυπαραγοντική αξιολόγηση, λαμβάνοντας υπόψη τόσο ενδεχόμενα φαινόμενα βίας όσο και ανεξάρτητες διαταραχές της σχέσης.
Στην ημερίδα διατυπώθηκαν γενικές κρίσεις για θεσμούς και κοινωνικές ομάδες
Στο πλαίσιο της ημερίδας διατυπώθηκαν και γενικότερες κρίσεις για θεσμούς και κοινωνικές ομάδες. Η συλλήβδην προσέγγιση τέτοιων ζητημάτων δεν συμβάλλει στη θεσμική αποσαφήνιση ούτε στην αποτελεσματική προστασία του παιδιού.
Η διεθνής πρακτική δείχνει ότι η παιδοπροστασία στηρίζεται σε τεκμηριωμένες διαδικασίες, αξιολόγηση κινδύνου, διασταύρωση στοιχείων και λογοδοσία, και όχι σε γενικεύσεις.
Οι διεθνείς οργανισμοί θέτουν όρους, όχι απαγορεύσεις
Οι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν καταργήσει ούτε απαγορεύσει τη γονική αποξένωση ως έννοια. Έχουν, ωστόσο, επισημάνει τους κινδύνους κακής χρήσης της, ιδιαίτερα σε υποθέσεις που αφορούν βία, και έχουν θέσει σαφείς απαιτήσεις για προσεκτική, τεκμηριωμένη και παιδοκεντρική αξιολόγηση.
Η δημόσια συζήτηση για το ζήτημα παραμένει σύνθετη και απαιτεί ακρίβεια στους όρους, σαφή διάκριση ανάμεσα σε επιστημονικές και νομικές έννοιες και αποφυγή υπεραπλουστεύσεων. Το επίκεντρο, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, παραμένει σταθερά το συμφέρον και η ασφάλεια του παιδιού.
