PLUS
Η φετινή έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Τουρκία δεν ήταν μία ακόμη γραφειοκρατική αξιολόγηση της ενταξιακής πορείας μιας υποψήφιας χώρας. Ήταν ένα πολιτικό κατηγορητήριο απέναντι σε ένα καθεστώς που, σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές, απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τις δημοκρατικές αρχές, το κράτος δικαίου και τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με μεγάλη πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαπίστωσε ότι η Τουρκία όχι μόνο δεν σημειώνει πρόοδο προς την ευρωπαϊκή ένταξη, αλλά ακολουθεί μια πορεία αντίθετη από εκείνη που απαιτεί η ευρωπαϊκή προοπτική. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις παραμένουν παγωμένες από το 2018 και, σύμφωνα με την έκθεση, δεν υπάρχει κανένας λόγος να επανεκκινήσουν όσο συνεχίζεται η δημοκρατική οπισθοδρόμηση.
Η αντίδραση της Άγκυρας υπήρξε άμεση, οργισμένη και αποκαλυπτική.
Η Ευρώπη βλέπει αυταρχισμό εκεί όπου η Άγκυρα βλέπει σταθερότητα
Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκεται η διαπίστωση ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα δημοκρατικής λειτουργίας.
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν τη συστηματική αποδυνάμωση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης, τις πιέσεις προς τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και τη συρρίκνωση του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκφράζει ανησυχία για τη μετατροπή θεσμών που οφείλουν να λειτουργούν ως αντίβαρα της εξουσίας σε εργαλεία πολιτικού ελέγχου.
Για την Άγκυρα, ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική. Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η χώρα δέχεται μια πολιτικά υποκινούμενη επίθεση από κύκλους που δεν επιθυμούν ποτέ την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, η έκθεση περιέχει προκαταλήψεις, ιδεολογικές εμμονές και μονομερείς αξιολογήσεις που αγνοούν τις πραγματικές συνθήκες ασφαλείας που αντιμετωπίζει η χώρα.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις δεν είναι απλώς διπλωματική. Αντανακλά δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει δημοκρατία.
Η Δικαιοσύνη στο επίκεντρο της σύγκρουσης
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της έκθεσης αφορά τη λειτουργία της τουρκικής Δικαιοσύνης.
Οι ευρωβουλευτές εκτιμούν ότι η ανεξαρτησία των δικαστών έχει υπονομευθεί σοβαρά και ότι η δικαστική εξουσία χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα για την εξουδετέρωση πολιτικών αντιπάλων. Δεν είναι τυχαίο ότι στην έκθεση γίνεται ειδική αναφορά στον υπουργό Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ, ενώ διατυπώνεται ακόμη και η πρόταση να εξεταστεί η επιβολή κυρώσεων εις βάρος του στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε έντονη ενόχληση στην τουρκική κυβέρνηση. Η Άγκυρα υποστήριξε ότι πρόκειται για απαράδεκτη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις μιας κυρίαρχης χώρας και για προσπάθεια πολιτικοποίησης της Δικαιοσύνης από τους ίδιους τους Ευρωπαίους που κατηγορούν την Τουρκία για το ίδιο ακριβώς φαινόμενο.
Ωστόσο, στις Βρυξέλλες κυριαρχεί η αντίθετη ανάγνωση: ότι οι συνεχείς διώξεις πολιτικών αντιπάλων δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται μεμονωμένα περιστατικά αλλά συνθέτουν μια ευρύτερη εικόνα συστημικής πίεσης.
Η σκιά πάνω από την αντιπολίτευση
Η έκθεση δεν περιορίζεται σε γενικές διαπιστώσεις. Συνδέει τις ανησυχίες της με συγκεκριμένες πολιτικές εξελίξεις.
Οι πρόσφατες δικαστικές παρεμβάσεις στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), οι διώξεις κατά στελεχών της αντιπολίτευσης και οι δικαστικές περιπέτειες προσωπικοτήτων όπως ο Εκρέμ Ιμάμογλου ενισχύουν την ευρωπαϊκή πεποίθηση ότι το πολιτικό σύστημα της Τουρκίας λειτουργεί υπό όρους άνισου ανταγωνισμού.
Η τουρκική κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την ερμηνεία. Υποστηρίζει ότι οι δικαστικές διαδικασίες αφορούν αποκλειστικά ζητήματα νομιμότητας και όχι πολιτικές σκοπιμότητες. Όμως η χρονική συγκυρία και η συχνότητα των παρεμβάσεων προκαλούν όλο και μεγαλύτερο σκεπτικισμό στην Ευρώπη.
Για πολλούς ευρωβουλευτές, η δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από την ύπαρξη εκλογών αλλά και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί η αντιπολίτευση. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο θεωρούν ότι η Τουρκία αποτυγχάνει.
Η οργισμένη απάντηση της Άγκυρας
Εκείνο που εντυπωσίασε πολλούς παρατηρητές δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο της έκθεσης αλλά και η ένταση της τουρκικής αντίδρασης.
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε ευθέως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι λειτουργεί υπό την επιρροή «λαϊκιστικών και αντιτουρκικών κύκλων». Απέρριψε τις αναφορές για δημοκρατική οπισθοδρόμηση και υποστήριξε ότι η έκθεση επιχειρεί να επιβάλει πολιτικές επιλογές σε μια χώρα που έχει δικαίωμα να καθορίζει μόνη της το μέλλον της.
Πίσω από την οργή αυτή κρύβεται όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα. Η σημερινή τουρκική ηγεσία εξακολουθεί να διακηρύσσει ότι επιθυμεί την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά απορρίπτει σχεδόν όλες τις βασικές πολιτικές προϋποθέσεις που συνοδεύουν αυτή την προοπτική.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα ζητά το ευρωπαϊκό αποτέλεσμα χωρίς να αποδέχεται πλήρως το ευρωπαϊκό πλαίσιο κανόνων.
Το παράδοξο της σχέσης Ευρώπης – Τουρκίας
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, η Τουρκία παραμένει μια χώρα στρατηγικής σημασίας. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, παίζει καθοριστικό ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στη διαχείριση του μεταναστευτικού. Οι Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αγνοήσουν μια χώρα 85 εκατομμυρίων κατοίκων που βρίσκεται σε κομβικό γεωπολιτικό σημείο.
Από την άλλη πλευρά, η Ένωση δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να δικαιολογήσει μια ειδική σχέση με μια κυβέρνηση που κατηγορείται συστηματικά για περιορισμό πολιτικών ελευθεριών και υπονόμευση θεσμών.
Αυτό εξηγεί γιατί η έκθεση διαχωρίζει πλέον ξεκάθαρα δύο διαφορετικά επίπεδα σχέσεων: τη στρατηγική συνεργασία, η οποία συνεχίζεται, και την ενταξιακή διαδικασία, η οποία παραμένει ουσιαστικά νεκρή.
Ένα μήνυμα προς τον Ερντογάν
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της έκθεσης ίσως να μην βρίσκεται στις επιμέρους αναφορές της αλλά στο συνολικό πολιτικό της μήνυμα.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν λέει απλώς ότι η Τουρκία δεν είναι έτοιμη να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Λέει ότι η χώρα απομακρύνεται σταθερά από το δημοκρατικό μοντέλο που κάποτε δήλωνε ότι επιθυμούσε να υιοθετήσει.
Η οργισμένη αντίδραση της Άγκυρας δείχνει ότι το μήνυμα αυτό έγινε απολύτως κατανοητό. Η σύγκρουση πλέον δεν αφορά τεχνικά κεφάλαια διαπραγματεύσεων ή γραφειοκρατικές λεπτομέρειες της ενταξιακής διαδικασίας. Αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την πολιτική εξουσία, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Και όσο η κυβέρνηση Ερντογάν αντιμετωπίζει κάθε ευρωπαϊκή κριτική ως εχθρική πράξη αντί ως πολιτική προειδοποίηση, η απόσταση ανάμεσα στην Άγκυρα και τις Βρυξέλλες θα συνεχίσει να μεγαλώνει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσαν διάδρομο ηλεκτρικής ενέργειας προς την Ευρώπη
