PLUS
Η Κούβα βιώνει τη σοβαρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών, με την έλλειψη καυσίμων να έχει μετατραπεί σε πρόβλημα εθνικής επιβίωσης και τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες να εισέρχονται σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση. Ενώ οι πολύωρες διακοπές ρεύματος, οι ελλείψεις νερού και η παράλυση βασικών υπηρεσιών πιέζουν ασφυκτικά την καθημερινότητα των πολιτών, στο παρασκήνιο εξελίσσονται μυστικές επαφές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και κορυφαίους παράγοντες του κουβανικού καθεστώτος.
Η ενεργειακή κρίση έχει λάβει πλέον διαστάσεις ανθρωπιστικής καταστροφής. Σύμφωνα με τις κουβανικές αρχές, η χώρα λειτουργεί με ελάχιστα αποθέματα καυσίμων, ενώ σε πολλές περιοχές οι διακοπές ηλεκτροδότησης ξεπερνούν τις 20 ώρες ημερησίως. Το εθνικό δίκτυο ηλεκτροπαραγωγής βρίσκεται σε οριακή κατάσταση, με την κυβέρνηση να παραδέχεται ότι η διαθέσιμη παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει ούτε τις βασικές ανάγκες του πληθυσμού.
Οι επιπτώσεις είναι ορατές παντού. Η υδροδότηση έχει επηρεαστεί δραματικά, καθώς τα αντλιοστάσια αδυνατούν να λειτουργήσουν χωρίς καύσιμα και σταθερή ηλεκτροδότηση. Σχεδόν τρία εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν καθημερινά προβλήματα πρόσβασης σε νερό, ενώ σε πολλές γειτονιές της Αβάνας και άλλων μεγάλων πόλεων η τροφοδοσία γίνεται πλέον περιστασιακά μέσω βυτιοφόρων.
Την ίδια ώρα, η έλλειψη ντίζελ έχει παραλύσει μεγάλο μέρος των μεταφορών, της αγροτικής παραγωγής και της διανομής τροφίμων. Νοσοκομεία λειτουργούν υπό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, η αποκομιδή απορριμμάτων καθυστερεί για ημέρες και οι ελλείψεις σε βασικά αγαθά συνεχίζουν να επιδεινώνονται. Ο ΟΗΕ έχει προειδοποιήσει ότι η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε «ανθρωπιστική κατάρρευση» εάν δεν αποκατασταθεί η ενεργειακή επάρκεια της χώρας.
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Αβάνα. Η Ουάσιγκτον έχει εντείνει τις κυρώσεις και τις πιέσεις προς τις χώρες και τις εταιρείες που προμηθεύουν καύσιμα στην Κούβα, περιορίζοντας δραστικά τις εισαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και άλλους προμηθευτές. Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι το καθεστώς βρίσκεται σε μία από τις πιο αδύναμες στιγμές του από την επανάσταση του 1959 και εκτιμούν ότι οι εξελίξεις των επόμενων μηνών μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές για το μέλλον της χώρας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκε πριν από δύο εβδομάδες μια εξαιρετικά ασυνήθιστη επίσκεψη στην Αβάνα. Ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ ταξίδεψε μυστικά στην Κούβα και συναντήθηκε με κορυφαίους αξιωματούχους ασφαλείας, ανάμεσά τους και τον Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκες Κάστρο, γνωστό ως «Ραουλίτο», εγγονό του Ραούλ Κάστρο και πρόσωπο που θεωρείται ιδιαίτερα επιδραστικό στους εσωτερικούς μηχανισμούς εξουσίας.
Σύμφωνα με αμερικανικές και κουβανικές πηγές, ο Ράτκλιφ μετέφερε προσωπικό μήνυμα του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διατεθειμένες να συζητήσουν οικονομική συνεργασία, ζητήματα ασφαλείας και ενδεχόμενη αποκλιμάκωση της κρίσης, μόνο όμως εφόσον η Κούβα προχωρήσει σε βαθιές πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η επίσκεψη θεωρείται μία από τις σημαντικότερες επαφές των δύο χωρών εδώ και δεκαετίες.
Η ύπαρξη αυτών των διαύλων επικοινωνίας αποκαλύπτει μια αντίφαση στην αμερικανική στρατηγική. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ αυξάνει την πίεση μέσω κυρώσεων και οικονομικής απομόνωσης· από την άλλη, διατηρεί ανοικτό το ενδεχόμενο μιας διαπραγμάτευσης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων, εφόσον υπάρξουν παραχωρήσεις από την Αβάνα.
Ωστόσο, οι συνομιλίες φαίνεται να έχουν βαλτώσει. Κουβανοί αξιωματούχοι κατηγορούν τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν την ανθρωπιστική πίεση ως μέσο πολιτικής ανατροπής, ενώ η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι το σημερινό μοντέλο διακυβέρνησης έχει οδηγήσει τη χώρα σε οικονομικό αδιέξοδο. Η ένταση αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά τις αμερικανικές νομικές κινήσεις εναντίον του Ραούλ Κάστρο για την υπόθεση της κατάρριψης αεροσκαφών εξόριστων Κουβανών το 1996, γεγονός που η Αβάνα ερμηνεύει ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αποσταθεροποίησης.
Παράλληλα, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία. Χώρες όπως η Βραζιλία, το Μεξικό και η Κίνα έχουν εκφράσει φόβους για ανθρωπιστική επιδείνωση, ενώ ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι οι ελλείψεις καυσίμων απειλούν άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια, τα νοσοκομεία και τα συστήματα ύδρευσης. Η Κούβα επιχειρεί να επιταχύνει επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά πάρκα με κινεζική στήριξη, όμως οι ειδικοί εκτιμούν ότι η μετάβαση αυτή δεν μπορεί να δώσει άμεση λύση στην τρέχουσα κρίση.
Καθώς οι διακοπές ρεύματος επεκτείνονται, οι ελλείψεις τροφίμων αυξάνονται και οι διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν αβέβαιες, η Κούβα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική καμπή. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η ενεργειακή κρίση, η οικονομική ασφυξία και οι γεωπολιτικές πιέσεις δεν αποτελούν ξεχωριστά προβλήματα, αλλά κομμάτια της ίδιας εξίσωσης που θα καθορίσει το μέλλον του νησιού.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Κούβα: Χωρίς πετρέλαιο και ντίζελ η χώρα – Στο «κόκκινο» το ηλεκτρικό δίκτυο
