PLUS
Μίνσκ — Ο Αλεξάντρ Λουκασένκο, ο μακροβιότερος ηγέτης της Λευκορωσίας, έχει ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια σχέση που μέχρι πρόσφατα ήταν σχεδόν εντελώς παγωμένη λόγω της καταστολής της αντιπολίτευσης και της στενής στρατιωτικής συνεργασίας με τη Ρωσία. Αυτή η νέα προσέγγιση εγείρει ερωτήματα για τα κίνητρα της λευκορωσικής πλευράς, τα συμφέροντα των ΗΠΑ και τις προοπτικές μεταρρύθμισης στη Λευκορωσία.
Από την απομόνωση στον διάλογο
Για πάνω από μια δεκαετία, ο Λουκασένκο βρισκόταν σε διεθνή απομόνωση εξαιτίας των συστηματικών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα του και της βίαιης καταστολής των αντιφρονούντων μετά την αμφισβητούμενη επανεκλογή του το 2020. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στο 2025 σημειώθηκε μια δραστική αλλαγή στην προσέγγιση των ΗΠΑ: η Ουάσιγκτον ξεκίνησε διπλωματικές επαφές με τη Λευκορωσία, με πρώτα αποτελέσματα σημαντικές απελευθερώσεις κρατουμένων και την άρση κάποιων οικονομικών κυρώσεων.
Η εκκίνηση των επαφών συμπίπτει με απευθείας επικοινωνία μεταξύ του Τραμπ και του Λουκασένκο — ανάμεσά τους τηλεφωνικές συνομιλίες και ανταλλαγές προσκλήσεων — μια σπάνια εικόνα για τα τελευταία χρόνια των σχέσεων των δύο χωρών.
Η μεγάλη απελευθέρωση και η άρση κυρώσεων
Στις 13 Δεκεμβρίου 2025, η Λευκορωσία απελευθέρωσε 123 πολιτικούς κρατούμενους, ανάμεσά τους τον νομπελίστα της Ειρήνης Ales Bialiatski και κορυφαίους ηγέτες της αντιπολίτευσης όπως η Maria Kalesnikava και ο Viktar Babaryka, στο πλαίσιο συμφωνίας με τις ΗΠΑ. Η απελευθέρωση αυτή αποτέλεσε την πιο εκτεταμένη από τότε που ξεκίνησαν οι διμερείς διαπραγματεύσεις φέτος.
Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ — υπό την καθοδήγηση του Τραμπ — συμφώνησαν να άρουν κυρώσεις στον κλάδο της ποτάσας, μια σημαντική εξαγωγική βιομηχανία για τη Λευκορωσία που αντιπροσωπεύει μεγάλο ποσοστό των εσόδων της χώρας.
Επιπλέον, προηγούμενες χαλαρώσεις κυρώσεων συμπεριλαμβάνουν την άρση μέτρων κατά της εθνικής αεροπορικής εταιρείας Belavia και τη δυνατότητα επισκευής αεροσκαφών, αν και με αυστηρές προϋποθέσεις.
Ποιοι είναι οι στόχοι του Λουκασένκο;
Η στρατηγική του Λουκασένκο θεωρείται από πολλούς πολυεπίπεδη:
Διπλωματική νομιμοποίηση: Με τις απελευθερώσεις και την επαναπροσέγγιση με τις ΗΠΑ, ο Λευκορώσος πρόεδρος επιδιώκει να μειώσει την απομόνωση της χώρας του και να ανταλλάξει την διεθνή πίστωση με μετρήσιμα οικονομικά οφέλη.
Μείωση εξάρτησης από τη Μόσχα: Αν και η Λευκορωσία παραμένει στενός σύμμαχος της Ρωσίας, η προσέγγιση με τις ΗΠΑ μπορεί να δώσει στον Λουκασένκο περιθώριο μεγαλύτερης αυτονομίας από τον Πούτιν και να ενισχύσει τις διαπραγματευτικές του δυνατότητες στο περιφερειακό πλαίσιο.
Οικονομική ανάσα: Η άρση κυρώσεων στον στρατηγικό κλάδο της ποτάσας και άλλες διευκολύνσεις ανοίγουν δρόμο για ανακούφιση της οικονομίας, η οποία είχε πληγεί από τις διεθνείς κυρώσεις και την περιορισμένη πρόσβαση σε αγορές.
Κριτική και σκεπτικισμός
Παρά τα βήματα αυτά, η αντιπολίτευση και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθούν να δείχνουν επιφυλακτικότητα:
Υπάρχουν ακόμα περισσότεροι από 1.000 πολιτικοί κρατούμενοι που παραμένουν στις φυλακές της Λευκορωσίας, παρά τις πρόσφατες απελευθερώσεις. Ορισμένοι ηγέτες της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι ο Λουκασένκο χρησιμοποιεί την απελευθέρωση κρατουμένων κυρίως ως διαπραγματευτικό χαρτί, χωρίς πραγματική δέσμευση για δημοκρατική μετάβαση ή σταθερή σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η προσέγγιση με τις ΗΠΑ έχει χαρακτηριστεί από ορισμένους σχολιαστές ως στρατηγική τακτική προς όφελος του ίδιου του Λουκασένκο και όχι ως ουσιαστική αλλαγή πολιτικής
Τι σημαίνει για την Ευρώπη και την περιοχή
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν νέο παράγοντα στην ευρωπαϊκή διπλωματία:
Η ΕΕ διατηρεί τις δικές της κυρώσεις σε σημαντικούς τομείς της λευκορωσικής οικονομίας και σε πρόσωπα που ευθύνονται για την καταστολή.
Χώρες όπως η Γερμανία προσφέρουν άσυλο σε απελευθερωθέντες ηγέτες της αντιπολίτευσης για να ενισχύσουν τον δημοκρατικό τους αγώνα στο εξωτερικό. Η στρατηγική των ΗΠΑ, όπως φαίνεται, επικεντρώνεται στο να χρησιμοποιήσει τη Λευκορωσία ως πιθανό κανάλι διαλόγου σε περιφερειακά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα παίρνει μέτρα για να περιορίσει την εξάρτηση του Μινσκ από τη Μόσχα.
Η νέα φάση στις σχέσεις μεταξύ Μινσκ και Ουάσιγκτον δείχνει πως η διπλωματία μπορεί να ανοίγει περιθώρια ακόμα και ανάμεσα σε βαθιά αντίθετες πλευρές. Ωστόσο, τα σημαντικά ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και της εσωτερικής πολιτικής μεταρρύθμισης στη Λευκορωσία παραμένουν ανοιχτά, και η προσέγγιση αυτής της περιόδου θα κριθεί από τα επόμενα πρακτικά βήματα που θα γίνουν — είτε από τον Λουκασένκο είτε από τη διεθνή κοινότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο σύμμαχος του Πούτιν, Αλεξάντερ Λουκασένκο κερδίζει μια έβδομη θητεία ως πρόεδρος της Λευκορωσίας
Λουκασένκο: Η Λευκορωσία θέλει ειρήνη αλλά ετοιμάζεται για πόλεμο
