Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να φοβάται το Ισραήλ – και το Ιράν

03/07/2025 11:53

Οι σειρήνες που προειδοποιούσαν για ισραηλινούς και ιρανικούς πυραύλους έχουν σταματήσει σε αυτές τις δύο χώρες και τους γείτονές τους. Ωστόσο, η αβεβαιότητα που παραμένει θα εμποδίσει τις προσπάθειες τερματισμού των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων του Ισραήλ στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, και αυτό ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης της περιοχής.

Τα πιο άμεσα ερωτήματα είναι κατά πόσον το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει επιβιώσει. Tο Ισραήλ ισχυρίζεται την εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, αλλά το Ιράν αναγνωρίζει μόνον εκτεταμένες ζημιές και όχι ολοκληρωτική καταστροφή, δηλώνοντας πως έχει νικήσει στην μεταξύ τους διαμάχη.

Είναι σαφές από τις στοχευμένες δολοφονίες στρατιωτικών ηγετών και πυρηνικών επιστημόνων από το Ισραήλ ότι το Ιράν έχει αλωθεί πλήρως από ισραηλινούς και άλλους πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών. Αυτοί οι πράκτορες θα ασχολούνται τώρα με ένα ερώτημα πάνω απ’ όλα τα άλλα: τι απέγιναν τα 408 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που είναι γνωστό ότι έχει το Ιράν ; Αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο του για να κατασκευάσει τουλάχιστον ένα “βρώμικο” πυρηνικό όπλο, ή με ένα ακόμη στάδιο εμπλουτισμού , στο υλικό αυτό θα μπορούσε να κατασκευάσει εννέα αποτελεσματικά πυρηνικά όπλα.

Η δεύτερη αβεβαιότητα είναι το κατά πόσον το Ιράν έχει διατηρήσει φυγοκεντρητές που θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν αυτόν τον εμπλουτισμό. Αυτοί οι φυγοκεντρητές που χρειάζονται υψηλή και σταθερή παροχή ρεύματος, είναι εύθραυστοι. Όλες οι γνωστές τοποθεσίες αυτών των εγκαταστάσεων κατεδαφίστηκαν στις ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές. Υπάρχει όμως αβεβαιότητα σχετικά με το κατά πόσον το Ιράν μπορεί να έχει κατασκευάσει μια μικρή εγκατάσταση σε μια τοποθεσία που δεν είχε δηλώσει στην ΙΑΕΑ, την αρμόδια αρχή του ΟΗΕ για τα πυρηνικά.

Η τελευταία έκθεση της ΔΟΑΕ, λίγο πριν από τις επιθέσεις του Ισραήλ, δήλωνε ότι το Ιράν δεν συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, την οποία έχει υπογράψει.

Ανέφερε επίσης ότι, καθώς το Ιράν είχε αποσυρθεί από το Πρόσθετο Πρωτόκολλο, ένα επιπλέον καθεστώς επιθεώρησης που είχε σχεδιαστεί για να αποτρέψει αυτό το είδος της μυστικής «απόδρασης» είχε χάσει μεγάλο μέρος της ικανότητάς της να παρακολουθεί πού είχε τοποθετήσει το Ιράν το πυρηνικό του υλικό.

Από την πλευρά του Ισραήλ, μπορεί να αισθάνεται ότι μπορεί να βασιστεί σε κατασκόπους για να το πουν εάν το Ιράν επανεκκινήσει το πρόγραμμα, αλλά υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση μεταξύ αξιωματούχων, τόσο Δυτικών όσο και στην περιοχή, ότι το Ιράν θα προσπαθήσει να κερδίσει χρόνο στις διαπραγματεύσεις και θα ανοικοδομήσει κρυφά όσο το δυνατόν περισσότερο το πρόγραμμά του.

Για το Ισραήλ, τέτοιες διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να περιορίζουν την άδειά του να συνεχίσει να χτυπά το Ιράν εάν θεωρεί ότι υπήρχε λόγος. Αλλά οι ΗΠΑ πιθανότατα θα υποστηρίξουν τις διαπραγματεύσεις εάν το Ιράν φανεί πρόθυμο. Ο Τραμπ δείχνει κάθε ένδειξη ότι θέλει να ανακοινώσει…νίκη τώρα και να αποφευχθεί περαιτέρω στρατιωτική εμπλοκή.

Για την περιοχή, η αβεβαιότητα σχετικά με τις δυνατότητες του Ιράν και η πιθανότητα περαιτέρω ισραηλινής δράσης δεν θα βοηθήσουν στην επίλυση των χειρότερων ζωντανών συγκρούσεων. Η επίθεση του Ισραήλ στο Ιράν απέσπασε την προσοχή της διεθνούς κοινότητας από τον σχεδόν λιμό και τον καθημερινό αριθμό νεκρών στη Γάζα και απέτρεψε την κριτική από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Γερμανία για τις ενέργειές της εκεί. Επίσης, τουλάχιστον προσωρινά φίμωσε την εγχώρια κριτική κατά του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου σχετικά με τη στρατηγική του στη Γάζα, την αποτυχία του να απεγκλωβίσει τους εναπομείναντες ομήρους ή να ολοκληρώσει την υποτιθέμενη αποστολή του: την εξάλειψη της Χαμάς.

Ο Νετανιάχου όμως φαίνεται αποφασισμένος να προχωρήσει με τους στόχους των σκληροπυρηνικών μελών του υπουργικού συμβουλίου του: να καταλάβει τον έλεγχο της Γάζας και να υποστηρίξει τους εποίκους στη Δυτική Όχθη που καταλαμβάνουν γη και παρενοχλούν τους Παλαιστίνιους αγρότες. Οι ΗΠΑ είναι η μόνη δύναμη που μπορεί ρεαλιστικά να σταματήσει το Ισραήλ, αλλά υπό τον Τραμπ δεν δείχνουν κανένα σημάδι ότι θα το κάνουν με τον πρεσβευτή των ΗΠΑ , Μάικ Χάκαμπι, να δηλώνει ότι οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν πλέον τη δημιουργία δύο κρατών.

Ιορδανοί αξιωματούχοι, οι οποίοι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, λένε ότι δεν έχουν δει ακόμη μεγάλη εισροή Παλαιστινίων από τη Δυτική Όχθη. Αλλά η Ιορδανία προβλέπει μια πιθανή εισροή – επιπλέον εκείνων που έλαβε κατά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948 και κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1967 – ως απειλή για ολόκληρη τη σταθερότητα της χώρας. Το ίδιο ισχύει και για την Αίγυπτο , η οποία δεν θέλει να εισάγει την ιδεολογία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, η οποία συνδέεται στενά με τη Χαμάς, εάν το Ισραήλ προσπαθήσει να πείσει τους Παλαιστίνιους να φύγουν προς τον νότο.

Εν τω μεταξύ, το ενδιαφέρον της Σαουδικής Αραβίας για την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ φαίνεται να εξασθενεί. Είναι πιθανό να επιδιώξει τις αμυντικές συμφωνίες που επιθυμεί απευθείας με τις ΗΠΑ και να μην πιέσει για μια ευρύτερη συμφωνία. Ο όρος που έθεσε για αυτή τη συμφωνία, δηλαδή η δέσμευση του Ισραήλ για ένα κράτος για τους Παλαιστίνιους, δεν είναι ορατός.

Το Ιράκ και η Ιορδανία ανησυχούν επίσης ότι η σύγκρουση μπορεί να αποσπάσει την προσοχή από τη Συρία, όπου υπάρχει ανησυχία ότι ο νέος ηγέτης Άχμεντ Αλ-Σάραα μπορεί να επιστρέψει στις ρίζες του στο ISIS, αναγκαζόμενος να το κάνει από τους σκληροπυρηνικούς γύρω του ή να εκδιωχθεί ή να σκοτωθεί αν δεν το κάνει.

Οι γειτονικές χώρες του Ιράν και του Ισραήλ μετά από αυτές τις εβδομάδες έντασης, ενδέχεται να συνεχίσουν να δημιουργούν δεσμούς με την Κίνα, να εξάγουν πετρέλαιο σε αυτήν και να επιδιώκουν τα προγράμματα πράσινης ενέργειας και τεχνητής νοημοσύνης στα οποία έχουν επενδύσει σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, ενώ η διεθνής και περιφερειακή πίεση μπορεί να εξασφαλίσει μια εκεχειρία στη Γάζα, είναι δύσκολο να δούμε προς το παρόν να ανοίγει τον δρόμο για ένα παλαιστινιακό κράτος, ακόμη και αν οι χώρες συνεχίσουν να κάνουν λόγια για αυτόν τον στόχο.

Προς το παρόν, ο Τραμπ και η ομάδα του έχουν δώσει στο Ισραήλ την άδεια – πέρα από ό,τι ανέμεναν ακόμη και οι σκληροπυρηνικοί της κυβέρνησης – να ελέγξουν τη Γάζα και, ολοένα και περισσότερο, τη Δυτική Όχθη.

Μετά από δύο χρόνια επιθέσεων εναντίον των πληρεξουσίων του Ιράν, και τώρα εναντίον του ίδιου του Ιράν, το Ισραήλ έχει δείξει ότι είναι η κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη στην περιοχή. Δείχνει λιγότερο ενδιαφέρον από ό,τι στο παρελθόν για συμφωνίες με τη Σαουδική Αραβία. Το ερώτημα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει είναι εάν η προοπτική ενός «αέναου πολέμου» σε αυτό που επίμονα παρουσιάζει ως «δύσκολη γειτονιά» είναι μια προοπτική στην οποία η χώρα θα ακμάσει.

Και όπως είναι φυσικό αυτή η προοπτική ανησυχεί τους γείτονές του. Το ίδιο συμβαίνει και με την πιθανότητα το Ιράν, ακόμη και αν έχει πληγεί πολύ σοβαρά τώρα, να έχει επιπλέον κίνητρο να αναβιώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να διατηρεί τα μέσα για να το πράξει.