PLUS
Γιερεβάν και Μπακού θα παραιτηθούν από όλες τις αξιώσεις στην επικράτεια της μίας και της άλλης
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Την εβδομάδα που μας πέρασε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν έδωσαν στη δημοσιότητα το κείμενο μιας συμφωνίας ειρήνης, που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, με τις δύο χώρες να δεσμεύονται ότι θα σέβονται την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και ότι θα τερματίσουν επίσημα μια σύγκρουση σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών.
Η συμφωνία επιτεύχθηκε στην Ουάσινγκτον την περασμένη Παρασκευή, στη συνάντηση του Αζέρου προέδρου Ιλχάμ Αλίεφ και του Αρμένιου πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Το κείμενο της συμφωνίας, που δημοσιεύθηκε από τα υπουργεία Εξωτερικών και των δύο χωρών, αναφέρει ότι το Γιερεβάν και το Μπακού θα παραιτηθούν από όλες τις αξιώσεις στην επικράτεια της μίας και της άλλης, δεν θα κάνουν χρήση βίας η μία εναντίον της άλλης και θα δεσμευτούν να σέβονται το διεθνές δίκαιο.
«Αυτή η συμφωνία αποτελεί μια σταθερή βάση για την εγκαθίδρυση μιας αξιόπιστης και διαρκούς ειρήνης, αποτέλεσμα μιας συμφωνίας μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν που αντικατοπτρίζει τα ισορροπημένα συμφέροντα των δύο χωρών», έγραψε ο Πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν στο Facebook.
Παλιά διαμάχη
Η Αρμενία, με τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού της να είναι χριστιανοί, και το Αζερμπαϊτζάν, με την πλειοψηφία του πληθυσμού της να είναι μουσουλμάνοι, αναμετρήθηκαν σε δύο πολέμους για τα σύνορά τους και για το καθεστώς των εθνοτικών θυλάκων που βρίσκονται στα αντίστοιχα εδάφη τους.
Συγκεκριμένα, η διαμάχη μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας για την περιοχή του Καραμπάχ υπήρξε ένας από τους κύριους παράγοντες που καθόρισαν την αστάθεια της περιοχής.
Οι δύο πρώην σοβιετικές δημοκρατίες προσπαθούν εδώ και χρόνια να καταλήξουν σε μια ειρηνευτική συμφωνία, αλλά οι συνομιλίες δεν κατέληγαν σε κάποιο αποτέλεσμα. Την περασμένη όμως Παρασκευή, οι ηγέτες τους δεσμεύτηκαν στην Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τον Τραμπ, να «σταματήσουν οριστικά» την εδαφική τους διένεξη.
Η…”οδός Τραμπ”
Ένα από τα σημαντικά σημεία της συμφωνίας θεωρείται το άνοιγμα του διαδρόμου Zανγκεζούρ συνδέοντας το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν και από εκεί με την Τουρκία.
Ο διάδρομος αυτός, βαφτίστηκε «Διαδρομή Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP)), και οι ΗΠΑ εξασφάλισαν τα ειδικά δικαιώματα ανάπτυξης / εκμετάλλευσής του για παρατεταμένη περίοδο 100 ετών σε ιδιωτικό αμερικάνικο φορέα εκμετάλλευσης, που θα λειτουργεί ως «ουδέτερος εγγυητής», σημειώνοντας ότι θα εξασφαλίζει «ισότιμη πρόσβαση τόσο για την Αρμενία όσο και για το Αζερμπαϊτζάν».
Ο Διάδρομος Ζανγκεζούρ είναι στενή λωρίδα ανάμεσα σε βραχώδη όρη (περί τα 32 χλμ) στο νότιο άκρο της Αρμενίας που, αν «ανοίξει» και αξιοποιηθεί με σύγχρονη οδική και σιδηροδρομική όδευση και υποδομές ελέγχου, μπορεί να προσφέρει χερσαία γέφυρα εμπορικών/διαμετακομιστικών δυνατοτήτων από το Αζερμπαϊτζάν προς το θύλακα Ναχιτσεβάν και την Τουρκία αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, χωρίς να περνούν από Ιράν ή Γεωργία. Κυρίως όμως το σχέδιο Ζανγκεζούρ, μακριά από το να είναι ένα ουδέτερο σχέδιο υποδομών, αντανακλά μια υπολογισμένη προσπάθεια περιθωριοποίησης του ρόλου της Μόσχας στον Καύκασο επαναπροσανατολίζοντας την περιοχή προς τα δυτικά συμφέροντα.
Ήδη από το 2022, η στρατηγική εστίαση της Ρωσίας έχει μετατοπιστεί στην Ουκρανία, με αποτέλεσμα να έχει μειωθεί η ικανότητά της να ασκεί επιρροή στον Νότιο Καύκασο. Στο κενό που δημιουργήθηκε, μια περιφερειακή τάξη ευθυγραμμισμένη με τη Δύση συντάσσεται σιωπηλά με τις ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις να έχουν αποβληθεί.
Ελέγχοντας τον Διάδρομο της Ζανγκεζούρ, η Ουάσιγκτον θα μπορεί πλέον να αναπτύσσει στρατεύματα απευθείας στα βόρεια σύνορα του Ιράν, αποκόπτοντας την πρόσβαση της Τεχεράνης στην Αρμενία.
Κόκκινη γραμμή για το Ιράν
Ακόμη και κατά τη διάρκεια των τριμερών συνομιλιών του 2020 – πριν δημοσιοποιηθεί η ιδέα του Ζανγκεζούρ – το Ιράν εκφράσει τις αντιρρήσεις του σχετικά με την πολιτική του διαδρόμου με την Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Ιρανικού κοινοβουλίου να κυρήττει τον Διάδρομο Ζανγκεζούρ «κρίσιμη κόκκινη γραμμή για το Ιράν», προειδοποιώντας περαιτέρω ότι οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγής των συνόρων ή της γεωπολιτικής ισορροπίας θα προκαλούσε «ισχυρή και σοβαρή αντίδραση».
Ευνοημένη η Τουρκία
Ο διάδρομος θα δώσει επίσης στο Αζερμπαϊτζάν μια άλλη διαδρομή για την αποστολή φυσικού αερίου μέσω αγωγού στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας, παρακάμπτοντας τη Γεωργία, έναν σύμμαχο της Ρωσίας.
Όμως το άνοιγμα του Διαδρόμου της Ζανγκέζουρ θα επιτρέψει και στην Τουρκία να δημιουργήσει άμεση χερσαία σύνδεση με την Κεντρική Ασία, κάτι που θα αποτελέσει τη βάση της «Γεωοικονομικής Ζώνης του Τουρκικού Κόσμου», υλοποιώντας το Στρατηγικό όραμα της ενσωμάτωσης του τουρκικού κόσμου.
Ήδη η Τουρκία ξεχώρισε ως αποφασιστικός παράγοντας τόσο διπλωματικά όσο και στρατηγικά στην υπογραφή της Συμφωνίας, όταν πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ουάσινγκτον, η Άγκυρα επικοινώνησε τόσο με το Μπακού όσο και με το Ερεβάν και έπαιξε ρόλο στη διαμόρφωση ορισμένων από τις εκφράσεις στο κείμενο της διακήρυξης.
Τώρα μοιράζεται την «πίτα» με τις ΗΠΑ και σχεδιάζει έργα ενέργειας, logistics και ψηφιακών υποδομών κατά μήκος αυτού του κρίσιμου για τον σχεδιασμό της διαδρόμου. Νέες γραμμές βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη ως επέκταση του σιδηροδρόμου Μπακού-Τιφλίδα-Καρς.
Αποκτά αδιάλειπτη χερσαία σύνδεση με Αζερμπαϊτζάν, και μέσω Κασπίας, με Τουρκμενιστάν/Κεντρική Ασία. Αυτό ενισχύει το τουρκικό αφήγημα «Τουρκικός Διάδρομος», άρα εμπόριο, logistics, διαμετακόμιση και με μεγάλη πιθανότητα στην ενέργεια.
Εμφανίζεται ως κόμβος μεταξύ ΝΑΤΟ–Καυκάσου–Κεντρικής Ασίας – Ευρώπης, με άλλη μία γραμμή που παρακάμπτει το Ιράν. Αυτό αυξάνει τα έσοδα και την διαπραγματευτική ισχύ της έναντι ΗΠΑ/ΕΕ/Ρωσίας. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερη γεωοικονομική μόχλευση της Άγκυρας και εν δυνάμει σκληρότερη διαπραγμάτευση σε περιφερειακά θέματα (Ανατολική Μεσόγειος, Αιγαίο).
Αυτές οι εξελίξεις ευθυγραμμίζονται με τη «Στρατηγική των Τριών Θαλασσών» της Τουρκίας, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ενός άξονα εμπορίου και ασφάλειας μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας, της Κασπίας και του Περσικού Κόλπου.
Τα αγκάθια
Η Διαδρομή Τραμπ, όπως λέγεται τώρα στα χαρτιά, υπόσχεται απρόσκοπτο εμπόριο και ολοκλήρωση. Υπάρχει όμως ένα διαρθρωτικό πρόβλημα: ο Διάδρομος πρέπει να διασχίζει την Κασπία Θάλασσα, μια εσωτερική θάλασσα που διέπεται από τη συλλογική συναίνεση όλων των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν και της Ρωσίας, τα οποία και τα δύο παραγκωνίζονται στην τρέχουσα πολιτική δυναμική.
Αυτό που αγνοούν – ή παραλείπουν σκόπιμα – οι υποστηρικτές του Διαδρόμου είναι ότι χωρίς τη σύμπραξη της Ρωσίας, καμία διαδρομή μεταφοράς ανατολής-δύσης μέσω αυτής της περιοχής δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Όσο και αν το Μπακού επιδιώκει την αντιπαράθεση και το Ερεβάν παραμένει προσκολλημένο στις δυτικές προτεραιότητες, ο Διάδρομος Τραμπ ή Ζανγκεζούρ θα παραμείνει αυτό που είναι σήμερα: μια διαδρομή-φάντασμα, όχι ένα μέσο για την ειρήνη και την ευημερία, αλλά ένας μοχλός για την αποδυνάμωση της Ρωσίας στην περιοχή και η γεωγραφική κόκκινη γραμμή του Ιράν που θα βάζουν συνεχώς σε κίνδυνο την βιωσιμότητα της Διακήρυξης της 8ης Αυγούστου 2025 στον Νότιο Καύκασο με τις ιστορικές εχθρότητες, τις περιφερειακές αντιπαλότητες και την εγχώρια πολιτική δυναμική να αυξάνουν την ευθραυστότητα της ειρήνης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Δήμος Αθηναίων: Τέλος εποχής για τα καρτοτηλέφωνα στην πόλη
