PLUS
Η στρατηγική της Τουρκίας για μια «ελεγχόμενη γειτονιά» ίσως δεν αποκαλύπτεται πουθενά πιο καθαρά από τη στάση της απέναντι στην κλιμακούμενη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες – Ισραήλ και Ιράν. Εκεί όπου η γεωπολιτική ισορροπία συναντά την ιδεολογία, η Άγκυρα επιχειρεί να κινηθεί σε δύο επίπεδα: να παραμείνει εκτός πολέμου, αλλά ταυτόχρονα να διαμορφώσει το πολιτικό αφήγημα της περιοχής.
Από τη μία πλευρά, η τουρκική ηγεσία εμφανίζεται ξεκάθαρη: η χώρα δεν θέλει να εμπλακεί. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα τονίσει ότι βασική προτεραιότητα είναι «να κρατήσουμε τη χώρα μας εκτός αυτού του κύκλου φωτιάς» , υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα δεν θα παρασυρθεί σε σύγκρουση παρά τις πιέσεις και τις προκλήσεις . Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μια πολιτική προσεκτικής ουδετερότητας: περιορισμός στρατιωτικής εμπλοκής, άρνηση πλήρους διευκόλυνσης δυτικών επιχειρήσεων και ταυτόχρονη διατήρηση ανοιχτών διαύλων με όλες τις πλευρές .
Από την άλλη πλευρά, όμως, η ρητορική της Άγκυρας είναι πολύ πιο επιθετική. Ο Ερντογάν δεν διστάζει να καταγγέλλει το Ισραήλ και να προειδοποιεί ότι οι εξελίξεις απειλούν να «πυρπολήσουν ολόκληρη την περιοχή» , ενώ σε πιο ιδεολογικό επίπεδο υιοθετεί αφηγήματα περί σχεδίων «διαμελισμού» της Μέσης Ανατολής. Αυτό το στοιχείο –που αποτυπώνεται και στις δηλώσεις περί «σιωνιστικών σχεδίων»– δεν είναι απλώς ρητορική. Είναι εργαλείο.
Εδώ ακριβώς συναντάται η ανάλυση της «controlled neighborhood» με τη σημερινή πραγματικότητα. Η Τουρκία επιχειρεί να παίξει διπλό ρόλο:
Ως γεωπολιτικός διαχειριστής: συνομιλεί ταυτόχρονα με ΗΠΑ και Ιράν, επιδιώκοντας να λειτουργήσει ως μεσολαβητής και να διατηρήσει επιρροή σε όλα τα μέτωπα.
Ως ιδεολογικός πόλος: καταγγέλλει το Ισραήλ και προβάλλεται ως υπερασπιστής της περιφερειακής τάξης απέναντι σε εξωτερικές παρεμβάσεις.
Η αντίφαση είναι εμφανής αλλά όχι τυχαία. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι δεν μπορεί να συγκρουστεί ανοιχτά με τις ΗΠΑ, αλλά ούτε και να αποξενωθεί πλήρως από το Ιράν ή τον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο. Έτσι, επιλέγει μια στρατηγική «διαχωρισμού λόγων και πράξεων»: ουδετερότητα στην πράξη, ένταση στη ρητορική.
Ωστόσο, αυτή η ισορροπία γίνεται ολοένα και πιο εύθραυστη. Η ίδια η σύγκρουση δημιουργεί πιέσεις που περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών. Οι ΗΠΑ επιθυμούν σαφέστερη ευθυγράμμιση, ενώ το Ιράν αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε τουρκική επαφή με τη Δύση. Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα γνωρίζει ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα έχει άμεσες συνέπειες: ενεργειακή αστάθεια, οικονομικές πιέσεις και πιθανή αποσταθεροποίηση στα σύνορά της .
Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική της «ελεγχόμενης γειτονιάς» αποκαλύπτει το πραγματικό της όριο. Δεν είναι μια στρατηγική ελέγχου, αλλά μια στρατηγική διαχείρισης κινδύνου. Η Τουρκία δεν ελέγχει τη γειτονιά της – προσπαθεί να αποτρέψει το να χαθεί ο έλεγχος.
Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι το εξής: η Άγκυρα δεν περιορίζεται στο να αποφεύγει τον πόλεμο. Προσπαθεί ταυτόχρονα να διαμορφώσει το πώς θα ερμηνευτεί. Με την καταγγελία «σχεδίων διαίρεσης» της Μέσης Ανατολής, επιχειρεί να τοποθετηθεί όχι απλώς ως παίκτης, αλλά ως ερμηνευτής της κρίσης. Δηλαδή ως δύναμη που δεν αντιδρά μόνο στις εξελίξεις, αλλά διεκδικεί ρόλο στη διαμόρφωση της περιφερειακής αφήγησης.
Το ερώτημα είναι αν αυτό αρκεί. Γιατί όσο η σύγκρουση κλιμακώνεται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθεί αυτή η διπλή στρατηγική. Η ουδετερότητα απαιτεί σιωπή, ενώ η ηγεμονία απαιτεί θέση. Και η Τουρκία προσπαθεί να κάνει και τα δύο ταυτόχρονα.
Στο τέλος, η «ελεγχόμενη γειτονιά» ίσως αποδειχθεί λιγότερο μια στρατηγική ισχύος και περισσότερο μια άσκηση ισορροπίας πάνω σε τεντωμένο σχοινί. Και σε έναν πόλεμο όπου τα στρατόπεδα σκληραίνουν, το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι να διαλέξεις πλευρά — αλλά να προσπαθείς να μην διαλέξεις καμία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πώς μια ισραηλινή κατοχή στο νότιο Λίβανο θα ενίσχυε τη Χεζμπολάχ
Ποιες εταιρείες θα …”πιάσουν δουλειά” μετά το τέλος του πολέμου στο Ιράν;
