PLUS
Δέκα χρόνια μετά, περίπου 1.400 συμπολίτες μας λαμβάνουν ειδοποιήσεις από τον ΕΦΚΑ για να επιστρέψουν ποσά που εμφανίζονται να έχουν λάβει στο παρελθόν ως επιδόματα!
Της ΤΖΕΝΗΣ ΜΑΡΚΟΥ
Μια υπόθεση που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αποκαλύφθηκε το 2012 ως ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στο ασφαλιστικό σύστημα και, περισσότερο από δέκα χρόνια μετά, επιστρέφει στο προσκήνιο με νέα διάσταση. Το σκάνδαλο στο ΙΚΑ Καλλιθέας, που έμεινε γνωστό ως υπόθεση της «θηλυκής συμμορίας», δεν αφορά πλέον μόνο το οργανωμένο κύκλωμα υπαλλήλων που καταδικάστηκε για απάτη εκατομμυρίων ευρώ, αλλά και εκατοντάδες ασφαλισμένους που σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με οικονομικές απαιτήσεις.
Πρόκειται για περίπου 1.400 πολίτες οι οποίοι λαμβάνουν ειδοποιήσεις από τον ΕΦΚΑ και καλούνται να επιστρέψουν ποσά που εμφανίζονται να έχουν λάβει στο παρελθόν ως επιδόματα. Τα ποσά αυτά, σε πολλές περιπτώσεις, ανέρχονται σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ, ενώ επιβαρύνονται και με τόκους, δημιουργώντας μια ασφυκτική οικονομική κατάσταση για τους εμπλεκομένους. Η ιδιαιτερότητα της υπόθεσης έγκειται στο γεγονός ότι πολλοί από αυτούς τους ασφαλισμένους υποστηρίζουν πως δεν είχαν καμία γνώση για τις παροχές που εκδόθηκαν στο όνομά τους, με αποτέλεσμα να βρίσκονται σήμερα σε μια θέση που, όπως λένε, δεν μπορούν να εξηγήσουν.
Η δράση του κυκλώματος
Η υπόθεση εκτυλίσσεται την περίοδο 2003 έως 2012 στο υποκατάστημα του ΙΚΑ Καλλιθέας. Εκεί, σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, έξι γυναίκες υπάλληλοι είχαν δημιουργήσει ένα οργανωμένο κύκλωμα, το οποίο λειτουργούσε μεθοδικά και σε μεγάλη κλίμακα. Η δράση του κυκλώματος βασιζόταν στη χρήση πραγματικών στοιχείων ασφαλισμένων. Με τα στοιχεία αυτά εκδίδονταν επιδόματα ασθενείας, μητρότητας και νοσηλείας, τα οποία καταχωρίζονταν κανονικά στο σύστημα, συνοδευόμενα από δικαιολογητικά που εμφανίζονταν ως νόμιμα. Στην πράξη επρόκειτο για επιδόματα-μαϊμού.
Τα χρήματα που εκταμιεύονταν δεν κατέληγαν στους ασφαλισμένους, αλλά στους ίδιους τους υπαλλήλους. Η διαδικασία επαναλαμβανόταν συστηματικά, δημιουργώντας μια πραγματική «φάμπρικα» παραγωγής παράνομων παροχών. Σε αρκετές περιπτώσεις τα ίδια πρόσωπα εμφανίζονταν να λαμβάνουν πολλαπλά επιδόματα μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, ακόμη και επιδόματα μητρότητας περισσότερες από μία φορές. Το στοιχείο αυτό αποτέλεσε και έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν στην αποκάλυψη της υπόθεσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που προέκυψαν από τις έρευνες, υπήρχαν περιπτώσεις ασφαλισμένων που γνώριζαν τη διαδικασία και εισέπρατταν μέρος των χρημάτων. Ωστόσο, μεγάλος αριθμός πολιτών φαίνεται να χρησιμοποιήθηκε χωρίς να έχει καμία γνώση, καθώς τα στοιχεία τους αξιοποιήθηκαν εν αγνοία τους. Η ζημία για το ασφαλιστικό ταμείο εκτιμήθηκε σε 11 εκατ. ευρώ.
Η αποκάλυψη
Το 2012, μετά από έρευνα της Οικονομικής Αστυνομίας, το κύκλωμα αποκαλύπτεται. Ακολουθούν συλλήψεις, ενώ οι έρευνες που πραγματοποιούνται σε σπίτια και χώρους των εμπλεκομένων αποκαλύπτουν το εύρος της υπόθεσης. Κατασχέθηκαν μεγάλα χρηματικά ποσά, τραπεζικοί λογαριασμοί, ακίνητα και πολυτελή αυτοκίνητα, τα οποία δεν μπορούσαν να δικαιολογηθούν από τα δηλωθέντα εισοδήματα των κατηγορουμένων. Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονταν ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ σε μετρητά, γεγονός που ενίσχυσε την εικόνα ενός οργανωμένου και ιδιαίτερα προσοδοφόρου κυκλώματος. Η αποκάλυψη τότε προκάλεσε έντονη αίσθηση, καθώς ανέδειξε τη δυνατότητα λειτουργίας ενός τέτοιου μηχανισμού μέσα σε έναν δημόσιο οργανισμό.
Οι καταδίκες
Το 2015, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων επέβαλε σε πέντε κατηγορουμένους ποινές κάθειρξης που κυμαίνονταν από 31 έως 38 έτη, καθώς και χρηματικά πρόστιμα από 120.000 έως 150.000 ευρώ. Ωστόσο, σε δεύτερο βαθμό, το 2018, το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθήνας προχώρησε σε σημαντική μείωση των ποινών, επιβάλλοντας στις πρώην υπαλλήλους του ΙΚΑ Καλλιθέας καθείρξεις από 14 έως 27 έτη. Μετά την ολοκλήρωση του ποινικού σκέλους, η υπόθεση θεωρήθηκε ότι είχε κλείσει. Ωστόσο, η εξέλιξη των επόμενων ετών έδειξε ότι το σκάνδαλο δεν είχε τελειώσει.
Ανυποψίαστοι ασφαλισμένοι
Παρότι το κύκλωμα αποκαλύφθηκε και οι υπεύθυνοι καταδικάστηκαν, το κράτος -μέσω του ΕΦΚΑ, ως διαδόχου φορέα του ΙΚΑ- ζητάει από ανυποψίαστους πολίτες να επιστρέψουν ποσά που είχαν καταχραστεί οι καταδικασμένοι. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η πρακτική αυτή φαίνεται να γίνεται με τη συναίνεση τόσο της διοίκησης του ΕΦΚΑ όσο και της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, χωρίς να διαφαίνεται καμία πρόθεση να τερματιστούν η αδικία και η ταλαιπωρία όσων αποκάλυψαν το σκάνδαλο. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τις καταγγελίες των ίδιων των ασφαλισμένων, συνδέεται με ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν ήδη από το 2016, όταν το κράτος επέλεξε να αναζητήσει τα υπεξαιρεθέντα ποσά από τους πολίτες, αδυνατώντας να τα ανακτήσει από τους καταδικασμένους υπαλλήλους. Στο πλαίσιο αυτό εντάχθηκε στον νόμο Κατρούγκαλου διάταξη (άρθρο 103 παρ. 1) η οποία -όπως υποστηρίζεται- εξομοιώνει τους αθώους ασφαλισμένους με τους παραβάτες, αίροντας στην πράξη το τεκμήριο της αθωότητάς τους. Το άρθρο αναφέρει συγκεκριμένα ότι «κάθε παροχή που έχει καταβληθεί από το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ αχρεωστήτως επιστρέφεται ανεξαρτήτως υπαιτιότητας του λαβόντος και αναζητείται, σύμφωνα με τις διατάξεις του ΚΕΔΕ. Σε περίπτωση υπαιτιότητάς του, αναζητείται εντόκως, με επιτόκιο 3%».
Από το 2024 αρκετοί από τους ασφαλισμένους λαμβάνουν ειδοποιήσεις μέσω του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών με τις οποίες καλούνται να επιστρέψουν ποσά που εμφανίζονται να έχουν λάβει στο παρελθόν. Οι ειδοποιήσεις αυτές αποστέλλονται αιφνιδιαστικά, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση. Με ένα έγγραφο οι πολίτες πληροφορούνται ότι οφείλουν χρήματα για παροχές που εκδόθηκαν στο όνομά τους πριν από χρόνια. Τα ποσά αυτά, σε πολλές περιπτώσεις, φτάνουν σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ και επιβαρύνονται και με τόκους, αυξάνοντας σημαντικά το τελικό ύψος της οφειλής, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις παρακρατήθηκαν ακόμη και ποσά που υπερβαίνουν τα φερόμενα ως οφειλόμενα. Το βασικό ζήτημα που τίθεται είναι ότι οι ασφαλισμένοι καλούνται να επιστρέψουν χρήματα για παροχές που, όπως υποστηρίζουν, δεν έλαβαν ποτέ.
Δεσμεύσεις λογαριασμών
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι διαδικασίες δεν σταματούν στις συστημένες επιστολές. Μέσω του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) ενεργοποιούνται μέτρα είσπραξης, τα οποία οδηγούν σε δεσμεύσεις τραπεζικών λογαριασμών. Καταθέσεις «παγώνουν», ενώ ποσά που εισέρχονται στους λογαριασμούς παρακρατούνται αυτόματα, εφόσον υπερβαίνουν το ακατάσχετο όριο. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί ασφαλισμένοι βρίσκονται αντιμέτωποι με λογαριασμούς που εμφανίζονται δεσμευμένοι ή ακόμη και αρνητικοί. Παράλληλα καλούνται να κινηθούν νομικά για να αμφισβητήσουν τους καταλογισμούς, επιβαρυνόμενοι με το κόστος δικηγορικών αμοιβών και δικαστικών διαδικασιών.
Την ίδια στιγμή, μερικοί από τους ανυποψίαστους ασφαλισμένους που εμπλέκονται στην υπόθεση, όπως καταγγέλλουν, προχώρησαν σε εξώδικη διαμαρτυρία, στρεφόμενοι κατά του ΕΦΚΑ, υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων ότι ουδέποτε έλαβαν τα επίμαχα ποσά και ότι τα στοιχεία τους χρησιμοποιήθηκαν εν αγνοία τους από το κύκλωμα του ΙΚΑ Καλλιθέας, οι υπάλληλοι του οποίου έχουν ήδη καταδικαστεί αμετάκλητα για απάτη. Παράλληλα κάνουν λόγο για παράνομους καταλογισμούς, κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών χωρίς δικαστική απόφαση, ζητώντας την αποδέσμευση των λογαριασμών τους, αλλά και ζητώντας τους λόγους που δεν είχαν καμία ειδοποίηση από το 2003 -που δρούσε το κύκλωμα- μέχρι το 2025. Από την πλευρά του ο ΕΦΚΑ στην επίσημη απάντησή του εμμένει στη νομιμότητα των καταλογισμών, επικαλούμενος τη σχετική νομοθεσία που προβλέπει την επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέντων παροχών ανεξαρτήτως υπαιτιότητας -μεταφέροντας ουσιαστικά το βάρος στους ίδιους τους ασφαλισμένους-, επισημαίνοντας ότι οι διαδικασίες πραγματοποιήθηκαν βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου.
Ωστόσο, μια θετική εξέλιξη ήρθε από το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, το οποίο ακύρωσε τον καταλογισμό άνω των 20.000 ευρώ σε συνταξιούχο για παροχές 2003-2010. Ο προσφεύγων υποστήριξε ότι δεν είχε λάβει τα χρήματα και ότι αυτά εισπράχθηκαν παράνομα από υπαλλήλους του ΙΚΑ στο όνομά του, και το δικαστήριο έκρινε ότι δεν αποδείχτηκε πραγματική ωφέλεια.
Στη Βουλή η υπόθεση
Δεν προκύπτει καμία πρόθεση για άμεση ανακούφιση των αθώων πολιτών από την τοποθέτηση του υπουργείου Εργασίας τον Οκτώβριο του 2025· αντίθετα, οι δηλώσεις της υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννας Ευθυμίου δείχνουν ότι η ταλαιπωρία ενδέχεται να συνεχιστεί.
Η ίδια υπερασπίστηκε τις ενέργειες των υπαλλήλων του ΕΦΚΑ υποστηρίζοντας πως ενήργησαν βάσει υποχρέωσης και ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να διαπιστώσουν αν οι ασφαλισμένοι γνώριζαν ή αν πράγματι έλαβαν τις παράνομες παροχές που αποδόθηκαν μέσω του κυκλώματος. Παράλληλα επισήμανε ότι απαιτείται εξατομικευμένος έλεγχος για κάθε μία από τις περιπτώσεις, ενώ οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να καταθέσουν ένσταση.
Από την πλευρά του ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ, Παύλος Χρηστίδης, είχε θέσει ερωτήματα σχετικά με το ενδεχόμενο ανάκλησης των πράξεων καταλογισμού, τη διακοπή αποστολής νέων σχετικών πράξεων, αλλά και την επιστροφή ποσών που έχουν δεσμευτεί ακόμη και από ακατάσχετους λογαριασμούς, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να αντιμετωπίζονται οι ασφαλισμένοι και οι συνταξιούχοι ως ύποπτοι εξαρχής.
ΚΡΑΥΓΗ ΑΠΟΓΝΩΣΗΣ ΣΤΗΝ «Μ»
«Δεν μπορώ να ζήσω…»
Η εικόνα που μεταφέρουν οι ίδιοι οι ασφαλισμένοι είναι ενδεικτική της κατάστασης. «Μου ήρθε ένα χαρτί και μου ζητούν δεκάδες χιλιάδες ευρώ για επιδόματα που δεν πήρα ποτέ. Ο λογαριασμός μου είναι δεσμευμένος και δεν μπορώ να ζήσω», λέει ασφαλισμένη μιλώντας στην «ΜΠΑΜ στο Ρεπορτάζ». «Μας αντιμετωπίζουν σαν να συμμετείχαμε στην απάτη. Προσπαθώ να αποδείξω ότι δεν έχω καμία σχέση. Μας θεωρούν συνένοχους», αναφέρει άλλος πολίτης. Η πίεση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και βαθιά ψυχολογική, με αρκετούς να μιλούν για προβλήματα υγείας που εμφανίστηκαν μέσα σε αυτή τη διαδρομή – αϋπνίες, άγχος, ακόμη και σοβαρότερες επιβαρύνσεις. Οι ίδιοι άνθρωποι εμφανίζονται να πλήττονται δύο φορές: αρχικά ως θύματα της απάτης και στη συνέχεια ως οφειλέτες απέναντι στο κράτος.
Ένα σκάνδαλο χωρίς τέλος
Η υπόθεση του ΙΚΑ Καλλιθέας αποτελεί ένα θέμα που εξακολουθεί να εξελίσσεται, με πραγματικές συνέπειες για εκατοντάδες πολίτες. Από μια οργανωμένη «φάμπρικα» επιδομάτων-μαϊμού που αποκαλύφθηκε και τιμωρήθηκε, η ιστορία μεταφέρεται σήμερα σε ένα νέο πεδίο, όπου το ερώτημα δεν αφορά μόνο το τι συνέβη τότε, αλλά και ποιος καλείται να πληρώσει το τίμημα σήμερα.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ στο Ρεπορτάζ της Κυριακής
