PLUS
Μια νέα εποχή ξεκινά από σήμερα, Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026, για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, καθώς τίθεται σε πλήρη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση.
Το νέο αυτό πλαίσιο, το οποίο αναδιαμορφώνει ριζικά τις διαδικασίες ελέγχου, ασύλου και επιστροφών, ενσωματώθηκε ήδη στην ελληνική νομοθεσία μετά την υπερψήφισή του από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου, ευθυγραμμίζοντας τη χώρα με το κοινό ευρωπαϊκό μοντέλο.
Το Σύμφωνο, το οποίο είχε υιοθετηθεί αρχικά τον Μάιο του 2024, αποτελείται από δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις. Στόχος του είναι η εγκαθίδρυση ενός κοινού συστήματος που συνδυάζει την αυστηρή προστασία των εξωτερικών συνόρων και την ανάληψη ευθυνών με την απαραίτητη αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών. Για την υλοποίηση του Συμφώνου και τη στήριξη των χωρών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Οι 4 άξονες της ελληνικής προσαρμογής
Η ελληνική νομοθεσία που ψηφίστηκε πρόσφατα στηρίζεται σε τέσσερις κεντρικούς πυλώνες με σκοπό την άμεση ανταπόκριση στις νέες υποχρεώσεις:
-
Υποχρεωτικός προέλεγχος (screening): Εφαρμογή αυστηρών διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, με πλήρη αξιοποίηση του αναβαθμισμένου βιομετρικού συστήματος Eurodac.
-
Ταχύτητα στις διαδικασίες ασύλου: Επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων μέσω της θέσπισης εξπρές χρονοδιαγραμμάτων και ειδικών συνοριακών διαδικασιών.
-
Αυστηροποίηση των επιστροφών: Ενίσχυση του νομικού και επιχειρησιακού πλαισίου για την ταχεία επιστροφή όσων λαμβάνουν τελεσίδικη απορριπτική απόφαση και δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
-
Ευρωπαϊκή συνεργασία: Συνολική εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό μοντέλο, με έμφαση στην ασφάλεια των συνόρων και τη στενή σύμπραξη με οργανισμούς όπως η Frontex και η Europol.
Στο προσκήνιο τα «κέντρα επιστροφής» (return hubs)
Μία από τις πλέον αξιοσημείωτες παραμέτρους της νέας στρατηγικής είναι η συζήτηση για τη δημιουργία των λεγόμενων «return hubs». Πρόκειται για ειδικά κέντρα επιστροφής που σχεδιάζεται να δημιουργηθούν σε τρίτες χώρες, εκτός των εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τη φιλοξενία ατόμων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά.
Όπως δήλωσε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, η Ελλάδα πρωτοστατεί σε αυτή την προσπάθεια, συμμετέχοντας σε κοινή πρωτοβουλία μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές επαφές με χώρες εκτός ΕΕ, προκειμένου να υπογραφούν οι πρώτες σχετικές συμφωνίες.
Η πρόοδος της ΕΕ και οι εκκρεμότητες
Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση προόδου της Κομισιόν, τα περισσότερα κράτη-μέλη βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος όσον αφορά την προσαρμογή των εθνικών τους νομοθεσιών και τη δημιουργία ανεξάρτητων μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, το Συμβούλιο της ΕΕ έκανε ένα καθοριστικό βήμα με τη σύσταση της πρώτης «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool) για την κατανομή των βαρών.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι υπάρχουν ακόμη σημαντικές τεχνικές και επιχειρησιακές εκκρεμότητες. Απαιτείται η πλήρης δοκιμή της κεντρικής βάσης δεδομένων Eurodac, η ολοκλήρωση των υποδομών στα σύνορα, καθώς και η λήψη αυστηρών μέτρων για την αποτροπή των δευτερογενών μετακινήσεων (της διαφυγής δηλαδή των αιτούντων άσυλο από τη μία ευρωπαϊκή χώρα στην άλλη).
Η επόμενη φάση
Η σημερινή ημερομηνία δεν αποτελεί το τέλος του δρόμου, αλλά την αφετηρία μιας μακράς μεταβατικής περιόδου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με οργανισμούς όπως ο EUAA και η eu-LISA, θα παρακολουθεί στενά την υλοποίηση των μέτρων. Μάλιστα, τον προσεχή Οκτώβριο του 2026, η Κομισιόν αναμένεται να εγκαινιάσει τον δεύτερο ετήσιο κύκλο αξιολόγησης, δημοσιεύοντας τη νέα αναλυτική έκθεση για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ένωση.
