PLUS
Μία απόφαση με ιδιαίτερη ιστορική, νομική και συμβολική σημασία για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την ελληνορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), καταδικάζοντας την Τουρκία για παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων δύο κληρικών.
Η απόφαση βάζει φρένο σε μια πρακτική αποκλεισμού που εφαρμοζόταν επί σχεδόν έναν αιώνα και ανοίγει τον δρόμο για τη συμμετοχή κληρικών στη διοίκηση των μειονοτικών ιδρυμάτων της Ομογένειας.
Η υπόθεση που έφτασε στο Στρασβούργο
Η υπόθεση αφορά τους κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου Νικόλαο Μαυράκη (Γεννάδιο) και Γεώργιο Κασάπογλου, οι οποίοι είχαν εκλεγεί το 2011 στα διοικητικά συμβούλια του ιδρύματος της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας της Αναλήψεως Υψωμαθείων στην Κωνσταντινούπολη.
Παρότι η εκλογή τους πραγματοποιήθηκε κανονικά, η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων της Τουρκίας αποφάσισε το 2012 να τους διαγράψει από τα διοικητικά όργανα, επικαλούμενη την ιερατική τους ιδιότητα και ερμηνεύοντας τη Συνθήκη της Λωζάνης ως απαγόρευση συμμετοχής κληρικών σε διοικητικές θέσεις μειονοτικών ιδρυμάτων.
Οι δύο κληρικοί προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε καμία διάταξη στον σχετικό κανονισμό που να απαγορεύει τη συμμετοχή τους. Αν και αρχικά δικαιώθηκαν από τουρκικά δικαστήρια, η υπόθεση εξελίχθηκε σε μια μακρά δικαστική διαμάχη που διήρκεσε σχεδόν μία δεκαετία.
Η θέση των τουρκικών αρχών
Οι τουρκικές αρχές υποστήριξαν ότι οι κληρικοί του Οικουμενικού Πατριαρχείου δεν μπορούν να αναλαμβάνουν διοικητικά καθήκοντα σε ιδρύματα της Ομογένειας, καθώς το Πατριαρχείο οφείλει να περιορίζεται αποκλειστικά στα πνευματικά και θρησκευτικά του καθήκοντα.
Η πρακτική αυτή εφαρμόστηκε για δεκαετίες, με αποτέλεσμα οι κληρικοί να αποκλείονται συστηματικά από τη διοίκηση των βακουφίων, παρά το γεγονός ότι τα ιδρύματα αυτά συνδέονται άμεσα με την εκκλησιαστική και κοινοτική ζωή της ελληνορθόδοξης μειονότητας.
Η απόφαση-σταθμός του ΕΔΑΔ
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε ότι η Τουρκία παραβίασε τόσο την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι όσο και τη θρησκευτική ελευθερία των δύο προσφευγόντων.
Στην απόφασή του, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι οι τουρκικές αρχές δεν παρουσίασαν καμία σαφή, προβλέψιμη και επαρκή νομική βάση που να δικαιολογεί τον αποκλεισμό των δύο κληρικών από τα διοικητικά συμβούλια.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ιδιότητα του κληρικού δεν μπορεί να αποτελεί λόγο στέρησης θεμελιωδών δικαιωμάτων συμμετοχής στη διοίκηση θρησκευτικών και κοινοτικών οργανισμών.
Παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το γεγονός ότι το ΕΔΑΔ αναγνώρισε για πρώτη φορά πως ο αποκλεισμός των κληρικών συνιστά παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας.
Το Δικαστήριο τόνισε ότι ένας θρησκευτικός λειτουργός δεν χάνει τα δικαιώματά του ως πολίτης ή ως μέλος της κοινότητάς του εξαιτίας της ιερατικής του ιδιότητας. Αντιθέτως, η συμμετοχή του στη διοίκηση εκκλησιαστικών ιδρυμάτων αποτελεί φυσική προέκταση της δράσης και της αποστολής του.
Στην απόφαση υπογραμμίζεται ακόμη ότι οι θρησκευτικές κοινότητες έχουν δικαίωμα να οργανώνουν ελεύθερα τη διοίκηση και τη λειτουργία τους, χωρίς αδικαιολόγητες κρατικές παρεμβάσεις.
Τι αλλάζει για το Οικουμενικό Πατριαρχείο
Σύμφωνα με τον νομικό σύμβουλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και συνήγορο των δύο κληρικών, Πάρι Ασανάκη, η απόφαση αποτελεί ορόσημο για την ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινούπολης.
Όπως σημειώνει, η απόφαση ανατρέπει μια πρακτική περίπου 100 ετών, σύμφωνα με την οποία οι τουρκικές αρχές θεωρούσαν ότι οι κληρικοί δεν μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στα κοινά της Ομογένειας.
Πλέον δημιουργείται ένα ισχυρό νομικό προηγούμενο, το οποίο αναμένεται να επηρεάσει και άλλες παρόμοιες υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον του ΕΔΑΔ.
Αποζημίωση και διεθνές μήνυμα
Το Δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση ύψους 2.000 ευρώ σε καθέναν από τους δύο προσφεύγοντες, ενώ υποχρεώνει την Τουρκία να καλύψει και τα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας.
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, η απόφαση στέλνει ένα σαφές μήνυμα για την προστασία των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων και τη σημασία του σεβασμού της θρησκευτικής ελευθερίας σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την ελληνορθόδοξη κοινότητα της Πόλης, η ετυμηγορία του Στρασβούργου θεωρείται μια σημαντική δικαίωση, καθώς αναγνωρίζει ότι ο αποκλεισμός των κληρικών από τα βακούφια δεν ήταν απλώς ένα διοικητικό ζήτημα, αλλά μια πρακτική που προσέβαλε βασικά ανθρώπινα δικαιώματα
