PLUS
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκπέμπει προειδοποιητικό σήμα για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνοντας ότι, παρά ορισμένες βελτιώσεις, η συνολική πρόοδος παραμένει περιορισμένη και άνιση μεταξύ των κρατών-μελών.
Η έκθεση της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών επισημαίνει ελλείψεις που επηρεάζουν βασικές δημοκρατικές δομές και δικλείδες ασφαλείας στην ΕΕ.
Το κείμενο, το οποίο εγκρίθηκε την Τρίτη με 50 ψήφους υπέρ, 17 ψήφους κατά και δύο αποχές, εξετάζει τα πορίσματα και τη μεθοδολογία της έκθεσης της Επιτροπής του 2025 για το κράτος δικαίου, καθώς και πρόσφατες εξελίξεις.
Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος όσον αφορά τις συστάσεις της Επιτροπής παραμένει ανεπαρκής, σημειώνοντας ότι το 93% από αυτές επαναλαμβάνεται από προηγούμενα έτη. Καλούν την Επιτροπή να διασφαλίσει απτά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω σαφέστερων οροσήμων, χρονοδιαγραμμάτων και συστηματικότερης παρακολούθησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων αποκλίσεων.
Μέτρα για ανεξάρτητα, αποτελεσματικά και αμερόληπτα συστήματα δικαιοσύνης
Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η πρόσβαση σε ανεξάρτητα και εύρυθμα συστήματα απονομής δικαιοσύνης παραμένει άνιση, επισημαίνοντας τους συνεχιζόμενους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές παρεμβάσεις, διορισμούς δικαστών και πειθαρχικά πλαίσια. Ζητούν επαρκείς πόρους για τα δικαστήρια και τους πολίτες, τονίζοντας ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν την ουσιαστική κοινοβουλευτική εποπτεία των δικαστικών μεταρρυθμίσεων και να συμμορφώνονται πλήρως με τις εγχώριες και διεθνείς δικαστικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Δικαστηρίου της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ανησυχίες για τη διαφθορά, την ελευθερία των ΜΜΕ, την κοινωνία των πολιτών
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη για πιο αξιόπιστη επιβολή της καταπολέμησης της διαφθοράς, ιδίως σε σχέση με υποθέσεις που αφορούν υψηλόβαθμα πρόσωπα και συστηματική ατιμωρησία. Μολονότι εκφράζουν την ικανοποίησή τους για τη νέα οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς, εκφράζουν την ανησυχία τους για τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των ανεξάρτητων φορέων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ζητούν την προσχώρηση της ΕΕ στην GRECO και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι δημοσιογράφοι και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση, παρακολούθηση (μεταξύ άλλων μέσω κατασκοπευτικού λογισμικού), πολιτική πίεση και συγκεντρωμένες δομές ιδιοκτησίας που στρεβλώνουν την πολυφωνία. Ζητούν την πλήρη εφαρμογή και επέκταση της ευρωπαϊκής πράξης για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και της οδηγίας κατά των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs).
Η συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή ανησυχία, με τους ευρωβουλευτές να επισημαίνουν χρηματοδοτικές πιέσεις και ρυθμιστικούς περιορισμούς που επηρεάζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τονίζουν ότι τυχόν περιορισμοί πρέπει να σέβονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Στην έκθεση επισημαίνονται περαιτέρω τα εξής:
Ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών διακρίσεων
Η ανάγκη άμεσης σύνδεσης μεταξύ των πορισμάτων της Επιτροπής και της προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, σε επίπεδο πρόληψης και αντίδραση
Ο έλεγχος του κράτους δικαίου στις υπό ένταξη χώρες και διασφάλιση της συνοχής με την παρακολούθηση της διεύρυνσης
Προκλήσεις που θέτει η διάδοση των ψηφιακών τεχνολογιών,συμπεριλαμβανομένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη
Η διάσταση της ενιαίας αγοράς των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το κράτος δικαίου, μεταξύ άλλων στις δημόσιες συμβάσεις.
Ανάγκη για ισχυρότερη ευρωπαϊκή δράση
Μπροστά σε αυτές τις προκλήσεις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά ενίσχυση των ευρωπαϊκών εργαλείων παρακολούθησης και επιβολής του κράτους δικαίου. Τονίζεται η ανάγκη για:
πιο αυστηρή εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων
καλύτερο συντονισμό μεταξύ κρατών-μελών
ενίσχυση των μηχανισμών διαφάνειας και λογοδοσίας
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς απαιτεί κοινές ευρωπαϊκές προσεγγίσεις και εναρμόνιση των νομοθεσιών, ώστε να αποφευχθούν τα «κενά» που εκμεταλλεύονται παράνομες πρακτικές.
Προειδοποίηση για το μέλλον της Ένωσης
Το μήνυμα των ευρωβουλευτών είναι σαφές: χωρίς ουσιαστική πρόοδο στο κράτος δικαίου, τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η συνοχή και αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η προάσπιση της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν αποτελεί απλώς θεσμική υποχρέωση, αλλά βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία της Ένωσης σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον.
Όπως προκύπτει από τις παρεμβάσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πρόκληση δεν είναι μόνο η διαπίστωση των προβλημάτων — αλλά η πολιτική βούληση για την αντιμετώπισή τους.
Η έκθεση αναμένεται να υποβληθεί σε ψηφοφορία στην ολομέλεια κατά τη σύνοδο της 27ης-30ής Απριλίου στο Στρασβούργο, εν αναμονή της επικείμενης έκθεσης του 2026 για το κράτος δικαίου από την Επιτροπή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) στη Βουλγαρία για υπόθεση δωροδοκίας
