PLUS
Τρεις αρκούδες έχασαν τη ζωή τους μέσα σε μόλις δύο ημέρες, αναδεικνύοντας τις σοβαρές ελλείψεις στη διαχείριση του φαινομένου και την ανάγκη άμεσης λήψης μέτρων.
Πριν από έναν χρόνο, ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις ολοένα και συχνότερες εμφανίσεις αρκούδων κοντά ή μέσα σε κατοικημένες περιοχές, επισημαίνοντας ότι η έλλειψη ουσιαστικής αντιμετώπισης από την Πολιτεία έχει συνέπειες τόσο για τους πολίτες όσο και για τα ίδια τα ζώα.
Δώδεκα μήνες αργότερα, η εικόνα παραμένει αμετάβλητη.
Οι εμφανίσεις αρκούδων σε περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και άλλων περιοχών της χώρας συνεχίζονται, με τους κατοίκους να βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι μόνοι τους με καταστάσεις που προκαλούν ανησυχία και αίσθημα ανασφάλειας. Την ίδια ώρα, η ενημέρωση, η πρόληψη και η άμεση κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών εξακολουθούν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, να κρίνονται ανεπαρκείς.
Παράλληλα, οι αρκούδες εξακολουθούν να πληρώνουν βαρύ τίμημα εξαιτίας ανθρωπογενών απειλών.
Μέσα σε δύο μόλις ημέρες εντοπίστηκαν νεκρές τρεις αρκούδες:
• Στο Πυλωρί του Δήμου Βοΐου, αρσενική αρκούδα ηλικίας περίπου 2,5 ετών βρέθηκε νεκρή έχοντας δεχθεί τρεις σφαίρες στο κεφάλι.
• Κοντά στο Αρμενοχώρι Φλώρινας εντοπίστηκε ακόμη μία αρκούδα, η οποία είχε επίσης πυροβοληθεί.
• Νεκρή βρέθηκε και η Κίρκη, η νεαρή αρκούδα που είχε περιθάλψει ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ επί περίπου έναν χρόνο και είχε επανενταχθεί πρόσφατα στο φυσικό της περιβάλλον. Σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις, ο θάνατός της οφείλεται σε δηλητηριασμένο δόλωμα.
Τρεις νεκρές αρκούδες μέσα σε δύο ημέρες δεν μπορούν να θεωρηθούν μεμονωμένα περιστατικά. Αντίθετα, αποτελούν μία ακόμη τραγική υπενθύμιση ότι το πρόβλημα παραμένει χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση και ότι οι αρμόδιοι μηχανισμοί συνεχίζουν να παρουσιάζουν σημαντικά επιχειρησιακά κενά.
Ανησυχία για τον θάνατο της Κίρκης
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η υπόθεση της Κίρκης. Παρότι οι αρμόδιες αρχές ενημερώθηκαν άμεσα για το περιστατικό, η προβλεπόμενη κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε μόλις τρεις ημέρες αργότερα.
Η καθυστέρηση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τη διερεύνηση της υπόθεσης, αλλά εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία, την κτηνοτροφία και την άγρια πανίδα. Ένα δηλητηριασμένο ζώο που παραμένει στο φυσικό περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει εστία δευτερογενούς δηλητηρίασης για άλλα άγρια ή οικόσιτα ζώα, πολλαπλασιάζοντας τις συνέπειες ενός περιβαλλοντικού εγκλήματος.
Η άμεση ανταπόκριση των αρμόδιων υπηρεσιών σε ανάλογες περιπτώσεις δεν αποτελεί επιλογή, αλλά υποχρέωση της Πολιτείας και βασική προϋπόθεση για την προστασία της βιοποικιλότητας και την αποτροπή νέων απωλειών.
Το πρόβλημα δεν είναι η παρουσία της αρκούδας
Τα πρόσφατα περιστατικά καταδεικνύουν ότι η λαθροθηρία και η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις σοβαρότερες απειλές για την καφέ αρκούδα στην Ελλάδα.
Η ανάκαμψη του πληθυσμού του είδους αποτελεί μία σημαντική επιτυχία για τη χώρα στον τομέα της προστασίας της φύσης. Ωστόσο, η συχνότερη παρουσία αρκούδων σε ορισμένες περιοχές δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για την έλλειψη αποτελεσματικής διαχείρισης ούτε να αποτελεί την εύκολη ερμηνεία κάθε περιστατικού.
Η συζήτηση περί «υπερπληθυσμού» απομακρύνει την προσοχή από το πραγματικό πρόβλημα. Η αντιμετώπιση των εμφανίσεων αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές δεν προσκρούει ούτε στην έλλειψη γνώσης ούτε στην απουσία θεσμικού πλαισίου. Τα απαραίτητα εργαλεία υπάρχουν ήδη. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η συστηματική εφαρμογή τους και η επαρκής επιχειρησιακή υποστήριξη των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η συνύπαρξη ανθρώπου και αρκούδας είναι εφικτή
Η εμπειρία τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό δείχνει ότι άνθρωπος και αρκούδα μπορούν να συνυπάρξουν, όταν εφαρμόζονται με συνέπεια μέτρα πρόληψης και σωστής ενημέρωσης.
Βασικά μέτρα για τον περιορισμό της προσέλκυσης αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές
- Διαχείριση απορριμμάτων
• Τα απορρίμματα πρέπει να απορρίπτονται αποκλειστικά σε καλά κλεισμένους κάδους.
• Οι σακούλες απορριμμάτων να τοποθετούνται στους κάδους μόνο την ημέρα της αποκομιδής.
• Οργανικά υπολείμματα ή άλλα αντικείμενα με έντονες οσμές δεν θα πρέπει να παραμένουν σε αυλές, μπαλκόνια ή άλλους εξωτερικούς χώρους.
- Τρόφιμα και κατοικίδια
• Να αποφεύγεται η αποθήκευση ή η παραμονή τροφίμων σε εξωτερικούς χώρους.
• Η τροφή των κατοικιδίων να παρέχεται και να αποθηκεύεται σε εσωτερικούς χώρους.
• Να αποφεύγεται η τοποθέτηση τροφής για αδέσποτα ζώα σε περιοχές όπου έχει καταγραφεί παρουσία αρκούδων.
- Αυλές, κήποι και οπωρώνες
• Οι καρποί των οπωροφόρων δέντρων να συλλέγονται εγκαίρως.
• Τα πεσμένα φρούτα να απομακρύνονται άμεσα από το έδαφος.
• Να μην παραμένουν σε εξωτερικούς χώρους τρόφιμα, ζωοτροφές ή άλλα υλικά που μπορεί να προσελκύσουν αρκούδες.
- Κτηνοτροφικές και αγροτικές εγκαταστάσεις
• Μελίσσια, κοτέτσια, μικρές κτηνοτροφικές μονάδες, λαχανόκηποι και οπωρώνες μπορούν να προστατευθούν αποτελεσματικά με ηλεκτροφόρες περιφράξεις.
• Όπου απαιτείται, να χρησιμοποιούνται πιστοποιημένες απωθητικές συσκευές για άγρια ζώα, ένα ιδιαίτερα οικονομικό και αποτελεσματικό μέτρο, το οποίο ήδη εφαρμόζεται από τον ΑΡΚΤΟΥΡΟ στον Δήμο Αμυνταίου.
- Ενημέρωση και αναφορά περιστατικών
• Κάθε εμφάνιση αρκούδας κοντά σε οικισμό πρέπει να αναφέρεται άμεσα στις αρμόδιες αρχές.
• Οι πολίτες οφείλουν να αποφεύγουν πρακτικές που μπορεί να οδηγήσουν τα ζώα σε εξοικείωση με την ανθρώπινη παρουσία.
Τα μέτρα αυτά είναι απλά, εφαρμόσιμα και έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά. Η εφαρμογή τους είναι σαφώς πιο αποδοτική από παράνομες και επικίνδυνες πρακτικές, όπως οι πυροβολισμοί ή η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων.
Ώρα για ουσιαστικές παρεμβάσεις
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη το απαιτούμενο θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση περιστατικών προσέγγισης αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές. Εκείνο που εξακολουθεί να απουσιάζει είναι η πλήρης εφαρμογή του και η αναγκαία επιχειρησιακή ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών.
Ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ καλεί την Πολιτεία και τις αρμόδιες υπηρεσίες να ανταποκριθούν άμεσα στις ευθύνες τους, προχωρώντας στην πλήρη στελέχωση και επιχειρησιακή λειτουργία των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης, στην ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών και στην εφαρμογή μέτρων πρόληψης στις περιοχές όπου το φαινόμενο έχει πλέον παγιωθεί.
Η προστασία των πολιτών και η προστασία της αρκούδας δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Αντίθετα, συνιστούν δύο όψεις της ίδιας υποχρέωσης: μιας οργανωμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης και αποτελεσματικής πολιτικής για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
