PLUS
Στην Ευρώπη οι υπουργοί των χωρών μελών κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν. Στις Βρυξέλλες, η Κομισιόν παριστάνει ότι όλα είναι «τεχνικά ζητήματα». Και στη Λατινική Αμερική, οι κυβερνήσεις περιμένουν να υπογράψουμε μελαγχολικά τον δικό μας λογαριασμό. Η συμφωνία Mercosur δεν είναι απλώς ένα εμπορικό σύμφωνο. Είναι το σύγχρονο manual του πώς θυσιάζεται ένας ολόκληρος τομέας —ο ευρωπαϊκός πρωτογενής— στο βωμό των χαμηλότερων τιμών και της ιδεολογικής εμμονής στο «ελεύθερο εμπόριο».
Η αντίθεση δεν είναι ούτε συναισθηματική ούτε προστατευτισμός παλαιάς κοπής, όπως κατηγορούν οι Βρυξέλλες. Είναι λογική διαπίστωση: όταν εισάγεις φθηνό βοδινό, σόγια και κοτόπουλο που παράγονται με κανόνες εργασίας, περιβάλλοντος και υγείας πολύ χαλαρότερους από τους ευρωπαϊκούς, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο. Οι Ευρωπαίοι αγρότες δεν ανταγωνίζονται απλώς τιμές. Ανταγωνίζονται μοντέλα παραγωγής που θα ήταν παράνομα εδώ.
Η Κομισιόν υπόσχεται «ελέγχους». Αλλά οι έλεγχοι δεν κάνουν θαύματα όταν οι οικονομίες λειτουργούν με τελείως διαφορετικά κόστη: ζώα που τρέφονται με σόγια συνδεδεμένη με αποψιλώσεις του Αμαζονίου· αγροτοβιομηχανίες χωρίς ευρωπαϊκές απαιτήσεις μεταχείρισης ζώων· φυτοφάρμακα που απαγορεύονται στη Ευρώπη αλλά όχι στη Βραζιλία. Αυτό δεν ονομάζεται ανταγωνισμός. Ονομάζεται λάθος παιχνίδι με λάθος κανόνες.
Και όσο οι αγορές «χαμογελούν» στις φθηνές εισαγωγές, ένας άλλος λογαριασμός μεγαλώνει σιωπηλά: το βιωτικό επίπεδο των Ευρωπαίων. Οι χαμηλές τιμές στο ράφι δεν είναι ουδέτερες. Προϋποθέτουν ότι ο Ευρωπαίος αγρότης θα συμπιέσει τις δικές του τιμές παραγωγής· ότι θα μειώσει την ποιότητα· ότι θα εγκαταλείψει το επάγγελμα. Και όταν ο πρωτογενής τομέας συρρικνωθεί, τότε ανακαλύπτουμε ότι για να φάμε «φθηνά» εξαρτόμαστε από αλλού. Η ίδια εξάρτηση που τόσο φοβήθηκαν οι Ευρωπαίοι με το φυσικό αέριο της Ρωσίας, ετοιμάζεται να ανακυκλωθεί στο φαγητό.
Οι υποστηρικτές της συμφωνίας απαντούν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κερδίσει πρόσβαση σε λατινοαμερικανικές αγορές για αυτοκίνητα, φάρμακα και υπηρεσίες. Αυτός είναι ο θρίαμβος της λογιστικής έναντι της πολιτικής. Ναι, η Γερμανία θα πουλήσει περισσότερα αυτοκίνητα στο Σάο Πάολο. Αλλά οι αγροτικές περιοχές κυρίως του Νότου θα πληρώσουν με χιλιάδες παραγωγούς που δεν θα μπορούν να κρατήσουν ζωντανές αγροτικές κοινότητες. Το free trade έχει πάντα νικητές και χαμένους — απλώς εδώ έχουμε την κακή συνήθεια να μη τους κατονομάζουμε.
Οι χώρες που αντιδρούν προς τιμήν τους, έχουν καταλάβει και κάτι ακόμα: η Mercosur είναι σε ευθεία σύγκρουση με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για την κλιματική μετάβαση. Δεν έχει νόημα να επιδοτούμε «πράσινες μεταβάσεις» και αγροοικολογικές πρακτικές και από την άλλη να εισάγουμε προϊόντα που συνδέονται με αποψίλωση, υπερεκμετάλλευση εδαφών και CO₂ που κανείς δεν υπολογίζει. Αυτό δεν είναι αγορά. Είναι κυνισμός περιτυλιγμένος με όρους «ανταγωνιστικότητας».
Η Κομισιόν γνωρίζει το πρόβλημα. Ξέρει ότι η συμφωνία δεν στέκει πολιτικά και ότι αν φτάσει στις εθνικές πρωτεύουσες, οι κοινωνίες θα αντιδράσουν. Γι’ αυτό επιχειρεί να τη ντύσει με ημι-τεχνική ορολογία: «μηχανισμοί διασφάλισης», «ρήτρες περιβάλλοντος», «εργατικά standards». Όλα ωραία στα χαρτιά. Στην πράξη, καμία λατινοαμερικανική κυβέρνηση —και κανένας βιομηχανικός όμιλος— δεν υπογράφει συμφωνίες για να μειώσει εθελοντικά το ανταγωνιστικό του πλεονέκτημα.
Το ερώτημα τότε είναι απλό: τι θέλουμε ως Ευρώπη; Η απάντηση είναι εξίσου απλή: δεν μπορείς να χτίζεις γεωπολιτική ανεξαρτησία πάνω σε εξαρτήσεις τροφίμων. Δεν μπορείς να απαιτείς από τους πολίτες να πληρώνουν για οικολογική μετάβαση και την ίδια στιγμή να εισάγεις φθηνότερο, ρυπογόνο κρέας που ακυρώνει τον κόπο τους. Δεν μπορείς να ζητάς από τους αγρότες να «μετασχηματιστούν» όταν γνωρίζεις ότι δεν θα έχουν καν αγορά για να επιβιώσουν.
Είναι λοιπόν η Mercosur το μέλλον; Ή απλώς το παλιό μοντέλο παγκοσμιοποίησης με νέο όνομα; Όσοι αντιδρούν επιμένουν στο δεύτερο. Και ίσως, να έχουν δίκιο: γιατί το πραγματικό κόστος δεν είναι οι δασμοί αλλά η πολιτική σταθερότητα, η αγροτική παραγωγή και η ικανότητα μιας ηπείρου να τρέφει τον εαυτό της.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αγρότες στο Μαξίμου: Τι συζητείται πραγματικά για ρεύμα, πετρέλαιο και Mercosur
Ιστορική η συμφωνία ΕΕ-Mercosur: Υπογραφή στις 17 Ιανουαρίου στην Παραγουάη
