Ο χρόνος είναι ο πραγματικός συνεργός σε υποθέσεις διαφθοράς στην ΕΕ

Με αφορμή τον θόρυβο που έχει ξεσπάσει στα “δικά μας” θέματα με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τα όσα διά στόματος της Ευρωπαίας Εισαγγελέως ακούσαμε στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, υπάρχει μια αλήθεια που κανείς δεν θέλει να παραδεχτεί ανοιχτά: στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η διαφθορά που αποκαλύπτεται δεν νικά πάντα χάρη στην εξυπνάδα των δραστών — νικά χάρη στον χρόνο. Όχι τον πολιτικό χρόνο, αλλά τον δικαστικό. Τον χρόνο που περνά αργά, βασανιστικά, και τελικά… βολικά.

Του Νίκου Βασιλειάδη 

Η υπόθεση του Κατάργκεϊτ είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι επιδρομές έγιναν πριν από περισσότερα από τρία χρόνια. Σακούλες με μετρητά βρέθηκαν, πρόσωπα κατονομάστηκαν, η κοινή γνώμη συγκλονίστηκε. Και όμως, σήμερα, η δίκη δεν έχει καν ξεκινήσει. Το σκάνδαλο υπάρχει, τα στοιχεία υπάρχουν — αυτό που λείπει είναι η εξέλιξη.

Και δεν είναι η μόνη περίπτωση. Πριν από έναν χρόνο, οι Βέλγοι εισαγγελείς ζήτησαν την άρση ασυλίας ευρωβουλευτών για να τους ανακρίνουν ως υπόπτους. Ακόμα περιμένουν. Στη Μάλτα, η υπόθεση του πρώην Ευρωπαίου Επιτρόπου  Υγείας Τζον Ντάλι, ο οποίος αποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (το 2012!) λόγω της φερόμενης εμπλοκής του σε σκάνδαλο δωροδοκίας, σέρνεται από το 2012. Δεκατέσσερα χρόνια μετά, η δικαιοσύνη δεν έχει ακόμα ολοκληρώσει τον κύκλο της.

Αυτό δεν είναι καθυστέρηση. Είναι δομική αποτυχία.

Η Ευρώπη φαίνεται να έχει αποδεχθεί κάτι βαθιά προβληματικό: ότι η απονομή δικαιοσύνης μπορεί να καθυστερεί τόσο, ώστε να χάνει το νόημά της. Και αντί να επιτεθεί στις αιτίες, περιορίζεται στο να… παρατείνει τα όρια. Οι νέοι κανόνες για την καταπολέμηση της διαφθοράς προβλέπουν προθεσμίες παραγραφής πέντε έως οκτώ ετών για την ολοκλήρωση υποθέσεων, και έως δέκα έτη για την επιβολή ποινών. Αυτό παρουσιάζεται ως «νίκη».

Αλλά είναι;

Όταν η απάντηση σε ένα πρόβλημα καθυστέρησης είναι «ας δώσουμε περισσότερο χρόνο», δεν λύνεις το πρόβλημα. Το νομιμοποιείς.

Οι λόγοι για τις καθυστερήσεις είναι γνωστοί αλλά άβολοι. Υποστελεχωμένες αρχές, περίπλοκες διαδικασίες, και —ίσως το πιο κρίσιμο— ένα σύστημα που επιτρέπει την ατέρμονη καθυστέρηση μέσω νομικών ελιγμών. Στην έρευνα του Κατάργκεϊτ, οι δυνατότητες των συνηγόρων υπεράσπισης να επιβραδύνουν τη διαδικασία φαίνεται να είναι τόσο εκτεταμένες, που η έγκαιρη απονομή δικαιοσύνης μοιάζει σχεδόν ανέφικτη.

Και την ίδια στιγμή, η πραγματική ικανότητα του συστήματος είναι αποκαρδιωτική. Ένα σκάνδαλο διαφθοράς στον μηχανισμό προμηθειών του ΝΑΤΟ ερευνάται από έναν μόνο Βέλγο αστυνομικό. Έναν. Σε ένα πεδίο όπου διακινούνται εκατοντάδες δισεκατομμύρια.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν ξέρουμε. Το πρόβλημα είναι ότι δεν κάνουμε αρκετά.

Οι συνέπειες είναι διπλές και εξίσου καταστροφικές. Από τη μία πλευρά, οι ένοχοι μπορεί να διαφύγουν ή να τιμωρηθούν μετά από τόσα χρόνια που η ποινή χάνει την αποτρεπτική της δύναμη. Από την άλλη, οι αθώοι ζουν για χρόνια υπό τη σκιά υποψιών, με τη φήμη τους να διαβρώνεται χωρίς τελική κρίση. Και στις δύο περιπτώσεις, η εμπιστοσύνη στο σύστημα καταρρέει.

Κάπου εδώ γεννιέται η πιο επικίνδυνη αίσθηση: ότι η δικαιοσύνη δεν είναι απλώς αργή — αλλά ενδεχομένως ανίκανη. Ή ακόμη χειρότερα, ότι μπορεί να χειραγωγείται μέσω της καθυστέρησης.

Κι όμως, η Ευρώπη έχει δείξει ότι μπορεί να μάθει. Στον τομέα του ανταγωνισμού, οι υποθέσεις κατά τεχνολογικών κολοσσών όπως η Google καθυστερούσαν επί χρόνια. Η απάντηση δεν ήταν η παράταση της υπομονής, αλλά η μεταρρύθμιση. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) σχεδιάστηκε ακριβώς για να επιταχύνει τις διαδικασίες και να καταστήσει τις παρεμβάσεις πιο αποτελεσματικές.

Άρα το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να γίνει. Είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση να γίνει και στο ποινικό δίκαιο.

Ναι, η δικαιοσύνη παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών. Αλλά όταν η διαφθορά διαπερνά τα σύνορα, όταν αφορά ευρωπαϊκούς θεσμούς και χρήματα, τότε η αδράνεια δεν είναι εθνικό ζήτημα. Είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Η αλήθεια είναι απλή: όσο οι διαδικασίες καθυστερούν, τόσο η διαφθορά κερδίζει. Όσο η δικαιοσύνη σέρνεται, τόσο η ατιμωρησία εδραιώνεται.

Ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος.
Στις υποθέσεις διαφθοράς, είναι σύμμαχος του προβλήματος.

Και αν η Ευρώπη δεν αποφασίσει να τον αντιμετωπίσει ως τέτοιο, τότε καμία μεταρρύθμιση, καμία οδηγία, καμία «νίκη» δεν θα είναι αρκετή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Κοβέσι: «Σοκαριστικό ότι στην Ελλάδα όποιος έκανε απάτη και επέστρεφε τα χρήματα έμενε ελεύθερος»

Φλωρίδης – Κοβέσι: Μέτρα ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και ταχύτερη Δικαιοσύνη