PLUS
Το Αμερικανικό Κόμμα ήρθε για να σας δώσει πίσω την ελευθερία σας, είπε ο ιδιοκτήτης του Χ που έκανε τις πρώτες μετρήσεις μέσα από την πλατφόρμα του
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Η διαμάχη μεταξύ του Ρεπουμπλικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του κύριου χρηματοδότη της προεκλογικής εκστρατείας του, Έλον Μασκ, το Σάββατο της 5ης Ιουλίου,μόλις μία ημέρα μετά την εθνική επέτειο των Ηνωμένων Πολιτειών, όταν οι ΗΠΑ γιόρταζαν την 249η επέτειο της ανακήρυξης της ανεξαρτησίας τους από το Ηνωμένο Βασίλειο, πήρε ακόμη μία τεταμένη τροπή, όταν ο δισεκατομμυριούχος του Διαστήματος και της αυτοκινητοβιομηχανίας ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού κόμματος, λέγοντας ότι το «μεγάλο, όμορφο» φορολογικό νομοσχέδιο του Τραμπ θα οδηγήσει την Αμερική σε χρεοκοπία.
Ήρθα να σας δώσω πίσω την ελευθερία σας
Μία ημέρα αφότου ρώτησε τους ακολούθους του στην πλατφόρμα X αν θα έπρεπε να δημιουργηθεί ένα νέο πολιτικό κόμμα στις ΗΠΑ, ο Μασκ δήλωσε σε ανάρτηση ότι «Σήμερα, το Αμερικανικό Κόμμα σχηματίζεται για να σας δώσει πίσω την ελευθερία σας».
Την ημέρα της εθνικής επετείου ο Μασκ δημοσίευσε μια δημοσκόπηση ρωτώντας τους ακόλουθούς του στο Χ αν θα έπρεπε να προχωρήσει στην προηγουμένως διατυπωμένη ιδέα του για τη δημιουργία του κόμματος America για να ανταγωνιστεί τόσο τους Ρεπουμπλικανούς όσο και τους Δημοκρατικούς. Περισσότερες από το 65% των περίπου 1,25 εκατ. απαντήσεων ήταν «ναι» μέχρι το πρωί του Σαββάτου.
Μία από τις απαντήσεις στην ανακοίνωση του Μασκ, την οποία αναδημοσίευσε, έδειχνε μια εικόνα ενός δικέφαλου φιδιού κοντά στη λέξη «uniparty», καθώς και τα λογότυπα του Δημοκρατικού και τουΡεπουμπλικανικού Κόμματος.«Η Ημέρα Ανεξαρτησίας είναι η ιδανική στιγμή να ρωτήσετε αν θέλετε ανεξαρτησία από το δικομματικό (μερικοί θα έλεγαν μονοκομματικό) σύστημα!», έγραψε επίσης ο Μασκ σε κείμενο που συνόδευε τη δημοσκόπηση, την οποία προώθησε αρκετές φορές καθ’ όλη τη διάρκεια της Παρασκευής.
Ρυθμιστής
Το νέο αμερικανικό πολιτικό κόμμα για το οποίο ο ΈλονΜασκ καυχιέται ότι χρηματοδοτεί, σκοπεύει να κερδίσει κάποιες λίγες έδρες στη Βουλή και στη Γερουσία στις επόμενες ενδιάμεσες εκλογές του 2026, με στόχο να αποτελέσει την αποφασιστική ψήφο σε σημαντικά ζητήματα εν μέσω των λεπτών περιθωρίων στο Κογκρέσο.
Ο πολυδισεκατομμυριούχος διευθύνων σύμβουλος της Tesla και της SpaceX αναφέρθηκε σε αυτή την προσέγγιση σε μια ανάρτηση στο X, στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης που κατέχει, καθώς συνέχιζε την αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ για το νομοσχέδιο δαπανών που ο πρόεδρος υπέγραψε σε νόμο.
«Ένας τρόπος για να εφαρμοστεί αυτό θα ήταν να επικεντρωθούμε αποκλειστικά σε 2 ή 3 έδρες στη Γερουσία και 8 έως 10 εκλογικές περιφέρειες στη Βουλή των Αντιπροσώπων», έγραψε ο Μασκ. «Δεδομένων των εξαιρετικά μικρών νομοθετικών περιθωρίων, αυτό θα ήταν αρκετό για να χρησιμεύσει ως η αποφασιστική ψήφος για τους αμφιλεγόμενους νόμους, διασφαλίζοντας ότι υπηρετούν την αληθινή βούληση του λαού».
Από σύμμαχος, αντίπαλος
Οι αναρτήσεις του Μασκ την Παρασκευή και το Σάββατο ήρθαν αφότου δαπάνησε 277 εκατ. δολάρια από την περιουσία του για να υποστηρίξει τη νικηφόρα προεδρική εκστρατεία του Τραμπ το 2024. Ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος αντάμειψε τον Μασκ διορίζοντάς τον επικεφαλής του ανεπίσημου Τμήματος Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας ή DOGE, το οποίο περιέκοψε απότομα και χαοτικά διάφορες κυβερνητικές θέσεις εργασίας και προγράμματα, ισχυριζόμενος ότι εξοικονόμησε 190 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, οι ενέργειες του DOGE μπορεί επίσης να έχουν κοστίσει στους φορολογουμένους 135 δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανάλυση της Partnership for Public Service, ενός μη κομματικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού αφιερωμένου στη μελέτη του ομοσπονδιακού εργατικού δυναμικού.
Ο Μασκ έφυγε από το DOGE στα τέλη Μαΐου και πιο πρόσφατα εξοργίστηκε με την υποστήριξη του Τραμπ σε ένα νομοσχέδιο για τον προϋπολογισμό που θα αύξανε το χρέος των ΗΠΑ κατά 3,3 τρισ. δολάρια. Απείλησε να υποστηρίξει οικονομικά τις προκριματικές αμφισβητήσεις εναντίον κάθε μέλους του Κογκρέσου που υποστήριζε το νομοσχέδιο δαπανών του Τραμπ – ενώ παράλληλα υποσχέθηκε να «σχηματίσει το Κόμμα της Αμερικής», εάν αυτό εγκριθεί.
Τα δύσκολα
Η ανακοίνωση του Έλον Μασκ ότι σχεδιάζει να σχηματίσει ένα νέο πολιτικό κόμμα ήταν εύκολη, με τον δισεκατομμυριούχο να δημοσιεύει απλώς τις προθέσεις του στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσηςX. Τώρα όμως έρχεται το δύσκολο κομμάτι.
Αν ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο επιδιώξει σοβαρά τον στόχο του να ιδρύσει αυτό που αποκαλεί «Κόμμα της Αμερικής», ο Μασκ θα πρέπει να πλοηγηθεί σε ένα συνονθύλευμα απαιτήσεων σε επίπεδο πολιτείας για να βάλει το κόμμα του και τους υποψηφίους του σε ψηφοδέλτια γενικών εκλογών σε όλη τη χώρα.
Το δικομματικό σύστημα έχει σε μεγάλο βαθμό διατηρήσει τον έλεγχο της αμερικανικής πολιτικής για περισσότερο από έναν αιώνα. Ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla έχει άφθονα χρήματα, αλλά η χαλάρωση αυτού του ελέγχου θα έθετε σε δοκιμασία την οργάνωση και τη λαϊκή υποστήριξη του Αμερικανικού Κόμματος.
Πίσω από το America Party
Στην Αμερική δεν έλειψαν ποτέ οι πολιτικοί σόουμαν. Έτσι, όταν ο ΈλονΜασκ-ένας άνθρωπος που εκτοξεύει πυραύλους με την ίδια άνεση που δημοσιεύειtweets- ανακοινώνει την πρόθεσή του να σχηματίσει ένα νέο πολιτικό κόμμα, η ενστικτώδης αντίδραση είναι ο σκεπτικισμός, αν όχι η απόλυτη χλεύη.
Πίσω όμως από την ίδρυση του νέου κόμματος του Μασκ κρύβεται κάτι πιο σημαντικό: η λαχτάρα της Αμερικής για αλλαγές. Οι Αμερικανοί δεν συρρέουν απαραίτητα στον σκοπό του Μασκ, αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει πως εκατομμύρια άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες ελπίζουν για κάτι άλλο και η δυσαρέσκεια από την οποία τροφοδοτείται η λαχτάρα αυτή για αλλαγή είναι ευρέως διαδεδομένη.
Υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ που αμφισβητούν εδώ και καιρό το δίπολο των κομμάτων, Ρεπουμπλικανοίκαι Δημοκρατικοί, αλλά και το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ, όπου «ο νικητής τα παίρνει όλα». Κάτι που έχει αποδειχθεί μοναδικά απρόσβλητο μέχρι τώρα, παρά τα όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια στην πολιτική σκηνή θέτοντας σε αμφισβήτηση την αμερικανική δημοκρατία. Αλλά το σημερινό τοπίο φαίνεται διαφορετικό – όχι επειδή έχουν αλλάξει οι κανόνες, αλλά επειδή έχει αλλάξει η δημόσια διάθεση.
Πρώτα απ’ όλα έχει χαθεί η εμπιστοσύνη – κάποτε μια πολιτική αρετή, τώρα θύμα. Μια έρευνα της Pew Research νωρίτερα φέτος διαπίστωσε ότι μόνο το 22% των Αμερικανών εμπιστεύονται την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ότι κάνει το σωστό «σχεδόν πάντα» ή «τις περισσότερες φορές». Εν τω μεταξύ, άλλη έρευνα τηςGallup αναφέρει ότι η εμπιστοσύνη στο Κογκρέσο βρίσκεται περίπου στο 10%. Αυτό δεν είναι απάθεια. Είναι απογοήτευση –μια ευρεία αίσθηση ότι η τρέχουσα πολιτική δομή δεν ακούει πλέον, πόσο μάλλον δεν υλοποιεί.
Όταν ο Μασκ ανακοίνωσε ότι ίδρυσε το Κόμμα της Αμερικής, πυροδοτώντας άμεσες εικασίες σχετικά με τις εκλογές της Βουλής των Αντιπροσώπων το 2026, μια έρευνα του SnapPoll24 λίγες ημέρες αργότερα διαπίστωσε ότι το 27% των ερωτηθέντων της γενιάς Ζ, αυτοί που γεννήθηκαν µεταξύ 1998 και 2015, και των Millennials, αυτοί που γεννήθηκαν κυρίως τη δεκαετία του 1980 και ενηλικιώθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, «ενδιαφέρονταν» να υποστηρίξουν έναν μη συνδεδεμένο υποψήφιο το 2026 – αριθμοί που θα ήταν αδιανόητοι πριν από μία δεκαετία.
Σε αυτό το κενό μπαίνει ο Μασκ. Όχι με πολιτική, όχι ακόμη– αλλά με αποδοχή. Και σε ένα οικοσύστημα MέσωνEνημέρωσης όπου η αποδοχή είναι δύναμη, αυτό συχνά είναι αρκετό. Η πλατφόρμα του παραμένει ένα κρυπτογράφημα, αλλά η ελκυστικότητα είναι σαφής: ανατροπή χωρίς το βάρος της ιδεολογίας.
Σε μια εποχή που οι Δημοκρατικοί μιλούν για τον προοδευτισμό των ελίτ και οι Ρεπουμπλικανοί ταλαντεύονται μεταξύ παραπόνου και λαϊκισμού, ο Μασκ προσφέρει μια τρίτη άποψη που ορίζεται όχι από ιδέες, αλλά από την αποξένωση από τα πολιτικά πράγματα της χώρας.
Η δύναμη της τεχνολογίας
Φυσικά, τα εμπόδια εισόδου του κόμματος του Μασκ στην πολιτική παραμένουν τρομερά. Οι νόμοι για την πρόσβαση στις ψηφοφορίες, τα εμπόδια στη χρηματοδότηση των προεκλογικών εκστρατειών και η εδραιωμένη κομματική αφοσίωση συνωμοτούν για να κρατήσουν κάθε τρίτο έξω. Αλλά η τεχνολογία, κάποτε σύμμαχος των κατεστημένων, τώρα ισοπεδώνει το πεδίο. Ένας υποψήφιος με ένα smartphone και ένα πιστό ψηφιακό κοινό μπορεί να παρακάμψει εντελώς τους κανόνες. Εξάλλου ο Ντόναλντ Τραμπ το έκανε το 2016.
Η πολιτική πόλωση έχει ωθήσει τα δύο κόμματα στους ιδεολογικούς πόλους τους, αφήνοντας μια απέραντη ουδέτερη ζώνη όπου ανεξάρτητοι, μετριοπαθείς και ψηφοφόροι των προαστίων περιφέρονται αδέσμευτοι. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το 43% των Αμερικανών αυτοπροσδιορίζονται ως ανεξάρτητοι. Η όρεξη για μια νέα φωνή είναι πραγματική. Αυτό που παραμένει ασαφές είναι το κατά πόσον αυτό το τεράστιο ποσοστό μπορεί να οργανωθεί σε μια συνεκτική πολιτική δύναμη.
Το «φρέσκο» έχει γοητεία
Ο Μασκ απειλώντας το status quo μπορεί να ωθήσει τα δύο μεγάλα κόμματα στο να αντιδράσουν. Ας θυμηθούμε τον Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία. Το νεοσύστατο κόμμα του απέκλεισε ένα παγιωμένο σύστημα όχι επειδή ήταν άψογο, αλλά επειδή ήταν φρέσκο. Παρόμοιες ιστορίες έχουν διαδραματιστεί στην Ιταλία, στη Χιλή, ακόμη και στην Ταϊβάν – δημοκρατίες όπου τα παλιά κόμματα κατέρρευσαν υπό το βάρος του εφησυχασμού. Οι ΗΠΑ, με τους παλαιότερους θεσμούς και τους πιο άκαμπτους κανόνες τους, μπορεί να αποδειχθούν πιο δύσκολο να σπάσουν – αλλά η πίεση που θα νιώσουν έχει σημασία.
Οι ιδρυτές της Αμερικής δεν οραματίστηκαν ποτέ μόνιμα πολιτικά κόμματα. Δημιούργησαν ένα πλαίσιο από ελέγχους, ισορροπίες, ομοσπονδιακό σύστημα, που θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από οποιαδήποτε παράταξη. Αυτή η ανθεκτικότητα όμως είναι δίκοπο μαχαίρι. Προστατεύει από τη δημαγωγία αλλά και αμβλύνει τη σκλήρυνση της διακυβέρνησης όταν υπάρχει εναλλαγή στην εξουσία. Η αλλαγή, όταν έρχεται, σπάνια είναι κομψή. Αλλά συχνά καταλύεται από εκείνους που φαίνεται λιγότερο πιθανό να ηγηθούν.
Οι προοπτικές
Το Κόμμα της Αμερικής είναι μάλλον απίθανο να βγει μπροστά και να κατακτήσει το Κογκρέσο. Μπορεί να μην καταφέρει καν να ξεπεράσει τα προκριματικά. Αλλά η εμφάνισή του σηματοδοτεί μια βαθύτερη αστάθεια στο σύστημα. Αν οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικάνοι επιλέξουν να το αγνοήσουν, θα το κάνουν με δική τους ευθύνη. Οι ψηφοφόροι δεν είναι αποστασιοποιημένοι – είναι απογοητευμένοι. Και αν η πρόκληση του Μασκ αναγκάσει τα κόμματα να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο κερδίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, αντί να την περιμένουν, τότε ακόμη και το πιο αλλόκοτο πολιτικό του πείραμα θα έχει εξυπηρετήσει έναν σκοπό.
Η πρόκληση -και η ευκαιρία- για τους θεσμούς της Αμερικής δεν είναι να καταστείλουν αυτές τις νέες φωνές, αλλά να απορροφήσουν τις κριτικές τους και να προσαρμοστούν για να ισχυροποιήσουν μια δημοκρατία που σύμφωνα με πολλούς καταρρέει.
Τελικά,ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου γίνεται ο απαραίτητος τρίτος που θα εκτοξεύει ρητορικές χειροβομβίδες και στα δύο κόμματα, για να υπενθυμίζει στο πολιτικό κατεστημένο ότι το κέντρο βάρους δεν είναι σταθερό. Μετακινείται -μερικές φορές ξαφνικά- και συχνά κάτω από τα πόδια του.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
