PLUS
Θυμίζει καρικατούρα η προσπάθειά του να «αναστήσει» την εικόνα της νιότης του…
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Για περισσότερες από δύο δεκαετίες ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει καλλιεργήσει την εικόνα ενός ισχυρού ηγέτη. Αρχικά, του άρεσε να παρουσιάζει τον εαυτό του ως έναν σοβαρό, σιωπηλό αξιωματικό των μυστικών υπηρεσιών που αποκαθιστούσε την τάξη στη Ρωσία μετά την αναταραχή της δεκαετίας του 1990. Στη συνέχεια, στράφηκε σε μια πιο «μάτσο» εικόνα, η οποία υποτίθεται ότι τρομάζει τους εχθρούς. Σε κάθε περίπτωση, μια προσεκτικά επιμελημένη δημόσια περσόνα ήταν πάντα ένα βασικό στοιχείο της δημοτικότητας του Πούτιν.
Εν μέρει επειδή ο Πούτιν είναι πλέον ένας ηλικιωμένος άνδρας, αυτή η εικόνα φαίνεται ξεπερασμένη. Τα τελευταία χρόνια, ούτε ο Πούτιν ούτε οι πολιτικοί του μάνατζερ έχουν σκεφτεί κάτι νέο. Ως αποτέλεσμα, τόσο το εγχώριο όσο και το ξένο κοινό βρίσκονται να αφομοιώνουν το θέαμα ενός ηλικιωμένου άνδρα που προφανώς δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα.
Εμφανίσεις
Τους τελευταίους μήνες οι εμφανίσεις του Πούτιν περιλαμβάνουν τακτικά κάποιες παράξενες και μερικές φορές ακατάλληλες δηλώσεις, διανθισμένες με αγενείς εκφράσεις. Προσπαθεί να κάνει αστεία, να αναπολεί και να κάνει μακροσκελείς, αλλά εντελώς περιττές ιστορικές παρεκβάσεις.Σε ένα περιστατικό φλυαρούσε για πολλή ώρα για τον καιρό και σε ένα άλλο φάνηκε να υπονοεί ότι η ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία ήταν αποτέλεσμα της «λαχτάρας του για λίγη δράση».
Μια άλλη φορά είπε ένα πρόστυχο αστείο στη μέση μιας συζήτησης για την υπερθέρμανση του πλανήτη και θυμήθηκε πως όταν έπινε σάκε με έναν από τους ηγέτες της Ιαπωνίας, η συζήτηση στράφηκε στην ποιότητα του «ιαπωνικού σπέρματος».Εξίσου ενοχλητικά είναι τα σχόλια του Πούτιν που υποδηλώνουν ότι δεν κατανοεί την πραγματική κατάσταση στη Ρωσία. Σε αρκετές περιπτώσεις έχει διαφωνήσει δημόσια με αξιωματούχους σχετικά με τους μέσους μισθούς. Όταν ο δήμαρχος της Μόσχας Σεργκέι Σομπιάνιν είπε στον Πούτιν ότι ο μέσος μισθός στη ρωσική πρωτεύουσα ήταν 160.000 ρούβλια τον μήνα (2.038 δολάρια), ο Πούτιν δεν τον πίστεψε. «Έλα τώρα, είναι κάτι περισσότερο από αυτό!», απάντησε ο Πούτιν. Ο Σομπιάνιν επέλεξε να μη διαφωνήσει. Δεν θα τολμούσε άλλωστε…
Ένα άλλο από τα αγαπημένα θέματα του Πούτιν είναι η υγεία. Ο πρόεδρος έχει δηλώσει ότι η «καλή του εμφάνιση» οφείλεται στην άσκηση και καυχιέται ότι δεν φοράει γυαλιά. Έχει μάλιστα μεταφέρει τα λόγια κάποιου «κοντινού του προσώπου», το οποίο προφανώς τον περιέγραψε ως «κυβερνο-οργανισμό». Η παραδοξότητα τέτοιων ισχυρισμών ενισχύεται από το γεγονός ότι ο Πούτιν υποβάλλεται σαφώς σε τακτικές πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις και αισθητικές επεμβάσεις.
Σιωπηλή εικόνα
Για πολλά χρόνια ο Πούτιν καλλιέργησε την σιωπηλή ισχυρή εικόνα ενός αξιωματικού των υπηρεσιών ασφαλείας, του οποίου η δουλειά ήταν να ξεκαθαρίσει το χάος που άφησαν οι πολιτικοί της δεκαετίας του 1990. Μιλούσε με σκληρές, απότομες και αξιομνημόνευτες φράσεις. Ντυνόταν με συνηθισμένα κοστούμια. Δημοσίως σχολίαζε μόνο θέματα που αφορούσαν τη θέση του. Η οικογενειακή ζωή και τα χόμπι, για παράδειγμα, ήταν αυστηρά ταμπού για τα ΜΜΕ.
Φυσικά, αυτή ήταν μια τεχνητά κατασκευασμένη εικόνα. Ο ειδικός σε θέματα τεχνολογίας του Κρεμλίνου, Γκλεμπ Παβλόφσκι, ο οποίος συνεργάστηκε με τον Πούτιν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, είπε ότι η δημόσια εικόνα του Πούτιν εκείνη την περίοδο βασιζόταν στον Μαξ Ότο φον Στίρλιτς, τον σιωπηλό κατάσκοπο, διάσημο από την επιτυχημένη σοβιετική σειρά θρίλερ «Δεκαεπτά στιγμές της άνοιξης», που βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γιουλιάν Σεμιόνοφ. Ο Σοβιετικός κατάσκοπος Στίρλιτς, που δρούσε στο στρατόπεδο των Γερμανών και στα ναζιστικά επιτελεία, ήταν ανώτατο στέλεχος της αντικατασκοπίας της Γκεστάπο, ο οποίος δούλεψε για την ΕΣΣΔ με τον κωδικό Α-201 και το ψευδώνυμο «Μπράιτενμπαχ».
Μόλις η χώρα άρχισε να αφήνει πίσω της τη δεκαετία του 1990, η εικόνα του Πούτιν τροποποιήθηκε. Αντί για τον Πούτιν ως αξιωματικό των μυστικών υπηρεσιών, αποκτήσαμε τον «μάτσο» Πούτιν –σύμβολο μιας ισχυρής Ρωσίας. Ο πρόεδρος έγινε γνωστός για επιδείξεις όπως οι καταδύσεις στον βυθό της Μαύρης Θάλασσας, η πτήση με μηχανοκίνητο αιωρόπτερο, η δοκιμή ρωσικής κατασκευής αυτοκινήτων στη Σιβηρία και η φωτογράφηση χωρίς πουκάμισο και με όπλα στην τάιγκα γνωστή ως βόρειο δάσος, ένα μεγαοικοσύστημα (διάπλαση) του βορείου ημισφαιρίου που χαρακτηρίζεται από δάση κωνοφόρων.
Έπειτα από μια έντονη ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2007, ο Πούτιν άρχισε να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις διαφορές μεταξύ Ρωσίας και Δύσης – και κατά συνέπεια έκανε συγκρίσεις μεταξύ του εαυτού του και των υποτιθέμενα αδύναμων και αναποφάσιστων δυτικών ηγετών.
Το Κρεμλίνο προώθησε αυτό το είδος εικόνας -κάπου ανάμεσα στον Ιντιάνα Τζόουνς και τον Τζέιμς Μποντ- για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Μόλις το 2021, το κοινό εξακολουθούσε να απολαμβάνει φωτογραφίες και βίντεο του Πούτιν στο δάσος της Σιβηρίας, συνοδευόμενου από τον τακτικό του σύντροφο σε τέτοια ταξίδια, τον τότε υπουργό Άμυνας Σεργκέι Σοϊγκού. Ωστόσο υπάρχει μια προφανής ημερομηνία λήξης γι’ αυτό το είδος διαφήμισης ενός ηγέτη. Κανείς δεν μπορεί να παραμείνει νέος για πάντα!
Σχεδόν ανεπαίσθητα, ο Πούτιν έχει γίνει κάτι σαν καρικατούρα ενός ηλικιωμένου άνδρα που του αρέσει να λέει ιστορίες, δίνει ανεπιθύμητες διαλέξεις, προσποιείται ότι είναι νέος και επικρίνει τακτικά τους δυτικούς πολιτικούς – άλλοτε απειλητικά, άλλοτε με χιούμορ.
Στην πραγματικότητα τίποτα δεν προκύπτει από αυτές τις απειλές. Αυτή η άνευ νοήματος «γκρίνια» έρχεται σε δραματική αντίθεση με τις εικόνες του αδίστακτου κατασκόπου και του «μάτσο» άνδρα που μας είχε συνηθίσει ο Πούτιν, στις οποίες κάθε λέξη είχε νόημα και συνέπειες.
Σίγουρα το Κρεμλίνο θα σκέφτεται σοβαρά να προσπαθήσει να δημιουργήσει μια νέα δημόσια περσόνα για τον Πούτιν τώρα που είναι στα 70 του. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να οικοδομήσει την εικόνα ενός σοφού, ηλικιωμένου πολιτικού που διατηρεί ακέραιες τις δυνάμεις του και σπάνια εμφανίζεται δημόσια, του οποίου η ηλικία τού έχει προσφέρει πλούσια σχετική εμπειρία. Ωστόσο, είτε κανείς δεν έχει προτείνει ποτέ στον Πούτιν να καλλιεργήσει μια τέτοια εικόνα, είτε ο ίδιος έχει απορρίψει την ιδέα.
Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό που βλέπουν οι άνθρωποι στις δημόσιες εμφανίσεις του Πούτιν είναι έναν ηλικιωμένο άνδρα που αγωνίζεται, του οποίου η ομιλία για σωματική άσκηση έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι περνάει τον περισσότερο χρόνο του σε βιντεοκλήσεις. Πράγματι, η αγάπη του Πούτιν να αναφέρει την καλή του υγεία εγείρει ένα ερώτημα: αν όλα είναι τόσο καλά, γιατί μιλάει γι’ αυτό συνέχεια;
Φυσικά, δεν υπάρχει τίποτα το ασυνήθιστο στη διαδικασία γήρανσης. Αλλά η αδυναμία αποδοχής του αναπόφευκτου κινδυνεύει να μετατρέψει τον Πούτιν σε αστείο και δημιουργεί σοβαρά προβλήματα με τη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων στη Ρωσία. Γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι κανείς γύρω από τον Πούτιν δεν είναι πρόθυμος να τον ενημερώσει για τα λάθη του. Σε αυταρχικά καθεστώτα όπως η σύγχρονη Ρωσία, μια τέτοια παρέμβαση θα ήταν απλώς πολύ επικίνδυνη.
*Μια έκδοση αυτού του άρθρου δημοσιεύθηκε αρχικά από το Ίδρυμα Carnegie για τη Διεθνή Ειρήνη.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
