PLUS
Τεράστιας γεωπολιτικής σημασίας για τους Αμερικανούς η συμφωνία με τον Ζελένσκι για τον έλεγχο των σπανίων γαιών της Ουκρανίας!
Του
ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Η ανακοίνωση Τραμπ πως τελικά ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι συμφώνησε στην πρόσβαση των ΗΠΑ στα κοιτάσματα σπανίων γαιών της Ουκρανίας, με αντάλλαγμα τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας για την εξελισσόμενη αντεπίθεση απέναντι στη Ρωσία, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη.
Είναι γνωστό πως εδώ και καιρό τόσο οι ΗΠΑ όσο και άλλες χώρες της Δύσης εποφθαλμιούν τον ορυκτό πλούτο της Ουκρανίας, και τώρα η συναλλακτική προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ φέρνει ξανά στην επιφάνεια τη γεωπολιτική αξία της, με τους Ουκρανούς να μαθαίνουν για τα καλά ότι η Αμερική έχει έναν πρόεδρο τώρα στον Λευκό Οίκο που κάνει μόνο μπίζνες και όχι κάποιον που, όπως είχε κάνει ο Τζο Μπάιντεν, μιλούσε για τις δυτικές αξίες.
Η προσέγγιση του Trump 2.0 είναι ταυτόχρονα συναλλακτική και τώρα ληστρική, σε έναν κόσμο που οι δυνατοί επικρατούν και οι αδύναμοι θηρεύονται. Και ο Τραμπ ξέρει να παίζει καλά αυτό το παιχνίδι βρίσκοντας την αδυναμία των αντιπάλων του – τα κοψίματα και τις ρωγμές και τα κενά μέσα από τα οποία μπορεί να επιβάλει την απληστία του, την πείνα του και το τεράστιο αλλά εύθραυστο εγώ του.
Ο Τζον Άνταμς, πρώτος αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και δεύτερος πρόεδρος της χώρας μετά τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, έγραψε (παραθέτοντας τον πολιτικό φιλόσοφο του 17ου αιώνα Τζέιμς Χάρινγκτον) ότι μια δημοκρατία είναι «μια κυβέρνηση νόμων και όχι ανθρώπων». Ο Ντόναλντ Τραμπ, αν έχει παρατηρήσει ποτέ αυτό το απόσπασμα, σίγουρα πιστεύει ότι είναι ένας σωρός φιλελεύθερες βλακείες (Mumbojumbo). Αντίθετα, η «μοντέρνα εκδοχή» στο μυαλό του Τραμπ συμβουλεύει ότι «κάποιος άνθρωπος ή κάποιοι λίγοι μπορούν να υποτάσσουν μια πόλη ή ένα έθνος και να το κυβερνούν σύμφωνα με το ιδιωτικό τους συμφέρον, θεσπίζοντας την αυτοκρατορία των ανθρώπων και όχι των νόμων. Αν η αυτοκρατορία των νόμων ασχολείται με το δικαίωμα,η αυτοκρατορία των ανθρώπων ασχολείται με τη δύναμη και αυτή είναι που βγαίνει πάντα νικητής.
Για τον Τραμπ, η Ιστορία γράφεται φυσικά από μεγάλους άνδρες. Οι νόμοι της ηθικής είναι μια βολική μυθοπλασία, η οποία υπόκειται στη θέλησή του και στις ιδιοτροπίες του, που δημιουργήθηκαν για να υποδουλώσει μικρότερα μυαλά. Αυτή η αρχή ή η νοοτροπία -«l’état, c’estmoi», μεταφρασμένη σε ιδιοτυπία- είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβει κανείς πώς και γιατί ο Τραμπ πηδά από τη μια ματαιόδοξη αυταπάτη στην άλλη. Θέλει το κανάλι του Παναμά. Θέλει να ανταλλάξει το Πουέρτο Ρίκο με τη Γροιλανδία. Θέλει να αναπτύξει ένα παραλιακό θέρετρο στη Γάζα. Θέλει ο Ζελένσκι και τα 37.000.000 των Ουκρανών να παραδώσουν δικαιώματα των ορυκτών τους και μετά να παραδοθούν, τελεία.
Δεν είναι αλήθεια ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν πιστεύει σε τίποτα: πιστεύει ότι δεν υπάρχει νόμος και ότι η θέλησή του μπορεί να διαμορφώσει την πραγματικότητα και αυτό δεν έχει ακόμη διαψευστεί, προς ικανοποίηση του ίδιου ή οποιουδήποτε άλλου.
Ας αφήσουμε όμως την νεοϊμπεριαλιστική πολιτική Τραμπ που θυμίζει θέλοντας και μη«προστασία» που πουλάει σε αντάλλαγμα για τη βοήθεια που παρείχαν οι ΗΠΑ τα τελευταία τρία χρόνια από τη ρωσική εισβολή, τονίζοντας πως με τον «νέο σερίφη» στην περιοχή η Ουκρανία θα έχει «αυτόματη ασφάλεια» επειδή «κανείς δεν πρόκειται να τα βάζει με τους ανθρώπους όταν είμαστε εκεί», και ας ασχοληθούμε με αυτές καθαυτές τις σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά.
Το πολύτιμο υλικό
Οι σπάνιες γαίες (Rare Earth Elements) είναι απαραίτητες για την παραγωγή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και την πράσινη μετάβαση, και αυτός είναι ο λόγος που τις κάνει τόσο πολύτιμες και περιζήτητες και όταν εντοπίζονται σε τόσο μεγάλες ποσότητες ώστε να είναι οικονομικά συμφέρουσα η εξόρυξή τους ξεκινά και ο αγώνας για την κατοχή τους.
Κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές, ηλεκτρικά οχήματα, καταλύτες, μπαταρίες, ανεμογεννήτριες, ηλιακά πάνελ, ιατρικά τεχνολογικά μηχανήματα, αμυντικές εφαρμογές και διαστημικοί δορυφόροι, όλα χρειάζονται τις σπάνιες γαίες, οι οποίες αποτελούν βασικό παράγοντα και για την ενεργειακή μετάβαση, καθώς είναι κρίσιμες πρώτες ύλες για προϊόντα τεχνολογίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμα και η Κίνα, που ελέγχει την παγκόσμια παραγωγή των σπανίων γαιών, προσπαθεί να αποκτήσει πρόσβαση στα κοιτάσματα και άλλων χωρών, όπως δοκίμασε να κάνει και στη Γροιλανδία, η οποία βρίσκεται τώρα στο στόχαστρο του Τραμπ.
Η βιασύνη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κατάρρευσης και την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα έχει πυροδοτήσει μια βιασύνη και για ορυκτά μετάβασης ενέργειας, όπως το κοβάλτιο, ο χαλκός, το λίθιο και το νικέλιο, τα οποία είναι χρήσιμα για την ηλεκτροδότηση των μεταφορών και την κατασκευή ανεμογεννητριών. Τα ίδια ορυκτά και άλλα χρησιμοποιούνται επίσης για την κατασκευή κινητών τηλεφώνων, κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης και όπλων, όπως τα μαχητικά αεροσκάφη F-35, με αποτέλεσμα να έχουν μεγάλη ζήτηση.
Καθώς η παγκόσμια οικονομία και η τεχνολογία μεταμορφώνονται με ραγδαίους ρυθμούς, η αξία των κρίσιμων ορυκτών έχει εκτιναχθεί στα ύψη και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός για την πρόσβαση σε αυτά αυξάνεται. Το 2023 ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτίμησε ότι η αγορά για ορυκτά μετάβασης σε ενέργεια είχε φτάσει στα 380 δισ. ευρώτο 2022, τιμή διπλάσια της αξίας τους πέντε χρόνια νωρίτερα. Και εάν οι χώρες εφαρμόσουν πλήρως τις δεσμεύσεις τους για την καθαρή ενέργεια και το κλίμα, η ζήτηση αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί έως το 2030 και να τριπλασιαστεί έως το 2040, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οργανισμού.
«Κρίσιμα ορυκτά»
Ο όρος «κρίσιμα ορυκτά» δεν είναι τόσο πολύ επιστημονικός όρος όσο πολιτικός, και διαφορετικές χώρες έχουν διαφορετικούς καταλόγους κρίσιμων ορυκτών ανάλογα με τους εγχώριους και τους γεωπολιτικούς στόχους τους.
Το 2022 το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο (USGS) δημοσίευσε μια λίστα με 50 ορυκτά, από αλουμίνιο έως ζιρκόνιο, τα οποία θεωρούσε ότι «παίζουν σημαντικό ρόλο στην εθνική ασφάλεια, οικονομία, ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και υποδομές των ΗΠΑ». Αξιοσημείωτα στοιχεία στον κατάλογο ήταν το αρσενικό, για ημιαγωγούς, το βηρύλλιο, που χρησιμοποιείται ως παράγοντας κράματος στην αεροδιαστημική και στην αμυντική βιομηχανία, το κοβάλτιο, το λίθιο και ο γραφίτης, ζωτικής σημασίας για την κατασκευή μπαταριών, το ίνδιο, που κάνει τις οθόνες να ανταποκρίνονται στο άγγιγμα του δαχτύλου, και το σχεδόν έτοιμο να εξαφανιστεί τελλούριο, το οποίο χρησιμοποιείται στα φωτοβολταϊκά.
Ο νόμος για την ενέργεια των ΗΠΑ ορίζει ότι ο κατάλογος πρέπει να ενημερώνεται κάθε τρία χρόνια, πράγμα που σημαίνει ότι φέτος θα είναι υπό αναθεώρηση και θα είναι ενδιαφέρον να δούμε ποια ορυκτά εμφανίζονται ή εξαφανίζονται, δεδομένου του νέου πολιτικού περιβάλλοντος στη χώρα.
Παρά το όνομά τους, τα περισσότερα από τα στοιχεία σπανίων γαιών δεν είναι ιδιαίτερα σπάνια, αλλά η εξόρυξη και ο καθαρισμός τους είναιμια τρομερά δύσκολη -και εξαιρετικά καταστροφική από περιβαλλοντική άποψη- επεξεργασία που σημαίνει ότι η παραγωγή συγκεντρώνεται σε πολύ λίγα μέρη, κυρίως στην Κίνα.
Οι σπάνιες γαίες REE περιλαμβάνουν επίσης το ευρώπιο, που χρησιμοποιείται σε ράβδους ελέγχου πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας, το δυσπρόσιο, το γαντολίνιο και τοπρασεοδύμιο, που χρησιμοποιούνται στους μαγνήτες του κινητού μας τηλεφώνου,και το γαδολίνιο, τοχόλμιο και το υττέρβιο, που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στα λέιζερ.
Ο πλούτος της Ουκρανίας
Ένα άρθρο του 2022 της προέδρου της Ένωσης Γεωλόγων της Ουκρανίας, Χάνα Λιβέντσεβα, ισχυρίστηκε ότι η χώρα της περιείχε περίπου το 5% των ορυκτών πόρων του κόσμου, παρότι καλύπτει μόνο το 0,4% της επιφάνειας του πλανήτη, χάρη σε μια πολύπλοκη γεωλογία που περιλαμβάνει και τα τρία κύρια συστατικά του φλοιού της Γης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της Ουκρανίας, τα οποία επικαλείται το Reuters, η χώρα έχει κοιτάσματα σε 22 από τα 34 ορυκτά που προσδιορίζονται ως κρίσιμα από την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων σπανίων γαιών, όπως το λανθάνιο, το δημήτριο, το νεοδύμιο, το έρβιο και το ύττριο.
Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου με τη Ρωσία, η Ουκρανία ήταν βασικός προμηθευτής τιτανίου, παράγοντας περίπου το 7% της παγκόσμιας παραγωγής το 2019, σύμφωνα με έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρήγε επίσης 500.000 τόνους αποθεμάτων λιθίου και το ένα πέμπτο του παγκόσμιου γραφίτη, ένα κρίσιμο συστατικό των πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας.
Ωστόσο, με τη Ρωσία να ελέγχει περίπου το ένα πέμπτο του εδάφους της Ουκρανίας, μεγάλο μέρος αυτών των αποθεμάτων έχει χαθεί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ουκρανικών ομάδων ερευνώνπου επικαλείται το Reuters, έως και το 40% των μεταλλικών πόρων της Ουκρανίας είναι υπό κατοχή. Τα ρωσικά στρατεύματα καταλαμβάνουν επίσης τουλάχιστον δύο από τα κοιτάσματα λιθίου της Ουκρανίας, ένα στο Ντονέτσκ και ένα άλλο στη Ζαπορίζια.
Η Κίνα
Υπάρχει ένας μεγάλος λόγος που ο Τραμπ είναι τόσο πρόθυμος να πάρει στα χέρια του τα κρίσιμα ορυκτά της Ουκρανίας, και αυτός είναι η Κίνα. Περισσότερο από ποτέ, η ασιατική υπερδύναμη είναι το εργοστάσιο του κόσμου και αυτό σημαίνει ότι σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου κρίσιμα ορυκτά μπορούν να εξορυχθούν από το έδαφος – αυτό θα παραμένει ένα κρίσιμο σημείο στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας ικανότητας επεξεργασίας κρίσιμων ορυκτών βρίσκεται στην Κίνα. Σύμφωνα με τον ΔΟΕ, το μερίδιο της Κίνας στη διύλιση είναι περίπου 35% για το νικέλιο, 50%-70% για το λίθιο και το κοβάλτιο, και σχεδόν 90% για τις σπάνιες γαίες. Η κυριαρχία της στο τελευταίο ιδιαίτερα είναι συντριπτική. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γεωλογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ, το 2024 η Κίνα αντιπροσώπευε σχεδόν τα μισά αποθέματα σπανίων γαιών παγκοσμίως.
Με τον Τραμπ να υποκινεί ουσιαστικά έναν εμπορικό πόλεμο με την Κίνα με την επιβολή δασμών σε κινεζικά προϊόντα, η πρόσβαση των ΗΠΑ σε κρίσιμα ορυκτά απειλείται δυνητικά.Η έλλειψη αυτή πρέπει να καλυφθεί με ταχείς ρυθμούς και όταν όλος ο κόσμος επιδίδεται πια σε έναν σκληρό και ανελέητοαγώνα για ορυκτό πλούτο, αν οι ΗΠΑ δεν τον πάρουν στα χέρια τους, κάποιος άλλος θα το κάνει. Και στον Τραμπ δεν αρέσει να χάνει (και) σε αυτού του είδους τους αγώνες.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ:
