PLUS
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν απειλεί να προκαλέσει ένα νέο ενεργειακό σοκ με αλυσιδωτές συνέπειες για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις διεθνείς αγορές.
Όπως επισημαίνει ο γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής της BCA Research, Matt Gertken, σε ανάλυσή του στο MarketWatch, οι επόμενες ημέρες της κρίσης ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, αν η ένταση στον Περσικό Κόλπο κλιμακωθεί και προκαλέσει παρατεταμένη διαταραχή στην ενεργειακή ροή, τότε το βασικό δίλημμα θα είναι σαφές: στασιμοπληθωρισμός ή παγκόσμια ύφεση.
Ο Gertken εκτιμά ότι υπάρχει περίπου 70% πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης, ειδικά εάν η σύγκρουση επηρεάσει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για το σημαντικότερο ενεργειακό «λαιμό μπουκαλιού» της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Παράλληλα, ο ίδιος εκτιμά ότι μέσα στις επόμενες επτά ημέρες θα έχει διαμορφωθεί μια πιο καθαρή εικόνα για το πού οδεύει η παγκόσμια οικονομία.
Το πετρέλαιο και το «φάντασμα» των πετρελαϊκών κρίσεων
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι μεγάλες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου συχνά συνδέονται με οικονομικές υφέσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, ο διπλασιασμός της τιμής του πετρελαίου έχει προηγηθεί ή συνοδεύσει παγκόσμιες κρίσεις.
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε τιμές περίπου 120 έως 140 δολάρια το βαρέλι — επίπεδα που η αγορά έχει ήδη αρχίσει να προσεγγίζει.
Αν το σοκ αποδειχθεί προσωρινό, οι οικονομίες θα μπορούσαν να απορροφήσουν το πλήγμα. Αν όμως η άνοδος των τιμών παραταθεί, το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα μεταφερθεί σε ολόκληρη την οικονομία, επηρεάζοντας τις μεταφορές, τη βιομηχανία, την αγροτική παραγωγή, ακόμη και τις τιμές τροφίμων και λιπασμάτων.
Η προειδοποίηση Στίγκλιτς για «οικονομική καταιγίδα»
Ιδιαίτερα ανήσυχος εμφανίζεται και ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz, ο οποίος προειδοποιεί ότι η σύγκρουση μπορεί να πυροδοτήσει μια επικίνδυνη αλληλουχία εξελίξεων.
Σε συνέντευξή του στο podcast Monetary Matters, ο Στίγκλιτς έκανε λόγο για τους «τέσσερις καβαλάρηδες της οικονομικής αποκάλυψης»: υψηλότερες τιμές πετρελαίου, ακριβότερα τρόφιμα, επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας και αυξημένη γεωπολιτική αστάθεια.
Όπως σημειώνει, το πετρέλαιο έχει ήδη ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ η τιμή της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αυξηθεί αισθητά μέσα σε μία εβδομάδα. Την ίδια στιγμή, οι διαταραχές στις μεταφορές και στην αγορά λιπασμάτων οδηγούν σε άνοδο των τιμών τροφίμων, ενώ η οικονομική δραστηριότητα παρουσιάζει ήδη σημάδια επιβράδυνσης.
Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα νέο επεισόδιο στασιμοπληθωρισμού — δηλαδή σε συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης, θυμίζοντας τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970.
Τα σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Οι οικονομολόγοι της Capital Economics εκτιμούν ότι το τελικό μέγεθος της ζημιάς θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση του ενεργειακού σοκ.
Στο βασικό σενάριο, αν η κρίση αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα, το πετρέλαιο μπορεί να παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί ένα πλήγμα, αλλά πιθανότατα θα αποφύγει την ύφεση.
Σε ένα πιο αρνητικό σενάριο, αν η σύγκρουση παραταθεί και οι τιμές κινηθούν προς τα 130 δολάρια το βαρέλι, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να εισέλθει σε ύφεση, ενώ η αμερικανική οικονομία θα επιβραδυνθεί αισθητά.
Ένα τέτοιο περιβάλλον θα δημιουργούσε σοβαρά διλήμματα για τις κεντρικές τράπεζες, οι οποίες θα έπρεπε να διαχειριστούν ταυτόχρονα:
- υψηλότερο πληθωρισμό λόγω ενέργειας
- χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη
- αυξημένες πιέσεις στις αγορές ομολόγων και μετοχών.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η ενεργειακή κρίση δεν επηρεάζει όλες τις οικονομίες με τον ίδιο τρόπο.
Οι μεγάλες χώρες εξαγωγής ενέργειας — όπως η Νορβηγία, ο Καναδάς ή η Ρωσία — μπορούν να επωφεληθούν από την άνοδο των τιμών. Αντίθετα, οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ενέργειας, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ασία, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο πληθωριστικού σοκ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση. Χάρη στην ανάπτυξη της παραγωγής σχιστολιθικού πετρελαίου έχουν μετατραπεί σε καθαρό εξαγωγέα ενέργειας, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες σε σχέση με το παρελθόν — αν και οι καταναλωτές εξακολουθούν να επηρεάζονται από την άνοδο των τιμών καυσίμων.
Μια νέα εποχή ενεργειακής ανασφάλειας
Ακόμη και αν η κρίση αποκλιμακωθεί, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο ενεργειακής αστάθειας. Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, οι θαλάσσιες νάρκες και η χρήση φθηνών drones δείχνουν ότι η παγκόσμια ενεργειακή αγορά μπορεί πλέον να διαταράσσεται πολύ πιο εύκολα από γεωπολιτικές εντάσεις.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος, αλλά πόσο βαθιά θα επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία. Αν η ενεργειακή αναταραχή αποδειχθεί προσωρινή, οι οικονομίες ενδέχεται να απορροφήσουν το σοκ. Αν όμως η κρίση στον Περσικό παραταθεί, το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι πληθωριστικές πιέσεις και η επιβράδυνση της ανάπτυξης μπορεί να διαμορφώσουν ένα πολύ πιο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για κυβερνήσεις, αγορές και κεντρικές τράπεζες.
