PLUS
Οι παράπλευρες απώλειες της κλιματικής αλλαγής που πλήττει ακραία την χώρα!
Οι Μανδαίοι γνωρίζουν ότι μοιράζονται πολλά κοινά με τους Εβραίους και τους χριστιανούς και είναι πρόθυμοι να τα πάνε καλά μαζί τους.
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Η συνεχιζόμενη ξηρασία στο Ιράκ απειλεί τις θρησκευτικές τελετουργίες των Μανδαίων Σαβιανών, οι οποίοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα ποτάμια για το τελετουργικό τους βάπτισμα και τις τελετουργικές πρακτικές καθαρισμού, θέτοντας σε κίνδυνο την πνευματική τους κληρονομιά.
Μία από τις παλαιότερες θρησκευτικές κοινότητες στο Ιράκ, οι Μανδαίοι,που έγιναν γνωστοί κατά τον 17ο αιώνα από τον καρμηλίτη ιεραπόστολο Ιωάννη α Ζεσού στην Περσία ως αιρετικοί, φέροντες αυτό το όνομα (εκ του Manda de Chaje = Λόγου ή Δύναμη της Ζωής), καθώς επίσης και με το όνομα «Ζαβίρ», (στη γλώσσα τους = «βαπτιστές»), έχουν σημαντική παρουσία στις νότιες επαρχίες Ντι Καρ και Μαισάν.
Ωστόσο, η αποξήρανση των παραποτάμων που τροφοδοτούν τους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη έχει αναγκάσει πολλά μέλη τους να μεταναστεύσουν, καθώς το τρεχούμενο νερό θεωρείται απαραίτητο για τον τρόπο ζωής τους.
Πολλές από τις θρησκευτικές τους τελετές, συμπεριλαμβανομένων των γαμήλιων τελετών, εξαρτώνται από την εκτέλεσή τους σε επαρκή επίπεδα νερού.
Μετανάστευση
Οι επιστήμονες συνδέουν τη σημαντική μείωση του πληθυσμού των Μανδαίων, που τώρα εκτιμάται σε λιγότερους από 10.000, περίπου το μισό μέγεθος πριν από το 2003,με την εκτεταμένη μετανάστευση που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτές τις περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Η ονομασία Μανδαίος προέρχεται από τη λέξη Μάνδα, που σημαίνει «γνώσις», και ως φυλή ζουν στη Μεσοποταμία για πάνω από δύο χιλιετίες, ακολουθώντας μια μονοθεϊστική πίστη που τιμάει μια σειρά προφητών, συμπεριλαμβανομένων του Αδάμ, τουΣιθ (που αναφέρεται ως Σιθίλ στην παράδοσή τους), του Νώε και του γιου του Σημ, του Αβραάμ και κυρίως του Ιωάννη του Βαπτιστή (ΓιαχίαιμπνΖακαρία).
Στην καρδιά της θρησκείας τους βρίσκεται το GinzaRabba ή «Ο Μεγάλος Θησαυρός» – ένα ιερό χειρόγραφο 600 σελίδων που περιέχει τις βασικές διδασκαλίες, τις τελετουργίες και την κοσμολογία της πίστης τους η οποία περιέχει μυθολογικές, θεολογικές και ηθικές αφηγήσεις, καθώς και ύμνους που χρησιμοποιούνται για τη λειτουργία των νεκρών. Υπάρχουν πολλά άλλα, λιγότερο κεντρικά έργα, γραμμένα κυρίως στην ανατολική Αραμαϊκή ή στα Μανδαϊκά, όπως ονομάζονται. Το περιεχόμενό τους ποικίλλει και πολλά έχουν μαγικά κείμενα και εξορκισμούς.
Τελετουργίες
Οι Μανδαίοι θεωρούν τους εαυτούς τους απογόνους των οπαδών του Ιωάννη του Βαπτιστή και εφαρμόζουν το βάπτισμα ως κεντρική τελετουργία.
Το βάπτισμα γι’ αυτούς δεν είναι μια εφάπαξ τελετή μεταστροφής, αλλά κάτι που ασκείται επανειλημμένως για τη συγχώρεση των αμαρτιών και τη σύνδεση με τον κόσμο του φωτός. Πάντα τελείται σε ποτάμια, και οι Μανδαίοι είναι ντυμένοι με λευκές στολές.
Το βάπτισμα είναι κεντρικό θέμα της λατρείας των Μανδαίων, ενώ το μανδαϊκό ιερό, το Μάντι, είναι ένας πολύ απλός και μικρός οικίσκος με επικλινή οροφή. Εμπρός του βρίσκεται μια μικρή δεξαμενή, η οποία συνδέεται με το γειτονικό ποτάμι. Το εκάστοτε ποτάμι ονομάζεται «Ιορδάνης» και χρησιμοποιείται για το βάπτισμα. Η όλη περιοχή περιβάλλεται από έναν υψηλό φράχτη ή τοίχο και το βάπτισμα τελείται Κυριακές, ενώ κάθε πιστός βαπτίζεται αρκετές φορές κάθε χρόνο. Το μανδαϊκό βάπτισμα μπορεί να συγκριθεί με τη χριστιανική κοινωνία.
Αν γνωρίζουν τον Ιωάννη, πιθανότατα σκέφτεστε ότι οι παραδόσεις τους αναφέρουν και άλλα ονόματα γνωστά από τη Βίβλο. Πράγματι, το κάνουν. Τα ιερά τους κείμενα σε μια διάλεκτο της Αραμαϊκής αναφέρουν τον Αδάμ, την Εύα και τον Σηθ, τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ, καθώς και τον Ιησού.
Ωστόσο, δεν είναι οπαδοί του Ιησού. Οι Μανδαίοι πιστεύουν ότι ο Ιησούς ήταν ένας από τους μαθητές του Ιωάννη, αλλά έφυγε από την ομάδα και διαστρέβλωσε τη διδασκαλία και κληρονομιά του Ιωάννη.
Ενώ οι χριστιανοί απεικονίζουν τον Ιωάννη να επιμένει στην αναξιότητά του να βαπτίσει τον Ιησού ή ακόμη και να λύσει τα σανδάλια του, οι Μανδαίοι απεικονίζουν τον Ιωάννη να διστάζει να βαπτίσει τον Ιησού επειδή αντιλαμβάνεται τον Ιησού ως ανάξιο για το βάπτισμά του.
Κοσμολογία
Σύμφωνα με τους Μανδαίους, ο κόσμος είναι αποτέλεσμα δύο δυνάμεων, του κόσμου του φωτός, που βρίσκεται στον Βορρά, και του κόσμου του σκότους, που βρίσκεται στον Νότο. Και για τους δύο κόσμους υπάρχουν κυβερνήτες, ενώ γύρω από τους κυβερνήτες απλώνονται μικρότεροι θεοί, οι βασιλείς. Οι δύο δυνάμεις αντιμάχονται μεταξύ τους και εξαιτίας της διαμάχης τους δημιουργήθηκε ο κόσμος, δίχως τη συναίνεση του κυβερνήτη του φωτός. Ο άνθρωπος, σύμφωνα με τα πιστεύω τους, δημιουργήθηκε από τις δυνάμεις του σκότους. Ωστόσο, μέσα σε κάθε άνθρωπο υπάρχει ένας «κρυμμένος Αδάμ», η ψυχή, που προέρχεται από τον κόσμο του φωτός.
Η στιγμή του θανάτου γι’ αυτούς είναι η ημέρα της απελευθέρωσης. Η ψυχή εγκαταλείπει το σώμα και ξεκινάει ένα επικίνδυνο ταξίδι στα βασίλεια του φωτός. Μόνον οι Μανδαίοι και οι αναμάρτητοι καταφέρνουν να φέρουν εις πέρας τούτο το ταξίδι. Όλοι οι άλλοι καταλήγουν στην κόλαση. Μια κόλαση, όμως, που δεν είναι αιώνια, καθώς στο τέλος του κόσμου θα έρθει η κρίση και όλοι θα υψωθούν στα βασίλεια του φωτός.
Οι Μανδαίοι δεν είναι ούτε Εβραίοι, ούτε χριστιανοί,αλλά όπως και με τις περισσότερες θρησκείες οι Μανδαίοι γνωρίζουν ότι μοιράζονται πολλά κοινά με τους Εβραίους και τους χριστιανούς και είναι πρόθυμοι να τα πάνε καλά μαζί τους. Άλλωστε και αυτοί εστιάζονται σε μια δίκαιη ζωή και στην αναζήτηση της συγχώρεσης μέσω του βαπτίσματος.
Οι Μανδαίοι φαίνεται πως κατείχαν ισχυρή θέση στη Βαβυλώνα, αλλά την έχασαν με την εμφάνιση των Σασσανιδών, το έτος 226 μ.Χ. Στην εποχή του Μάνη υπήρξαν πολλές επαφές ανάμεσα σε αυτόν και τους Μανδαίους, άλλοτε φιλικές και άλλοτε εχθρικές. Με την άφιξη του Ισλάμ στο Ιράκ το 636 μ.Χ., οι Μανδαίοι θεωρήθηκαν ο τρίτος «λαός της βίβλου», οι μυστηριώδεις Σαβαίοι του Κορανίου. Όμως, οι σχέσεις των Μανδαίων με το Ισλάμ δεν ήταν οι καλύτερες, καθώς ο Μωάμεθ επονομάζεται στα κείμενά τους «δαίμων Μπιζμπάτ». Τούτο είχε ως αποτέλεσμα να μετακινηθούν στις βαλτώδεις περιοχές του βόρειου Ιράκ, όπου παρέμειναν επί μακρό χρονικό διάστημα.
Οι Μανδαίοι (Γνωστικοί) του Ιράκ απαγορεύεται από τη θρησκεία τους να φέρουν όπλα, όπως και να πολεμάνε. Ωστόσο, πρόσφατα στον πόλεμο ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος αποφάσισαν ότι έπρεπε να συμμετάσχουν με τον δικό τους τρόπο. Αποφάσισαν να κάνουν αιμοδοσία και να προσφέρουν το αίμα τους για τους Ιρακινούς στρατιώτες που τραυματίζονται και το έχουν ανάγκη.
Ιερά κείμενα
Γιατί λοιπόν αυτό το μοναδικό παράδειγμα αρχαίας γνωστικής θρησκείας που εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα δεν είναι ευρέως γνωστό; Αν τα κείμενά τους ανακαλύπτονταν σήμερα για πρώτη φορά, θα γίνονταν πρωτοσέλιδο παγκοσμίως, όπως ακριβώς τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και τα κείμενα του ΝαγκΧαμάντι. Για ένα διάστημα, μάλιστα, οι μελετητές ενδιαφέρονταν πολύ για τους Μανδαίους.
Στο πρώτο μέρος του 20ού αιώνα αναγνώρισαν ότι οι πρώτοι Μανδαίοι ήταν πιθανό να ήταν οι απόγονοι των οπαδών του Ιωάννη του Βαπτιστή που δεν έγιναν χριστιανοί. Ως αποτέλεσμα, οι μελετητές συμπεριέλαβαν τους Μανδαίους ως υπόβαθρο για κείμενα όπως το Ευαγγέλιο του Ιωάννη και το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, αλλά και οι Πράξεις των Αποστόλων, τα οποία φαίνεται να επιχειρηματολογούν κατά των οπαδών του Ιωάννη, δηλαδή των Μανδαίων.
Ωστόσο, τα κείμενα των Μανδαίων χρονολογούνται πολύ αργότερα, και ορισμένοι μελετητές της Καινής Διαθήκης που δεν συμφωνούσαν με αυτή την προσέγγιση υποστήριξαν ότι οι Μανδαίοι μπορεί να δανείστηκαν τον Ιωάννη από τουςχριστιανούς. Αυτό δεν ταιριάζει με τα στοιχεία, αλλά επειδή κανείς από αυτούς τους μελετητές δεν είχε πρόσβαση στις μανδαίες πηγές, όλο αυτό παρέμεινε ως εικασία. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχε καν επιστημονική αγγλική μετάφραση του μανδαϊκού έργου, γνωστού ως Βιβλίου του Ιωάννη. Ακόμη και τώρα το πιο ιερό τους κείμενο, ο Μέγας Θησαυρός, δεν έχει τέτοιου είδους έκδοση στα αγγλικά. Έτσι, το μυστήριο των Μανδαίων συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Σήμερα όμως υπάρχουν αυξανόμενες ανησυχίες ότι αυτή η αρχαία -καλυμμένη με μπόλικη δόση μυστηρίου- κοινότητα, που κάποτε αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του πολιτιστικού και θρησκευτικού ιστού του Ιράκ, μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς εν μέσω αυξανόμενων περιβαλλοντικών και κοινωνικών πιέσεων.
Ο αμείλικτος εχθρός
Η ξηρασία στο Ιράκ έχει επηρεάσει καταλυτικά τις θρησκευτικές τελετουργίες και τις καθημερινές δραστηριότητες της κοινότητας των Μανδαίων, καθώς το τρεχούμενο νερό θεωρείται η ουσία της ζωής γι’ αυτούς.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, μέλη της κοινότητας έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές διαταραχές στις παραδοσιακές τελετουργίες τους λόγω των μεταβαλλόμενων περιβαλλοντικών συνθηκών κατά μήκος των ποταμών της χώρας.
Σε μια αναφερόμενη περίπτωση, η άνοδος της στάθμης του νερού βύθισε ένα χώρο που χρησιμοποιούνταν για θρησκευτικές τελετές στην περιοχή Al-Qadisiyyah, ενώ σε μια άλλη περίπτωση μια ισχυρή αμμοθύελλα έκρυψε τον ποταμό, καθιστώντας αδύνατη την εκτέλεση της ζωτικής τελετής βάπτισης, γνωστής ως Sabaha.
Αυτές οι διαταραχές έχουν επηρεάσει και την ακολουθία των γάμων των Μανδαίων, οι οποίοι συνήθως περιλαμβάνουν νομική καταχώριση ακολουθούμενη από διήμερο εορτασμό. Της θρησκευτικής τελετής, που πραγματοποιείται πάντα Κυριακή, προηγείται γαμήλιο πάρτι το Σάββατο. Κατά τη διάρκεια της Σαμπάχα τα ζευγάρια φορούν το ράστα– ένα απλό λευκό, βαμβακερό ένδυμα που έχει βαθιά πνευματική σημασία στην αραμαϊκή τους παράδοση.
Κρίση νερού
Το ιρακινό υπουργείο Υδάτινων Πόρων εξέδωσε μια σειρά από ανακοινώσεις σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη πίεση από μια κρίση νερού που η χώρα δεν έχει βιώσει εδώ και δεκαετίες.
Στην τελευταία του προειδοποίηση το υπουργείο προειδοποίησε ότι η συνεχιζόμενη μείωση των εισροών νερού -σε συνδυασμό με την έλλειψη συνεργασίας από τις χώρες που βρίσκονται στη ροή- θα επιδεινώσει περαιτέρω την κρίση και θα απειλήσει την ασφάλεια των υδάτων του Ιράκ.
Εν τω μεταξύ, ο Τορχάναλ-Μούφτι, σύμβουλος του πρωθυπουργού για τα υδάτινα θέματα, δήλωσε ότι η φετινή χρονιά κατατάσσεται μεταξύ των πιο ξηρών που έχει δει το Ιράκ από το 1933. Τόνισε ότι η ξηρασία εντείνεται με πρωτοφανή ρυθμό λόγω της χρόνιας μείωσης των βροχοπτώσεων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Ο Αλ-Μούφτι επισήμανε επίσης μια σημαντική πτώση της στάθμης των υδάτων των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, η οποία επιδεινώθηκε από τις πολιτικές διαχείρισης των υδάτων στο Ιράν και στην Τουρκία -ιδίως με την κατασκευή φραγμάτων και την εκτροπή της ροής των ποταμών- και, όπως προειδοποίησε, θα μπορούσε να προκαλέσει ανθρωπιστική καταστροφή.
Οι Μανδαίοι του Ιράκ -η κατά τους ιστορικούς των θρησκειών τέταρτη μονοθεϊστική θρησκεία- τείνει να εξαφανιστεί όχι από τους διωγμούς των φανατικών σουνιτών μουσουλμάνων, αλλά από την κλιματική αλλαγή η οποία ναι μεν δεν εξαφανίζει φυλές με την έννοια της άμεσης εξόντωσης, αλλά μπορεί να επηρεάσει δραστικά τον τρόπο ζωής και την επιβίωση των ανθρώπων, οδηγώντας σε εκτοπισμούς και απώλεια πολιτιστικής κληρονομιάς.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
