PLUS
Η τελευταία ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ για τον πόλεμο στο Ιράν δεν ήταν απλώς μια αποτίμηση επιχειρήσεων. Ήταν κάτι βαθύτερο και πιο αποκαλυπτικό: μια έμμεση παραδοχή αποτυχίας, μεταμφιεσμένη σε θριαμβολογία. Πίσω από τις μεγάλες δηλώσεις περί επιτυχίας, διακρίνεται καθαρά μια προσπάθεια επανακαθορισμού των στόχων, έτσι ώστε το αποτέλεσμα να μοιάζει με νίκη — ακόμη κι αν δεν είναι.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Η ουσία της ομιλίας μπορεί να συνοψιστεί σε μια εικόνα: ένας τοξότης ρίχνει βέλη που δεν βρίσκουν τον στόχο και, αντί να παραδεχτεί την αστοχία, ζωγραφίζει εκ των υστέρων έναν κύκλο γύρω από το σημείο που καρφώθηκαν, δηλώνοντας ότι αυτός ήταν εξαρχής ο στόχος. Αυτό ακριβώς έκανε ο Τραμπ. Αντί να αξιολογήσει αν επιτεύχθηκαν οι αρχικοί σκοποί του πολέμου, προχώρησε σε μια αναδρομική αναθεώρησή τους, ώστε να μπορεί να ισχυριστεί ότι πέτυχε.
Και αυτό γιατί οι αρχικοί στόχοι ήταν σαφείς και φιλόδοξοι. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν θέσει ως επιδίωξη την αλλαγή του πολιτικού συστήματος στο Ιράν, την εγκαθίδρυση ενός νέου καθεστώτος φιλικού προς τη Δύση, την πλήρη εξουδετέρωση της αμυντικής ικανότητας της χώρας και τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος. Σε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο —αν και ανεπίσημο— επίπεδο, υπήρχε η επιδίωξη αποδυνάμωσης ή ακόμη και διάλυσης του Ιράν ως περιφερειακής δύναμης. Μετά από περισσότερο από έναν μήνα συγκρούσεων, όμως, κανένας από αυτούς τους στόχους δεν φαίνεται να έχει επιτευχθεί πλήρως.
Αντί να το αναγνωρίσει, ο Τραμπ επέλεξε μια διαφορετική προσέγγιση. Δήλωσε ότι η αλλαγή καθεστώτος δεν ήταν ποτέ στόχος, ενώ ταυτόχρονα υπαινίχθηκε ότι το πολιτικό σύστημα στο Ιράν έχει ήδη αλλάξει. Αυτή η αντίφαση δεν είναι απλώς ρητορική ασυνέπεια· είναι ένδειξη μιας προσπάθειας να παρουσιαστεί η πραγματικότητα ως κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι. Η ιδέα ότι το ίδιο σύστημα παραμένει, αλλά θεωρείται «αλλαγμένο», αγγίζει τα όρια της πολιτικής σάτιρας.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και σε άλλα κρίσιμα ζητήματα. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταστρέψει τις πυρηνικές και αμυντικές δυνατότητες του Ιράν, καθώς και το ναυτικό και την αεροπορία του. Ωστόσο, αυτή η εικόνα καταρρέει υπό το βάρος των ίδιων των γεγονότων. Αν η ναυτική ισχύς του Ιράν έχει πράγματι εξαλειφθεί, τότε γιατί το Στενό του Ορμούζ παραμένει προβληματικό; Αν η πυραυλική του ικανότητα έχει καταστραφεί, πώς εξηγούνται οι πρόσφατες επιθέσεις στην περιοχή; Και αν το πυρηνικό πρόγραμμα είχε ήδη εξουδετερωθεί σε προηγούμενες συγκρούσεις, γιατί επανέρχεται ως στόχος;
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η στάση του απέναντι στο Στενό του Ορμούζ. Αρχικά, η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας εκεί αποτελούσε κρίσιμο στρατηγικό στόχο. Στην ομιλία του όμως, ο Τραμπ ουσιαστικά αποποιήθηκε αυτή την ευθύνη, δηλώνοντας ότι άλλες χώρες θα πρέπει να φροντίσουν για την πρόσβαση στο πετρέλαιο ή να το προμηθευτούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή η μετατόπιση δεν είναι απλώς αλλαγή πολιτικής· είναι έμμεση παραδοχή ότι ένας βασικός στόχος δεν επιτεύχθηκε.
Η ομιλία είχε επίσης έντονο εσωτερικό πολιτικό χαρακτήρα. Αντιμέτωπος με αυξανόμενη κριτική από την αμερικανική κοινή γνώμη, ο Τραμπ επιχείρησε να επαναπροσδιορίσει την εικόνα του πολέμου, συγκρίνοντας τον εαυτό του με προηγούμενους προέδρους και υπονοώντας ότι οι δικές του επιλογές δεν είναι πιο επιθετικές από εκείνες του παρελθόντος. Πρόκειται για μια κλασική τακτική: όταν τα αποτελέσματα αμφισβητούνται, η σύγκριση μετατοπίζεται από το «αν πέτυχα» στο «αν είμαι χειρότερος από τους άλλους».
Τελικά, αυτό που αποκαλύπτει η ομιλία δεν είναι μια καθαρή στρατηγική επιτυχία, αλλά μια επικοινωνιακή διαχείριση αποτυχίας. Ο πόλεμος δεν φαίνεται να έχει οδηγήσει στην επίτευξη των βασικών του στόχων, και η «νίκη» που παρουσιάζεται μοιάζει περισσότερο με κατασκευή παρά με πραγματικότητα. Η αδυναμία επαναλειτουργίας του Στενού του Ορμούζ, η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος και η συνεχιζόμενη ένταση στην περιοχή συνθέτουν μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί θριαμβευτική.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ομιλία του Τραμπ δεν αποτελεί το τέλος ενός πολέμου, αλλά την αρχή μιας νέας αφήγησης: μιας αφήγησης όπου η πραγματικότητα προσαρμόζεται στους ισχυρισμούς και όχι το αντίστροφο. Και ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Γιατί όταν η πολιτική μετατρέπεται σε άσκηση επαναπροσδιορισμού της αλήθειας, τότε η ίδια η έννοια της «νίκης» χάνει το νόημά της.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Νίκου Βασιλειάδη: Από τον Λευκό Οίκο στη Λίθινη Εποχή: η διπλωματία με το ρόπαλο του Τραμπ
