PLUS
Ο τροπαιοφόρος Τραμπ έδωσε «ρεσιτάλ» με σαφείς αποστάσεις από τη συλλογική άμυνα της Συμμαχίας
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων από 32 χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ συγκεντρώθηκαν στη Χάγη για μια σύνοδο κορυφής που βασικός στόχος της ήταν να προβάλει ενότητα και αποφασιστικότητα απέναντι στις αυξανόμενες προκλήσεις ασφαλείας από τη Ρωσία και την Κίνα.
Στα χαρτιά, το σχέδιο ήταν σαφές: Μια γρήγορη συνάντηση με μοναδικό αποτέλεσμα την επισημοποίηση ενός νέου στόχου για τις αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ, απόδειξη ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εντείνουν τις προσπάθειές τους.
Αποστάσεις
Αλλά, όπως συχνά συμβαίνει στις μέρες μας, που επικρατεί η αβεβαιότητα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φρόντισε πριν αρχίσει η σύνοδος να προκαλέσει κάποια ανησυχία, εμφανιζόμενος να παίρνει αποστάσεις από το κρίσιμο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο δεσμεύει τα μέλη σε συλλογική άμυνα.
Η άτυπη συνομιλία του με δημοσιογράφους στο Air Force One έφερε ένταση σε αυτό που είχε σχεδιαστεί ως μια προσεκτικά χορογραφημένη επίδειξη ενότητας, με τον Τραμπ απλώς «να πετάει προς ακόμη μία μεγάλη επιτυχία» όπως προέβλεψε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε σε μήνυμά του που έστειλε στον πρόεδρο Τραμπ μετά τον βομβαρδισμό του Ιράν.
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη σχεδιάστηκε προσεκτικά για να κρατήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ευχαριστημένο και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ εργάστηκε σκληρά εδώ και μήνες, ευθυγραμμίζοντας τους Ευρωπαίους συμμάχους με τον νέο στόχο του 5% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες (το 3,5% του ΑΕΠ θα δαπανηθεί για τη βασική άμυνα και ένα επιπλέον 1,5% για «δαπάνες που σχετίζονται με την άμυνα»), θέτοντας στόχους για τις δυνατότητες της Συμμαχίας, κολακεύοντας τον Λευκό Οίκο και ταξιδεύοντας σε όλη την Ευρώπη για ενημέρωση του κοινού.
Κολακείες
Αλλά όταν έχεις να κάνεις με τον Τραμπ, τίποτε μέχρι να τελειώσει δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο και γι’ αυτό ο γ.γ. του ΝΑΤΟ φρόντισε να είναι κάτι παραπάνω από ένας απλός κόλακας σε όλη τη διάρκεια της συνόδου.
Έφθασε μάλιστα στο σημείο να αποκαλέσει τον Τραμπ «μπαμπά»(«ο μπαμπάς μερικές φορές πρέπει να χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα» που βλέπει τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ σαν παιδιά του), με τον Τραμπ να λέει ότι χρειάζονται κάποια βοήθεια στην αρχή και ότι θα «θυμούνται αυτή την ημέρα» γιατί «είναι έξυπνοι». «Χρειάζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες, και χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι το ίδιο».
Ο Τραμπ είχε τις διαφορές του με το ΝΑΤΟ στο παρελθόν, καθώς αμφισβήτησε τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας της Συμμαχίας και τις στρατιωτικές συνεισφορές άλλων κρατών-μελών, αλλά τώρα πήγε στη σύνοδο κορυφής νικητής και τροπαιοφόρος μετά την επίθεση των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, συγκρίνοντας μάλιστα τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν με τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Μια επέμβαση την οποία θεωρεί επιτυχία της στρατιωτικής και της εξωτερικής πολιτικής του αλλά και της ικανότητάς του στη σύναψη συμφωνιών.
Ο Τραμπ αναμφισβήτητα θεωρεί την αύξηση των αμυντικών δαπανών μεταξύ των μελών του ΝΑΤΟ προσωπική νίκη, υπενθυμίζοντας στους συμμάχους ότι «έσωσε» τη Συμμαχία το 2018 όταν απείλησε να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, εκτός αν άλλοι πλήρωναν περισσότερα –κάτι που έπραξαν στη συνέχεια. Με την Ευρώπη να συμφωνεί τώρα να επιτύχει ακόμη έναν από τους στόχους του για τις αμυντικές δαπάνες, θα είναι σε θέση να τοποθετηθεί περαιτέρω ως σωτήρας του ΝΑΤΟ.
«Ήρθα εδώ επειδή ήταν κάτι που υποτίθεται πως έπρεπε να κάνω», ανέφερε χαρακτηριστικά, «αλλά έφυγα με λίγο διαφορετική οπτική», υπονοώντας πως επανειλημμένως στο παρελθόν είχε επιτεθεί στα μέλη του ΝΑΤΟ, ισχυριζόμενος ότι «κλέβουν» τις Ηνωμένες Πολιτείες μη δαπανώντας αρκετά για την άμυνά τους.
Ωστόσο, αυτό μπορεί να μην είναι εντελώς θετικό για τις ΗΠΑ μακροπρόθεσμα. Ο πρόεδρος Τραμπ αναζητά ήδη κενά για τις ΗΠΑ στον νέο στόχο του 5% για τις αμυντικές δαπάνες. Υποστηρίζει ότι επειδή οι ΗΠΑ παρέχουν ασφάλεια στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, θα έπρεπε να εξαιρούνται. Φυσικά, αυτός δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η Συμμαχία – και αν οι ΗΠΑτελικά αρνηθούν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους, άλλα απρόθυμα κράτη μπορεί να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. Η Ισπανία ήταν η πρώτη που δήλωσε πως δεν θα ακολουθήσει και ότι θεωρεί τις τρέχουσες αμυντικές δαπάνες της, ύψους 2% του ΑΕΠ της χώρας, «επαρκείς, ρεαλιστικές και συμβατές με το κράτος πρόνοιας».
Ο Τραμπ στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε αργότερα έδειξε το πρόσωπο του «σκληρού» μπαμπά δηλώνοντας στους Ισπανούς δημοσιογράφους πως «θα πληρώσετε, να το πείτε αυτό στην κυβέρνησή σας. Θα πληρώσει»…
Αφού λοιπόν τα υπόλοιπα μέλη συγκατένευσαν στις απαιτήσεις του «μπαμπά» Τραμπ, δεν υπήρχε λόγος και να μην επαναβεβαιωθεί η δέσμευση στην αρχή της συλλογικής άμυνας, επί τη βάσει του Άρθρου 5 που προβλέπει ότι «μια επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων» στο τελικό ανακοινωθέν. Ο Τραμπ δεν είχε καμία αντίρρηση σε αυτό. Εξάλλου ποτέ δεν δήλωσε πως αποστασιοποιείται από τη δήλωσή του όταν ισχυρίστηκε ότι υπάρχουν «πολλοί ορισμοί» για το Άρθρο 5.
Καθώς οι ΗΠΑ πλησιάζουν τη Ρωσία και απομακρύνονται από την Ουκρανία, οι σύμμαχοι αμφισβητούν την αξιοπιστία των αμερικανικής κατασκευής οπλικών συστημάτων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούν τη συμφωνία των ΗΠΑ πριν χρησιμοποιηθούν. Φήμες για ένα διακόπτη που θέτει εκτός λειτουργίας τον εξοπλισμό ο οποίος κατασκευάζεται στις ΗΠΑ και που επιτρέπει στις ΗΠΑ να τον ενεργοποιούν, σε περίπτωση διαφορετικής γνώμης από τους Ουκρανούς, υπογραμμίζουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την αξιοπιστία του – αν και η αμερικανική πολεμική βιομηχανία επιμένει ότι δεν υπάρχει κάτι τέτοιο.
Οι σύμμαχοι επανέλαβαν τις «διαρκείς κυριαρχικές δεσμεύσεις» τους για στήριξη της Ουκρανίας, αλλά απέφυγαν να αναφερθούν σε ενδεχόμενη μελλοντική ένταξή της στη Συμμαχία, όπως είχε συμβεί σε προηγούμενες διακηρύξεις συνόδων.
Επανέλαβαν όμως την υποστήριξή τους προς την Ουκρανία, «η ασφάλεια της οποίας συμβάλλει στη δική μας» ασφάλεια, και δήλωσαν ότι η Ρωσία αποτελεί «μακροπρόθεσμη απειλή», ενσωματώνοντας τη βοήθεια προς την Ουκρανία στο 5% του ΑΕΠ των δαπανών για την ασφάλεια.
Αυτό που δεν ειπώθηκε, αλλά είναι έντονα φανερό είναι πως οι Ευρωπαίοι συμφώνησαν έχοντας στο μυαλό τους πάρουν από τις ΗΠΑ τη διαβεβαίωση για μια σταδιακή και όχι ξαφνική αποχώρηση από την Ευρώπη – και αναγνώριση των μεγαλύτερων επενδύσεών τους σε αμυντικές δυνατότητες.
Έχουν καταλάβει πως πρέπει να επικεντρωθούν στην καλύτερη βιομηχανική συνεργασία σε όλη την Ευρώπη και στο πώς να διασφαλίσουν ισχυρή υποστήριξη για την Ουκρανία σε μια εποχή που η όρεξη των ΗΠΑ για υποστήριξη της Ουκρανίας μειώνεται.
Νομιμότητα
Τα αμερικανικά πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και τα ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητά τους ήταν επίσης ένας κίνδυνος που αποφεύχθηκε. Είναι γνωστό πως τα μέλη του ΝΑΤΟ έχουν εκφράσει διαφορετικές αντιδράσεις στη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ. Ο Μαρκ Ρούτε ήθελε σαφώς να αποφύγει να αναστατώσει τα νερά πριν από τη σύνοδο κορυφής, αρνούμενος να σχολιάσει τη νομιμότητα των επιθέσεων και τονίζοντας ότι το ΝΑΤΟ έχει από καιρό δηλώσει την αντίθεσή του με τη φιλοδοξία του Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Ωστόσο, μεμονωμένες χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ασκήσει μεγαλύτερη κριτική. Ο Νορβηγός πρωθυπουργός ΓιόναςΓκαρΣτόρε δήλωσε ότι, κατά την άποψή του, οι επιθέσεις παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Μια φωνή που τουλάχιστον δημόσια δεν ακούστηκε.
Υπάρχει μια τάση εντός του ΝΑΤΟ να περιορίζεται στο ελάχιστο η δημόσια κριτική προς άλλα μέλη και η Συμμαχία να παρουσιάζεται ως ένα ενιαίο μέτωπο, καθώς η κριτική για τις κυρίαρχες ενέργειες ενός μέλους θα μπορούσε να υπονομεύσει την ίδια τη Συμμαχία. Οι προσδοκίες για τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη όμως ήταν πολύ υψηλές και είχε καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για να διασφαλιστεί η ομαλή διαδικασία.
Ωστόσο, το να επικεντρώνεται η σύνοδος κορυφής τόσο στενά στο να διατηρεί τις ΗΠΑ -και τον πρόεδρο των ΗΠΑ- ευχαριστημένες είναι επικίνδυνο. Διατηρεί τη Συμμαχία επικεντρωμένη στους εσωτερικούς παρά στους εξωτερικούς κινδύνους και αυτό μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ εάν αλλάξουν οι προτεραιότητες. Επίσης δεν αποτελεί καλή μακροπρόθεσμη στρατηγική για να διασφαλιστεί ότι η Συμμαχία είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τις πιο σοβαρές εξωτερικές απειλές.
Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να διατηρούμε επιφυλάξεις για τη «φανταστική επιτυχία» αυτής της συνόδου. Γιατί;
Γιατί απέναντί μας έχουμε έναν Αμερικανό πρόεδρο που ο ίδιος έχει δηλώσει πολύ σοβαρά πως «κανείς δεν ξέρει τι πρόκειται να κάνω».
Η ασταθής ασυνέπεια είναι ένα χαρακτηριστικό της προεδρικής προσωπικότητας, αλλά και μια δοκιμασμένη τεχνική διαχείρισης. Το να κρατάς τους πάντες γύρω σου σε αγωνία, να μεταπηδάς από γοητεία σε απειλή, να αλλάζεις και να αφήνεις τις μέχρι στιγμής απόψεις σου αυθόρμητα – αυτές είναι μέθοδοι καταναγκαστικού ελέγχου. Δημιουργούν αποπροσανατολισμό και ευαλωτότητα. Οι άνθρωποι που είναι απέναντί σου πρέπει να είναι προετοιμασμένοι γι’ αυτές τις ξαφνικές εναλλαγές διάθεσης, πρέπει να βασίζονται σε κάθε λέξη του ηγέτη, αναζητώντας ενδείξεις, περιμένοντας οδηγίες. Και κάπως έτσι η ατομική δράση χάνεται, η εξάρτηση προκαλείται. Είναι κάτι που κάνουν οι αυταρχικοί ηγέτες. Εξάλλου ο Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ την περιφρόνησή του για τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες.
Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ δεν θα βρουν ανάπαυλα από την αβεβαιότητα όσο ο Τραμπ κάθεται στον Λευκό Οίκο. Αυτό που χρειάζονται περισσότερο από τον πρόεδρο των ΗΠΑ -την αξιοπιστία- είναι το μόνο πράγμα που είναι προορισμένος από την προσωπικότητα και το δόγμα του να μην τους παράσχει ποτέ.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ της Κυριακής
