PLUS
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται ξανά σε φάση έντονου σοκ. Η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ και η απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να προχωρήσει σε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών πυροδοτούν νέο κύμα ανησυχίας, με τις τιμές να εκτινάσσονται και τους φόβους για ευρύτερη ενεργειακή κρίση να επιστρέφουν δυναμικά.
Το πετρέλαιο ξεπέρασε εκ νέου το κρίσιμο όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι, καθώς οι αγορές προεξοφλούν σοβαρές διαταραχές στην προσφορά. Τα συμβόλαια WTI Μαΐου κατέγραψαν άνοδο άνω του 8%, φτάνοντας τα 104,8 δολάρια, ενώ το Brent κινείται επίσης πάνω από τα 102 δολάρια. Πρόκειται για μία από τις πιο απότομες ημερήσιες αυξήσεις των τελευταίων ετών, σε μια αγορά ήδη επιβαρυμένη από περιορισμένη παραγωγή και γεωπολιτικές εντάσεις.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ – ο σημαντικότερος ενεργειακός διάδρομος παγκοσμίως, από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ροή του αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις τιμές, όπως ήδη καταγράφεται.
Ο ναυτικός αποκλεισμός, σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), τίθεται σε εφαρμογή από τη Δευτέρα και αφορά κάθε πλοίο που εισέρχεται ή εξέρχεται από ιρανικά λιμάνια. Η εντολή της Ουάσιγκτον προβλέπει ακόμη και αναχαιτίσεις σε διεθνή ύδατα για πλοία που φέρονται να καταβάλλουν «διόδια» στο Ιράν για τη διέλευση από τα Στενά.
Στην πράξη, πρόκειται για μια επιθετική κίνηση οικονομικής ασφυξίας προς την Τεχεράνη, με στόχο τον περιορισμό των εσόδων της από το πετρέλαιο. Ωστόσο, αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης – όχι μόνο με το Ιράν, αλλά και με τρίτες χώρες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Ήδη, η ναυτιλιακή δραστηριότητα παρουσιάζει απότομη πτώση. Από περισσότερα από 100 δεξαμενόπλοια ημερησίως πριν την κρίση, πλέον καταγράφονται μόλις μερικές δεκάδες, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι το Σάββατο πέρασαν μόλις τρία υπερδεξαμενόπλοια από το Στενό.
Η Τεχεράνη, μέσω συμβούλων του ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, υπενθυμίζει ότι «το κλειδί των Στενών» παραμένει στα χέρια της, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι ο έλεγχος της ροής συνιστά το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί.
Η στρατηγική των ΗΠΑ διχάζει αναλυτές. Από τη μία πλευρά, ενισχύει την πίεση προς το Ιράν. Από την άλλη, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους: πιθανή επέκταση της κρίσης σε άλλα κρίσιμα περάσματα, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, εμπλοκή πλοίων τρίτων χωρών – συμπεριλαμβανομένων της Κίνας και ευρωπαϊκών δυνάμεων – και νέα εκτόξευση των τιμών ενέργειας με άμεσο αντίκτυπο στον πληθωρισμό.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, ένα πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη έκρηξη τιμών από τη σημερινή.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η Ουάσιγκτον εξετάζει και το ενδεχόμενο περιορισμένων στρατιωτικών πληγμάτων κατά του Ιράν, σε μια προσπάθεια να σπάσει το διπλωματικό αδιέξοδο. Η αποτυχία των συνομιλιών – με τις ΗΠΑ να ζητούν δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και την Τεχεράνη να αρνείται – οδηγεί πλέον σε τροχιά ευθείας σύγκρουσης.
Οι αγορές αναζητούν σήματα αποκλιμάκωσης, όμως αυτά δεν εμφανίζονται. Για να υπάρξει ουσιαστική εκτόνωση, η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών θα πρέπει να επανέλθει τουλάχιστον στο 70%-75% των προ κρίσης επιπέδων. Προς το παρόν, το σενάριο αυτό μοιάζει μακρινό.
Αντίθετα, η τελευταία κίνηση των ΗΠΑ ενισχύει την εκτίμηση για μια παρατεταμένη κρίση, όπου η ενέργεια επανέρχεται ως βασικό εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης και οι αγορές καλούνται να αποτιμήσουν όχι μόνο τον κίνδυνο, αλλά και την αβεβαιότητα.
