PLUS
Όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία ξεκίνησε πριν σχεδόν τέσσερα χρόνια, πολλοί στη Δύση πίστεψαν — ή ήθελαν να πιστέψουν — σε μια ξεκάθαρη, γραμμική ιστορία: τη ρωσική εισβολή θα κατέρρεε υπό το βάρος των κυρώσεων, της εσωτερικής αμφισβήτησης στη Ρωσία και της αποφασιστικής αλληλεγγύης της Δύσης προς την Ουκρανία. Σήμερα, αυτή η αφήγηση φαίνεται περισσότερο σαν παρελθόν παρά σαν μέλλον — και, χειρότερο, κινδυνεύει να εξυπηρετήσει τις λανθασμένες εκτιμήσεις που οδήγησαν σε αυτό το αδιέξοδο
Η ιστορία του πολέμου στην Ουκρανία είναι, πρώτα απ’ όλα, μια ιστορία αντίφασης. Από τη μια πλευρά, το ανθεκτικό, σχεδόν ηρωικό πνεύμα του ουκρανικού λαού, που αντιστάθηκε με θάρρος σε μια επίθεση που πολλοί στην αρχή θεωρούσαν ότι θα έβρισκε τη χώρα απροετοίμαστη. Από την άλλη, η βαθιά ρωσική εμμονή στο να προβάλλει τον εαυτό της ως μια μεγάλη στρατηγική δύναμη, ικανή όχι μόνο να καταστείλει μια γειτονική χώρα αλλά να αντέξει και να διαμορφώσει τη διεθνή τάξη.
Αυτό που είναι τώρα σαφές — αλλά δεν ήταν αναγκαία σαφές πριν — είναι ότι η επιτυχία ή η αποτυχία της Ρωσίας δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με γεωγραφικά κέρδη ή απώλειες στο πεδίο της μάχης. Η μεγαλύτερη «νίκη» του Κρεμλίνου μπορεί να μην είναι στρατιωτική αλλά ψυχολογική και στρατηγική: η διάβρωση της ενότητας του δυτικού μπλοκ, η αμφισβήτηση της αποφασιστικότητας των ΗΠΑ και των ευρωπαίων συμμάχων, και η επιβεβαίωση για τον Πούτιν ότι η πολιτική βούληση της Δύσης μπορεί να είναι πιο αδύναμη από όσο πολλοί πίστευαν.
Οι κυρώσεις, αντί να απομονώσουν στρατηγικά τη Ρωσία, λειτούργησαν με έναν τρόπο που ενίσχυσε κάποιες από τις πιο ουσιαστικές οικονομικές σχέσεις της Μόσχας με το Πεκίνο και το Νέο Δελχί. Η προσπάθεια να ασκηθεί οικονομική πίεση μείωσε τελικά την πίεση από άλλες πλευρές — ένα παράδοξο που υπογραμμίζει το βαθύ ρήγμα μεταξύ της επιθυμίας για τιμωρία και της ικανότητας για στρατηγική απομόνωση.
Παράλληλα, η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης έχει δοκιμαστεί σε πρωτοφανή βαθμό. Η πρόσφατη επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει βαθύνει την αίσθηση ότι οι αμερικανικές προτεραιότητες μπορεί να μην συμπίπτουν πλέον με εκείνες των ευρωπαϊκών κρατών. Αυτή η δυναμική έχει δώσει στην Μόσχα έναν τύπο εξωτερικής «βοήθειας» που είναι πιο διανοητικός παρά πρακτικός: έναν αντίπαλο που πιστεύει ότι η Δύση δεν έχει σταθερό σχέδιο και δεν διαθέτει την πολιτική ενότητα για να το υλοποιήσει.
Τι σημαίνει όμως αυτό για το μέλλον; Καθώς οι ειρηνευτικές διαδικασίες — με συμμετοχή ΗΠΑ, Ευρώπης και Ουκρανίας — συνεχίζουν, οι διαφορές στις στρατηγικές επιδιώξεις είναι τόσο βαθιές που κάθε συμφωνία που θα «τερματίσει» τον πόλεμο στην πραγματικότητα μπορεί να αποτελέσει ένα συμβιβασμό που περιστέλλει μάλλον παρά επιλύει τις αιτίες της σύγκρουσης. Η Μόσχα έχει επανειλημμένα απορρίψει τροποποιήσεις ειρηνευτικών προτάσεων που δεν εξυπηρετούν τα δικά της γεωστρατηγικά συμφέροντα.
Στο εσωτερικό του Κρεμλίνου, μάλιστα, ενισχύεται μια αφήγηση νίκης που δεν αντικατοπτρίζεται απαραίτητα στην πραγματικότητα των μαχών αλλά έχει βαθιές πολιτιστικές ρίζες. Αυτή η αφήγηση αξιοποιεί ιστορικές μνήμες και πολιτισμικούς μύθους, δίνει νόημα στη θυσία και ενώνει τον πληθυσμό πίσω από την ηγεσία ακόμη και σε συνθήκες σκληρής πίεσης.
Από την ουκρανική πλευρά, η αντίσταση συνεχίζεται — όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και ως ηθικό επιχείρημα για την αυτοδιάθεση και την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Είναι μια αντίσταση που αναδεικνύει πόσο πολύ έχει αλλάξει η σύγκρουση από μια απλή επίθεση σε μια μάχη για την ίδια την έννοια της στρατηγικής ανεξαρτησίας.
Το κρίσιμο σημείο, όμως, δεν είναι μόνο ότι η ιστορία δεν εξελίχθηκε όπως είχε προβλεφθεί. Είναι ότι οι Δυτικές κοινωνίες πρέπει να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα που ανέδειξαν οι τελευταίες εξελίξεις: όχι έναν άνισο αντίπαλο που μπορεί εύκολα να ηττηθεί, αλλά έναν αντίπαλο που αξιοποιεί τις αδυναμίες του αντιπάλου του με τρόπους που υπονομεύουν την ίδια τη δύναμη της ενότητας και του σκοπού.
Σε αυτό το σκληρό υπόβαθρο, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι απλώς μια στρατιωτική αντιπαράθεση αλλά μια δοκιμασία της ικανότητας του δυτικού κόσμου να διατηρήσει τις αρχές του υπό πίεση — και να καταλάβει ότι η ισχύς χωρίς σταθερό στρατηγικό όραμα είναι σαν το φως σε έναν καθρέφτη: πολύ λαμπερό για να δεις καθαρά τι υπάρχει πέρα από αυτό.
