PLUS
Το τελευταίο κύμα στρατηγικών επιθέσεων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει διασπάσει ανεπανόρθωτα τα ήδη εύθραυστα γεωπολιτικά ρήγματα της Μέσης Ανατολής. Μόλις πριν από λίγο καιρό, κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ιουνίου 2025, το δόγμα των αντιποίνων της Τεχεράνης ήταν εξαιρετικά συγκεκριμένο και περιορισμένο.
Από τον Γκιοκχάν Τζινκάρα
Εκείνη την εποχή, οι στρατιωτικές και πολιτικές ελίτ του Ιράν έστρεφαν το βλέμμα τους σχεδόν αποκλειστικά στα σύνορα, τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και την υποδομή πληροφοριών του Ισραήλ. Σήμερα, ωστόσο, ο ρυθμός και η φύση του πολέμου υφίστανται μια ριζική μετάλλαξη.
Ο πίνακας στόχων του Ιράν επεκτείνεται με πρωτοφανή ρυθμό ώστε να συμπεριλάβει τα αραβικά κράτη του Κόλπου , απειλώντας να κατακλύσει ολόκληρη την περιοχή από ενεργειακές και εμπορικές αρτηρίες.
Αυτή η μετατόπιση δεν είναι ένα τακτικό λάθος ή ένα φευγαλέο ξέσπασμα οργής. Είναι η υπολογισμένη, ψυχρή στρατηγική επιβίωσης ενός περιορισμένου καθεστώτος. Είναι εξαιρετικά απίθανο το Ιράν να εγκαταλείψει αυτή την προσέγγιση της «καμένης γης» σύντομα.
Για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην Τεχεράνη, η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν δεν είναι πλέον απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση, η απώλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων ή μια διπλωματική κρίση – είναι μια άμεση, υπαρξιακή απειλή για το ίδιο το καθεστώς. Το κληρικό κατεστημένο θεωρεί τις πρόσφατες υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ ισραηλινές επιχειρήσεις και τους σφοδρούς βομβαρδισμούς που πλήττουν βαθιά τον στρατηγικό πυρήνα της χώρας ως μια τελική, αποφασιστική κίνηση κατά της επιβίωσής της.
Η ιστορία δείχνει ξεκάθαρα ότι τα καθεστώτα που αντιλαμβάνονται μια υπαρξιακή απειλή σπάνια επιλέγουν να πέσουν μόνα τους. Τείνουν να παρασύρουν ολόκληρη τη γειτονιά τους στην καταστροφή τους. Ακριβώς αυτό το λογικό αλλά και επικίνδυνο κίνητρο ωθεί την Τεχεράνη να επεκτείνει το γεωγραφικό εύρος της επιθετικότητάς της ώστε να συμπεριλάβει τον Περσικό Κόλπο.
Πίσω από αυτή την ασύμμετρη επέκταση βρίσκεται μια τριάδα αλληλένδετων στρατηγικών στόχων. Πρώτον, η Τεχεράνη υπολογίζει ότι διευρύνοντας το μέτωπο και σύροντας περισσότερους παράγοντες στην εξίσωση, μπορεί να διασπάσει την στρατιωτική εστίαση του Ισραήλ και των ΗΠΑ, μετατρέποντας ουσιαστικά τη σύγκρουση σε έναν εξαντλητικό πόλεμο φθοράς.
Δεύτερον, το Ιράν επιδιώκει να εξαντλήσει σωματικά και ψυχολογικά τα κράτη του Κόλπου, τα οποία θεωρεί ως τους κύριους περιφερειακούς αντιπάλους του. Οι ασύμμετρες απειλές που στοχεύουν στις οικονομικές υποδομές και τις υλικοτεχνικές γραμμές ζωής αυτών των εθνών μπορούν να εκτροχιάσουν σοβαρά τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές τους πορείες.
Τέλος, αποσταθεροποιώντας μια περιοχή που χρησιμεύει ως η σφαγίτιδα φλέβα του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού, η Τεχεράνη στοχεύει να στριμώξει την Ουάσινγκτον στις παγκόσμιες αγορές. Στόχος είναι να μετατρέψει την υποχρέωση των ΗΠΑ να προστατεύσουν τους συμμάχους τους σε όπλο, επιβάλλοντας έτσι ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων με τους όρους του Ιράν.
Μέχρι στιγμής, τα αραβικά κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, έχουν επιδείξει στρατηγική υπομονή, αποφεύγοντας την άμεση, έντονη σύγκρουση με το Ιράν. Έχουν εργαστεί για να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους, να αποκλιμακώσουν τις περιφερειακές εντάσεις και να διατηρήσουν την εξωτερική τους πολιτική «μηδενικών προβλημάτων».
Αλλά το γεγονός ότι έχουν αποφύγει να εμπλακούν στη μάχη μέχρι στιγμής δεν σημαίνει ότι είναι άτρωτοι ή ότι δεν θα παρασυρθούν στη δίνη στο μέλλον. Η πικρή αλήθεια που αντιμετωπίζουν οι πρωτεύουσες της περιοχής είναι η εξής: Ακόμα και χωρίς να ρίξουν ούτε μια σφαίρα, η εύθραυστη πολιτική, οικονομική και γεωπολιτική σταθερότητα που η οραματίστρια ηγεσία του Κόλπου έχει αφιερώσει δεκαετίες για να οικοδομήσει είναι ήδη βαθιά σημαδεμένη από τα σεισμικά κύματα αυτού του πολέμου.
Το οικονομικό μοντέλο του Κόλπου βασίζεται στην υπερασφάλεια, το αδιάλειπτο παγκόσμιο εμπόριο, τις ροές ξένων κεφαλαίων και την απόλυτη προβλεψιμότητα. Σε ένα περιβάλλον όπου οι πύραυλοι κατακλύζουν τον ουρανό και οι διεθνείς επενδυτές κυριεύονται από άγχος, τα τεράστια έργα οικονομικής διαφοροποίησης αναγκάζονται να πληρώσουν ένα υψηλό ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου.
Ακόμα κι αν τα όπλα στα άμεσα σύνορά τους παραμείνουν σιωπηλά, ο Κόλπος πληρώνει το τίμημα αυτού του πολέμου στην πρώτη γραμμή μέσω της διάβρωσης της θεμελιώδους σταθερότητάς του.
Η επιτακτική ανάγκη αποκατάστασης της αποτροπής
Σε αυτό το σημείο, τα κράτη του Κόλπου έχουν φτάσει σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Οι περιφερειακές πρωτεύουσες πρέπει τώρα να αντιμετωπίσουν μια τεράστια πρόκληση: τη διαχείριση τόσο των εγχώριων εκλογικών τους περιφερειών όσο και των ευκαιριακών πολιτοφυλακών που παραμονεύουν ακριβώς πέρα από τα σύνορά τους.
Η στρατηγική παθητικότητα δεν αποτελεί πλέον βιώσιμη επιλογή. Αυτό που απαιτείται επειγόντως είναι η συγκεκριμένη, αξιόπιστη και άμεση αποκατάσταση της αποτροπής. Οι κυβερνήσεις του Κόλπου πρέπει να αποκαταστήσουν την απόλυτη πεποίθηση ότι οι κρατικές στρατιωτικές και τεχνολογικές τους ικανότητες είναι ακλόνητες και ότι τα εθνικά τους σύνορα και οι οικονομικές τους υποδομές θα υπερασπιστούν έναντι οποιασδήποτε ασύμμετρης επίθεσης με κάθε κόστος.
Αυτή η διαδικασία αποκατάστασης απαιτεί την ταχεία και πλήρη ενσωμάτωση προηγμένων δικτύων αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας, την ενίσχυση των κρίσιμων υποδομών έναντι των κυβερνοαπειλών και τη μετατροπή των αμυντικών συμφωνιών με τους Δυτικούς συμμάχους σε μια πολύ πιο επιθετική και ορατή ομπρέλα αποτροπής.
Η ανανέωση της εσωτερικής εμπιστοσύνης και η κατηγορηματική εξάλειψη κάθε αντίληψης αδυναμίας μεταξύ των ξένων αντιπάλων έχει πλέον γίνει το ύψιστο δόγμα εθνικής ασφάλειας για αυτά τα έθνη. Η στρατιωτική επίθεση που ξεκίνησε ο άξονας ΗΠΑ-Ισραήλ έχει οδηγήσει σε ανακατάταξη των ρόλων στη Μέση Ανατολή, με εκθετικά υψηλότερα διακυβεύματα.
Η τακτική του Ιράν να μετατρέψει την υπαρξιακή του κρίση σε περιφερειακή πυρκαγιά αναγκάζει τα αραβικά κράτη του Κόλπου να μετατραπούν από θεατές σε ηγετικούς παράγοντες που πρέπει να κινηθούν αποφασιστικά για να προστατεύσουν τη σταθερότητά τους.
Πριν περάσει αυτή η στρατηγική καταιγίδα, η ισορροπία δυνάμεων της περιοχής, οι κανόνες αποτροπής και ολόκληρη η αρχιτεκτονική ασφαλείας της θα ξαναγραφτούν για άλλη μια φορά και αμετάκλητα.
Ο Γκιοκχάν Τζινκάρα είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Νετζμετίν Ερμπακάν, υπηρετεί ως Διευθυντής του Κέντρου Παγκόσμιων και Περιφερειακών Σπουδών (NEU SAM). Άρθρα του δημοσιεύονται σε διεθνείς δημοσιεύσεις όπως το AGSIW, το The Washington Institute, το American Conservative και το The National Interest.
