Σε συναγερμό η Ευρώπη λόγω λειψυδρίας: Ο ρόλος της κλιματικής κρίσης και τα μέτρα που παίρνει η Ελλάδα

Μια νέα ανάλυση δορυφορικών δεδομένων αποκαλύπτει ότι μεγάλα τμήματα της Ευρώπης αντιμετωπίζουν σημαντική μείωση στα αποθέματα γλυκού νερού, με τη νότια και κεντρική Ευρώπη να καταγράφουν έντονη τάση ξήρανσης από το 2002 έως το 2024.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του University College London (UCL), σε συνεργασία με την Watershed Investigations και την Guardian, χρησιμοποιώντας δορυφόρους που καταγράφουν μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο της Γης.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές στο βάρος των υδάτων – υπόγειων, επιφανειακών, εδαφικής υγρασίας και παγετώνων – αποτυπώνονται καθαρά στα δεδομένα, επιτρέποντας μια ακριβή εκτίμηση της συνολικής υδατικής αποθήκευσης.

Αλλαγή στην αποθήκευση υπόγειων υδάτων από τον Απρίλιο του 2002 έως τον Δεκέμβριο του 2024, σε χιλιοστά ετησίως

Έντονη ανισορροπία: Υγρασία στον Βορρά, ξηρασία στον Νότο

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η βόρεια και βορειοδυτική Ευρώπη (Σκανδιναβία, τμήματα Ηνωμένου Βασιλείου και Πορτογαλίας) έχουν γίνει πιο υγρές, ενώ το νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα της ηπείρου – Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Ελβετία, Γερμανία, Ρουμανία, Ουκρανία και περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου – παρουσιάζουν καθαρή τάση ξήρανσης.

Η συνολική ποσότητα νερού που αντλήθηκε από επιφανειακά και υπόγεια ύδατα σε όλη την ΕΕ μεταξύ 2000 και 2022 μειώθηκε, σύμφωνα με τα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, αλλά οι αντλήσεις υπόγειων υδάτων αυξήθηκαν κατά 6%, αποδιδόμενες στην παροχή δημόσιου νερού (18%) και στη γεωργία (17%). Στα κράτη μέλη της ΕΕ, τα υπόγεια ύδατα αντιστοιχούσαν στο 62% της συνολικής δημόσιας υδροδότησης και στο 33% των γεωργικών αναγκών σε νερό το 2022.

«Οι τάσεις στην αποθήκευση νερού συσχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με τα διαθέσιμα σύνολα δεδομένων για το κλίμα», δήλωσε ο Mohammad Shamsudduha, καθηγητής υδατικών κρίσεων και μείωσης κινδύνων στο UCL, χαρακτηρίζοντας τα ευρήματα ως «κλήση αφύπνισης» για τους πολιτικούς. «Δεν μιλάμε πλέον για περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5°C. Πιθανότατα οδεύουμε προς τους 2°C και τώρα βλέπουμε τις συνέπειες».

Από την πλευρά του, εκπρόσωπος της Κομισιόν δήλωσε ότι η στρατηγική ανθεκτικότητας στο νερό «στοχεύει να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων τους στην κλιματική αλλαγή και να αντιμετωπίσουν ανθρωπογενείς πιέσεις».

Η στρατηγική στοχεύει στη δημιουργία μιας «έξυπνης ως προς το νερό οικονομίας» και συνοδεύεται από σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την αποδοτικότητα του νερού, η οποία ζητά βελτίωση της αποδοτικότητας «κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030».

Η παραπάνω πτώση οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων. Η κλιματική αλλαγή έχει εντείνει τους ρυθμούς μείωσης αποθεμάτων νερού. Μέχρι το 2021 τα αποθέματα στους ταμιευτήρες ήταν σταθερά, στο 1,1 δις κυβικά μέτρα. Δεν μειώνονταν. Από το 2022, άρχισε η μείωση των αποθεμάτων που αγγίζει τα περίπου 250 εκατ. κυβικά μέτρα ανά έτος. Επιπλέον, σημειώνεται μείωση των βροχοπτώσεων κατά περίπου 25%, αύξηση της ετήσιας εξάτμισης κατά περίπου 15% και αύξηση της κατανάλωσης κατά περίπου 6%.

Όλα αυτά τα στοιχεία, συντείνουν στο ότι η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει, μετά την Κύπρο, το υψηλότερο υδατικό στρες στη νότια Ευρώπη. Ως υδατικό στρες, εννοούμε το ποσοστό του διαθέσιμου νερού μιας περιοχής που απαιτείται για να καλυφθεί η ζήτηση – στη χώρα μας αυτό φτάνει το 70%. Η Αττική και η Θεσσαλονίκη, αντιπροσωπεύοντας πάνω από τον μισό πληθυσμό της χώρας σε κατανάλωση πόσιμου νερού, βρίσκονται στο επίκεντρο. Όλα αυτά οδήγησαν σε μια σειρά από επιστημονικές μελέτες ότι διανύουμε μια περίοδο έμμονης ξηρασίας, συγκρίσιμης μόνο με την ξηρασία της περιόδου 1988-1994, αν και όχι εξίσου ακραίας.

Τι σημαίνει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας»;

Σημαίνει ότι, λόγω της σημαντικής μείωσης των αποθεμάτων νερού στους ταμιευτήρες της Αττικής, το ΥΠΕΝ — με τη γνωμοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), κατόπιν αιτήματος της ΕΥΔΑΠ— αναγνωρίζει ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για διαχείριση των υδατικών πόρων.

Η κήρυξη της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας είναι μια διαδικασία που στηρίζεται σε υδρολογικά δεδομένα και επιστημονικά κριτήρια, ενώ στην πράξη δίνει προτεραιότητα στην υλοποίηση κρίσιμων έργων υποδομής (ταμιευτήρες, δίκτυα, ενίσχυση αποθεμάτων), έτσι ώστε να θωρακιστεί η επάρκεια νερού μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη εξυπηρέτηση της ύδρευσης και της άρδευσης.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αποτελεί την ύστατη ευκαιρία της Πολιτείας να ολοκληρώσει με ταχύτητα και αποφασιστικότητα έργα αντιμετώπισης λειψυδρίας και να θωρακίσει την Αττική πριν να είναι πολύ αργά.

Πόσο επηρεάζει τον πολίτη;

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν συνο5δεύεται από μέτρα περιορισμού που αφορούν τους πολίτες. Ο συναγερμός σηματοδοτεί τις ενέργειες της Πολιτείας, προκειμένου να θέσει σε ακόμα πιο υψηλή προτεραιότητα την άμεση έναρξη των απαραίτητων έργων. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, η εξέλιξη αυτή κάνει ακόμα πιο ξεκάθαρη την ευθύνη που έχουμε όλοι ως πολίτες σχετικά με την προστασία του πολύτιμού αυτού πόρου. Ο κόκκινος συναγερμός δεν σημαίνει περικοπές ή περιορισμούς. Σημαίνει υπεύθυνη στάση από όλους. Μπορεί να έχει έρθει η ώρα των αποφάσεων για τα μεγάλα έργα που πρέπει να υλοποιηθούν, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά το ποσοστό ευαισθητοποίησης και χρήσης του νερού. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν ληφθεί έκτακτα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, η συνειδητή και υπεύθυνη αξιοποίηση των υδάτινών μας πόρων είναι σημαντική — ειδικά όταν γνωρίζουμε ότι τα αποθέματα είναι περιορισμένα. Ήδη η ΕΥΔΑΠ έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα της αναλυτικές πληροφορίες για την εξοικονόμηση νερού στο σπίτι.