PLUS
Οι επιστήμονες φαίνεται πως πλησιάζουν στη λύση ενός μυστηρίου που απασχολεί εδώ και δεκαετίες την επιστημονική κοινότητα σχετικά με την ανομοιόμορφη μορφολογία της Σελήνης.
Νέα ανάλυση σε δείγματα σεληνιακής σκόνης από την απομακρυσμένη πλευρά του φεγγαριού αποκαλύπτει έντονα χημικά ίχνη μιας εξαιρετικά βίαιης πρόσκρουσης, η οποία ενδέχεται να αναδιαμόρφωσε τη Σελήνη σε βάθος χρόνου, σύμφωνα με ερευνητές της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών.
Τα ευρήματα, που βασίζονται σε υλικό που επέστρεψε στη Γη μέσω της κινεζικής αποστολής Chang’e-6, ενισχύουν το σενάριο ότι οι αρχαίες κοσμικές συγκρούσεις έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη δομή του φυσικού μας δορυφόρου.
Η απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης παρέμενε για δεκαετίες ένα άλυτο επιστημονικό αίνιγμα. Από το 1959, όταν το σοβιετικό διαστημικό σκάφος Luna 3 κατέγραψε τις πρώτες εικόνες της, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να εξηγήσουν γιατί η μορφολογία της διαφέρει τόσο έντονα από την πλευρά που είναι ορατή από τη Γη. Παρά τις πολλές θεωρίες που διατυπώθηκαν, η απουσία δειγμάτων από το συγκεκριμένο ημισφαίριο άφηνε αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα.
Η κατάσταση άλλαξε το 2024, όταν η αποστολή Chang’e-6 επέστρεψε με τα πρώτα δείγματα σκόνης από την απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης. Το υλικό προήλθε από τον κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken, έναν από τους μεγαλύτερους κρατήρες στο ηλιακό σύστημα, που καταλαμβάνει σχεδόν το ένα τέταρτο της σεληνιακής επιφάνειας και θεωρείται αποτέλεσμα μιας κολοσσιαίας πρόσκρουσης στην αρχαιότητα.
Υπό την ηγεσία του Heng-Ci Tian, μια ερευνητική ομάδα της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών πραγματοποίησε ισοτοπική ανάλυση του καλίου και του σιδήρου που βρέθηκαν στη σκόνη της απομακρυσμένης πλευράς. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στα Proceedings of the National Academy of Sciences, αυτές οι τιμές συγκρίθηκαν με δείγματα από την κοντινή πλευρά της Σελήνης, που είχαν συλλεχθεί προηγουμένως κατά τις αποστολές Απόλλων και από το διαστημικό σκάφος Chang’e-5 της Κίνας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική διαφορά. Ενώ τα δείγματα της κοντινής πλευράς περιείχαν περισσότερα ελαφριά ισότοπα, το υλικό της απομακρυσμένης πλευράς ήταν πλουσιότερο σε βαρύτερα ισότοπα, ιδιαίτερα του καλίου. Αυτός ο τύπος ισοτοπικού διαχωρισμού δεν μπορούσε να εξηγηθεί από φυσιολογική ηφαιστειακή δραστηριότητα, ανέφερε η ομάδα. Αντίθετα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο αντίκτυπος στον Κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken δημιούργησε τόσο ακραία θερμότητα ώστε τα ελαφρύτερα ισότοπα εξατμίστηκαν και χάθηκαν, αφήνοντας πίσω ένα βαρύτερο χημικό αποτύπωμα.
«Αυτό το χαρακτηριστικό πιθανότατα προέκυψε από την εξατμίση του καλίου που προκλήθηκε από την πρόσκρουση που σχημάτισε τον κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken, δείχνοντας τη βαθιά επιρροή αυτού του γεγονότος στο εσωτερικό της Σελήνης», έγραψαν οι ερευνητές.
Η ιδέα ότι η φλούδα της Σελήνης αναδιαμορφώθηκε από σύγκρουση δεν είναι καινούργια, αλλά η μελέτη αυτή υποδηλώνει ότι οι επιπτώσεις έφτασαν πολύ βαθύτερα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η πρόσκρουση μπορεί να διέτρησε τη φλούδα και να εισχώρησε στον μανδύα, αλλάζοντας μόνιμα την εσωτερική σύνθεση της Σελήνης. Η ανάλυση των δειγμάτων έδειξε ότι τα ισότοπα καλίου στην απομακρυσμένη πλευρά φαίνεται να προέρχονται από πηγή μανδύα διαφορετική από αυτή της κοντινής πλευράς. Αυτό υποδηλώνει ότι η σύγκρουση προκάλεσε εκτεταμένη εσωτερική τήξη και χημική ανακατανομή, αφήνοντας ισοτοπικές διαφορές που είναι ορατές ακόμη και σήμερα.
Η μελέτη προχωρά περαιτέρω προτείνοντας ότι οι μεγάλης κλίμακας προσκρούσεις όπως αυτή μπορεί να είναι υπεύθυνες όχι μόνο για αλλαγές στην επιφάνεια αλλά και για εσωτερικές πλανητικές διαδικασίες. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πρόσκρουση μπορεί ακόμη και να προκάλεσε κυκλοφορία του μανδύα σε ολόκληρο το ημισφαίριο, μια διαδικασία που μπορεί να αναδιαμορφώσει τη φλούδα και τα εσωτερικά στρώματα ενός πλανήτη με την πάροδο του χρόνου.
Αν και αυτή η πιθανότητα χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, τα τρέχοντα στοιχεία υποστηρίζουν την ιδέα ότι οι πλανητικές προσκρούσεις αφήνουν πολύ περισσότερα από ορατούς κρατήρες. Μπορεί να πυροδοτούν μακροχρόνιες εσωτερικές μεταμορφώσεις. «Αυτό το εύρημα υποδηλώνει επίσης ότι οι μεγάλης κλίμακας προσκρούσεις είναι βασικοί παράγοντες στη διαμόρφωση της σύνθεσης του μανδύα και της φλούδας», σημείωσε η ομάδα.
Με τα δείγματα της αποστολής Chang’e-6 να μελετώνται πλέον, οι επιστήμονες έχουν τα πρώτα σαφή στοιχεία από την απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης, μια περιοχή που μέχρι πρότινος ήταν εντελώς απρόσιτη.
