PLUS
Η στεγαστική κρίση αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο επίμονους και σύνθετους πονοκεφάλους για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, με την έλλειψη προσιτής κατοικίας και το αυξανόμενο κόστος στέγασης να συμπιέζουν τα εισοδήματα των νοικοκυριών και να δοκιμάζουν τις αντοχές της κοινωνικής συνοχής. Το φαινόμενο αφορά σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, με την Ελλάδα να βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο των πιέσεων.
Στις Βρυξέλλες εκτιμούν, ότι η στεγαστική κρίση δεν είναι πλέον μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά και καθαρά οικονομικό και πολιτικό, καθώς η δυσαρέσκεια των πολιτών γύρω από την πρόσβαση στη στέγη επηρέασε καθοριστικά τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ευρωεκλογών του 2024. Υπό αυτό το βάρος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει σήμερα το σχέδιό της για τη στέγαση, επιχειρώντας να δώσει μια πιο δομική απάντηση στο πρόβλημα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο σχεδιασμός της Κομισιόν βασίζεται σε τέσσερις άξονες πολιτικής και περιλαμβάνει δέκα παρεμβάσεις που στοχεύουν τόσο στην πλευρά της προσφοράς όσο και στη λειτουργία της αγοράς. Κεντρικός στόχος είναι η αύξηση του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος, μέσω νέων κατασκευών και εκτεταμένων ανακαινίσεων, με έμφαση σε πρακτικές κυκλικής οικονομίας και στην ενίσχυση του κατασκευαστικού τομέα μέσω ανάπτυξης δεξιοτήτων.
Παράλληλα, η Επιτροπή επιχειρεί να κινητοποιήσει σημαντικούς επενδυτικούς πόρους. Στο τραπέζι βρίσκονται εργαλεία για την προσέλκυση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, η δημιουργία πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας, καθώς και προσαρμογές στο πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων. Ρόλο-κλειδί αναμένεται να διαδραματίσουν η πολιτική συνοχής και οι προβλέψεις του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.
Στο σκέλος των μεταρρυθμίσεων, η Κομισιόν εστιάζει σε παρεμβάσεις που μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τη λειτουργία της αγοράς κατοικίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η απλούστευση αδειοδοτήσεων και διαδικασιών, καθώς και αλλαγές στο πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων, με στόχο τη μείωση του κόστους και την επιτάχυνση των έργων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην κοινωνική διάσταση της οικονομικής πολιτικής. Το σχέδιο προβλέπει στοχευμένα μέτρα για νέους, ευάλωτα νοικοκυριά και αστέγους, σε συντονισμό με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την καταπολέμηση της φτώχειας, ώστε η ενίσχυση της αγοράς κατοικίας να μην αφήσει εκτός τους πιο αδύναμους.
Το μήνυμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ότι η στέγαση αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα οικονομικής σταθερότητας και ανταγωνιστικότητας. Η αποτελεσματικότητα του σχεδίου θα κριθεί από το κατά πόσο οι παρεμβάσεις θα μεταφραστούν σε πραγματική αύξηση της προσφοράς και σε συγκράτηση του κόστους, σε μια αγορά που παραμένει έντονα πιεσμένη.
Τρία στα δέκα νοικοκυριά, αναγκάζονται να ξοδέψουν μηνιαίο εισόδημα πάνω από 40%
Είναι, πλέον, κοινή διαπίστωση ότι για πολλά ευρωπαϊκά νοικοκυριά το σπίτι -είτε ως ιδιοκτησία είτε ως μίσθωση- έχει γίνει πηγή αβεβαιότητας, κι αυτό καταγράφεται όλο και πιο έντονα στις έρευνες του Ευρωβαρόμετρου, όπου ειδικά οι νέοι σηκώνουν ψηλά τα χέρια. Ειδικά στη χώρα μας, περίπου 3 στα 10 νοικοκυριά χρειάζεται να δαπανήσουν πάνω από το 40% του μηνιαίου εισοδήματός τους για το κόστος στέγασης, κάτι που προφανώς δεν είναι βιώσιμο.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την προσιτή στέγαση, που παρουσιάζεται σήμερα, φιλοδοξεί να προωθήσει τις επενδύσεις μέσω των κονδυλίων του προϋπολογισμού της ΕΕ και των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, να μειώσει τη γραφειοκρατία, να απελευθερώσει το δυναμικό της ενιαίας αγοράς στον τομέα των κατασκευών, να θεσπίσει νομοθεσία για τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις και να υποστηρίξει ευάλωτες ομάδες, όπως οι νέοι και οι άστεγοι.
Είναι ενδεικτικό ότι σήμερα κατασκευάζονται στην Ευρώπη περί τα 1,6 εκατομμύρια νέα σπίτια ανά έτος, αλλά απαιτούνται τουλάχιστον 2 εκατομμύρια σπίτια για να καλυφθεί η τρέχουσα ζήτηση. Με αυτά τα δεδομένα, αναζητούνται περί τα 153 δισ. ευρώ κάθε χρόνο, από δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στέγης.
Αναλυτικά, τα 9+1 σημεία του σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, χωρισμένα σε τρεις πυλώνες. Συγκεκριμένα, ο πρώτος πυλώνας του σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εστιάζει στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, με παρεμβάσεις που αφορούν τόσο τις νέες κατασκευές όσο και την αναβάθμιση του υφιστάμενου στεγαστικού αποθέματος.
Ο δεύτερος, αφορά στην κινητοποίηση επενδύσεων για την κατασκευή κατοικιών, επιδιώκοντας να ενεργοποιήσει τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά κεφάλαια.
Ο τρίτος, έχει στόχο την παροχή άμεσης υποστήριξης, παράλληλα με την προώθηση μεταρρυθμίσεων που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία της αγοράς κατοικίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται παρεμβάσεις για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η απλούστευση διαδικασιών και οι αλλαγές στο πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων, με στόχο να αρθούν τα εμπόδια, να επιταχυνθούν οι επενδύσεις και να ενισχυθεί η προσφορά κατοικιών στην αγορά.
Ενίσχυση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας στον τομέα των κατασκευών: Αυτό περιλαμβάνει την προώθηση προηγμένων μεθόδων κατασκευής, όπως η κατασκευή εκτός εργοταξίου, και την υιοθέτηση της ψηφιοποίησης για την αύξηση της αποδοτικότητας των πόρων και τη μείωση του κόστους κατασκευής.
Μείωση της γραφειοκρατίας για την επιτάχυνση της προσφοράς κατοικιών: Η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών θα επιτευχθεί με την απλοποίηση των κανονισμών σχεδιασμού, αδειοδότησης και δόμησης για ταχύτερη ανάπτυξη κατοικιών.
Συνδυασμός προσιτότητας, βιωσιμότητας και ποιότητας στις κατοικίες: Θα χρησιμοποιηθούν καινοτόμα υλικά και τεχνικές κατασκευής για να διασφαλιστεί ότι οι κατοικίες είναι οικονομικά αποδοτικές, φιλικές προς το περιβάλλον και υψηλής ποιότητας.
Κινητοποίηση πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων: Ανάπτυξη νέων μοντέλων χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με σκοπό την προσέλκυση και τη βελτιστοποίηση των επενδύσεων σε έργα στέγασης.
Επιτάχυνση και απλοποίηση της δημόσιας στήριξης για κοινωνική και προσιτή στέγαση: Βελτίωση των μηχανισμών δημόσιας χρηματοδότησης, ώστε να γίνουν πιο προσβάσιμοι και αποτελεσματικοί, με στόχο την ταχεία διοχέτευση των πόρων όπου χρειάζονται περισσότερο.
Αντιμετώπιση των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων σε περιοχές με στεγαστικό πρόβλημα: Ρύθμιση της αγοράς βραχυπρόθεσμων μισθώσεων με νέες κατευθυντήριες γραμμές για τον μετριασμό των επιπτώσεών της στην προσιτότητα της τοπικής στέγασης, διατηρώντας την ισορροπία με τα οφέλη του τουρισμού.
Αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικιών: Εφαρμογή πολιτικών που αυξάνουν τη διαφάνεια της αγοράς και ρυθμίζουν τις κερδοσκοπικές επενδυτικές συμπεριφορές για τη σταθεροποίηση των αγορών κατοικιών.
Προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των κρατών-μελών: Ενθάρρυνση μεταρρυθμίσεων σε τομείς όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, η κοινωνική στέγαση και η φορολογία, με στόχο τη μείωση της πολυπλοκότητας και την αποτελεσματική ενίσχυση της προσφοράς στέγασης.
Στέγαση για νέους: Παροχή οικονομικής βοήθειας και υποστήριξης για την ενοικίαση, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων εγγύησης για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε προσιτή στέγαση.
Αντιμετώπιση του προβλήματος των αστέγων και υποστήριξη νοικοκυριών και ενοικιαστών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση: Επέκταση των πρωτοβουλιών κοινωνικής στέγασης και ανάπτυξη στοχευμένων προγραμμάτων για την πρόληψη της αστεγίας και την παροχή σταθερών επιλογών στέγασης για ευάλωτους ενοικιαστές.
Σχέδιο της Κομισιόν, είναι να παρουσιαστεί μαζί με μια αναθεώρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις με σκοπό την υποστήριξη της προσιτής στέγασης, μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την κατασκευή κατοικιών, μια ανακοίνωση και ένα σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με το νέο ευρωπαϊκό Bauhaus, καθώς και το πακέτο στήριξης της χρηματοδότησης της ενεργειακής απόδοσης.
Το 2026 θα ακολουθήσει ένα πακέτο στήριξης της χρηματοδότησης της ενεργειακής απόδοσης και ένα πακέτο για την ενέργεια των πολιτών, το οποίο αποσκοπεί στην περαιτέρω μείωση των λογαριασμών ενέργειας, δίνοντας έμφαση, μεταξύ άλλων, σε θέματα που αφορούν την ενεργειακή ένδεια.
