PLUS
Οδηγός επιβίωσης σε έναν κόσμο χωρίς ρεύμα…
Του ΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ
Φανταστείτε μια διακοπή ρεύματος που δεν θα διαρκέσει ημέρες, αλλά εβδομάδες ή μήνες. Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε διάφορες πολιτείες επηρεάζονται. Για όσους δεν έχουν πρόσβαση σε γεννήτρια, δεν υπάρχει τρεχούμενο νερό, αποχέτευση, ψύξη ή φως. Τα τρόφιμα και τα ιατρικά εφόδια μειώνονται. Οι συσκευές στις οποίες βασιζόμαστε έχουν σβήσει. Οι τράπεζες δεν λειτουργούν πλέον, οι λεηλασίες είναι εκτεταμένες και ο νόμος και η τάξη δοκιμάζονται όσο ποτέ άλλοτε.
Δεν είναι απλώς ένα σενάριο. Μια καλά σχεδιασμένη επίθεση στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας μιας χώρας θα μπορούσε να παραλύσει μεγάλο μέρος των υποδομών της – και στην εποχή του κυβερνοπολέμου ένας φορητός υπολογιστής έχει γίνει το μόνο απαραίτητο όπλο.
Το εφιαλτικό αυτό σενάριο αποκάλυψε το 2016 ο ΤεντΚόπελ, Αμερικανός δημοσιογράφος, γνωστός ως ο παρουσιαστής του Nightline, στο βιβλίο του «Το σβήσιμο των φώτων: Μια κυβερνοεπίθεση, ένα έθνος απροετοίμαστο», αποκαλύπτοντας ότι μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση στο αμερικανικό ηλεκτρικό δίκτυο δεν είναι μόνο πιθανή, αλλά και ότι θα ήταν καταστροφική και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι συγκλονιστικά απροετοίμαστες για τις συνέπειες μιας τέτοιας επίθεσης στο δίκτυο ηλεκτροδότησης.
Στην πραγματικότητα, όπως αποκαλύπτει ένας πρώην επικεφαλής επιστήμονας της NSA, της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, ανεξάρτητοι παράγοντες -από τους «χακτιβιστές» μέχρι τους τρομοκράτες- έχουν αυτή την ικανότητα. «Δεν είναι θέμα αν…», λέει ο διοικητής του Centcom, της διοίκησης μάχης του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, στρατηγός Λόιντ Όστιν, και προσθέτει«Είναι θέμα πότε».
Κυβερνοχώρος
Μια κυβερνοεπίθεση στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας «δεν είναι επιστημονική φαντασία». Από την περασμένη Δευτέρα ειδικοί στον κυβερνοχώρο παρακολουθούν και εξετάζουνεξονυχιστικά τη μεγάλη διακοπή ρεύματος που επηρέασε την Ισπανία και την Πορτογαλία, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με την ευπάθεια κρίσιμων υποδομών.
Αρχικά υπήρχαν φόβοι ότι μια κυβερνοεπίθεση θα μπορούσε να κρύβεται πίσω από τις εκτεταμένες διαταραχές. Ωστόσο, ο διαχειριστής του δικτύου της Ισπανίας επιβεβαίωσε έκτοτε ότι η διακοπή δεν προκλήθηκε από κυβερνοεπίθεση, αλλά από κάποια βλάβη του ίδιου του ηλεκτρικού συστήματος που οδήγησε σε «ολική κατάρρευση», όταν σημειώθηκαν δύο διαδοχικές αποσυνδέσεις μονάδων παραγωγής στα νοτιοδυτικά της χώρας.
Αυτό που συνέβη όμως είναι ένα καμπανάκι κινδύνου ή ένα crash test για παρόμοια προβλήματα με κρίσιμες υποδομές που θα μπορούσαν να προκληθούν από κυβερνοεπιθέσεις.
Ο Ντέιβ Μάασλαντ, διευθυντής της εταιρείας κυβερνοασφάλειας ESET, τόνισε τον αυξανόμενο κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων σε κρίσιμες υποδομές, προειδοποιώντας ότι τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν ευάλωτα σε τέτοιες επιθέσεις, ακόμη και αν η τρέχουσα διακοπή σε Ισπανία και Πορτογαλία δεν προκλήθηκε από κάποια.
«Μια κυβερνοεπίθεση σε υποδομές ενέργειας δεν είναι επιστημονική φαντασία», δήλωσε ο Μάασλαντ. «Οι επιθέσεις σε πηγές ενέργειας είναι πιθανές και έχουν ήδη προκαλέσει διαταραχές στο παρελθόν».Επισήμανε μάλιστα διάφορα παραδείγματα κυβερνοεπιθέσεων σε δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης του 2015 από Ρώσους χάκερ που απενεργοποίησε συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στη δυτική Ουκρανία. Οι επιθέσεις πιστεύεται ότι είχαν διαταχθεί από την υπηρεσία πληροφοριών της Ρωσίας και εκτελέστηκαν από την ομάδα χάκερ Sandworm.
Στο Κίεβο
Μια παρόμοια επίθεση σημειώθηκε στο Κίεβο το 2016. Πιο πρόσφατα, μια κυβερνοεπίθεση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της Ουκρανίας αποφεύχθηκε οριακά το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας. Ο Μάασλαντ περιέγραψε το κακόβουλο λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε σε αυτές τις επιθέσεις ως «ψηφιακή χειροβομβίδα», σχεδιασμένη όχι μόνο για να διαταράξει την παροχή ρεύματος αλλά και να καταστρέψει κρίσιμα συστήματα, περιπλέκοντας τις προσπάθειες ανάκαμψης.
Εκτός από τις κυβερνοεπιθέσεις, οι φυσικές επιθέσεις σε υποδομές ενέργειας μπορούν επίσης να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές. Για παράδειγμα, καταστρέφοντας έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας, ξεκινώντας μια πυρκαγιά, μπορεί κανείς να διακόψει την παροχή ρεύματος σε όσους εξαρτώνται από αυτή την υποδομή.
Η διακοπή ρεύματος της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων πόλεων όπως η Μαδρίτη, η Βαρκελώνη και η Λισσαβώνα, ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά πολλών δυτικώνευρωπαϊκώνκυβερνήσεων που συμβουλεύουν τους πολίτες τους να προετοιμαστούν για την πιθανότητα παρόμοιων μελλοντικών διαταραχών. Για παράδειγμα ηπρωτοβουλία DenkVooruit («Σκέψου Μελλοντικά») του Εθνικού Κέντρου Κυβερνοασφάλειας της Ολλανδίας ενθαρρύνει το κοινό να συγκεντρώσει κιτ έκτακτης ανάγκης με εμφιαλωμένο νερό, μη ευαλλοίωτα τρόφιμα, μετρητά και κουβέρτες,προκειμένου να προετοιμαστεί για διακοπές ρεύματος που θα μπορούσαν να διαρκέσουν έως και τρεις ημέρες.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες ανάλογος οδηγός πιο αναλυτικά προτείνει τα βασικά στοιχεία της ετοιμότητας έκτακτης ανάγκης για τυφώνες, σεισμούς και διακοπές ρεύματος, ένα ένα όλα τα βήματα που ο κάθε πολίτης μπορεί να ακολουθήσει για να είναι προετοιμασμένος απέναντι σε κάθε απειλή.
Ας δούμε τα κυριότερα από αυτά:
- Επενδύστε σε ένα σύστημα φιλτραρίσματος νερού
Μία από τις πιο τρομακτικές κυβερνοεπιθέσεις που σημειώθηκαν πρόσφατα ήταν όταν ένας κυβερνοεγκληματίας προσπάθησε να δηλητηριάσει την παροχή νερού σε μια πόλη της Φλόριντα. Ο χάκερ απέκτησε πρόσβαση στα συστήματά της και αύξησε τα επίπεδα υδροξειδίου του νατρίου σε επικίνδυνα επίπεδα. Δυστυχώς, αυτού του είδους οι κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως οι μονάδες επεξεργασίας νερού, βρίσκονται σε άνοδο. Δεδομένου ότι τα δημόσια συστήματα ύδρευσης μπορούν να δεχθούν επιθέσεις από κυβερνοεγκληματίες, είναι συνετό να εξετάσετε το ενδεχόμενο επένδυσης σε ένα σύστημα φιλτραρίσματος νερού για το σπίτι σας.
- Εφοδιαστείτε με τρόφιμα έκτακτης ανάγκης
Η ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνει πάντα την αποθήκευση τροφίμων έκτακτης ανάγκης.
Όπως ακριβώς θα αποθηκεύατε τρόφιμα πριν από έναν τυφώνα ή θα κρατούσατε ένα ντουλάπι γεμάτο με μη ευαλλοίωτα τρόφιμα τον χειμώνα, έτσι θα πρέπει να έχετε και τρόφιμα έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση κυβερνοεπίθεσης. Όπως αναφέρθηκε, μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να προκαλέσει βλάβη σε κρίσιμες υποδομές, όπως το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ή τα τραπεζικά συστήματα. Εάν επηρεαζόταν κάποια από αυτές τις υποδομές, δεν θα μπορούσατε να αγοράσετε είδη παντοπωλείου.
- Διατηρήστε το ρεζερβουάρ σας γεμάτο
Μία από τις πρώτες συμβουλές ετοιμότητας για οποιαδήποτε καταστροφή είναι να διατηρείτε πάντα το ρεζερβουάρ βενζίνης σας γεμάτο.
Αφιερώστε λίγο χρόνο και θυμηθείτε τι συνέβη όταν οι κυβερνοεγκληματίες επιτέθηκαν στο Colonial Pipeline. Στις 7 Μαΐου 2021, η Colonial Pipeline , ένα αμερικανικό σύστημα αγωγών πετρελαίου που μεταφέρει βενζίνη και καύσιμα αεροσκαφών κυρίως στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες , υπέστη κυβερνοεπίθεση ransomware που έπληξε τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό που διαχειριζόταν τον αγωγό. Η Colonial Pipeline Company σταμάτησε όλες τις λειτουργίες του αγωγού για να περιορίσει την επίθεση. Υπό την επίβλεψη του FBI, η εταιρεία πλήρωσε το ποσό που της ζητήθηκε από την ομάδα χάκερ (75 bitcoin ή 4,4 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) εντός λίγων ωρών).
Οι τιμές της βενζίνης αυξήθηκαν και η εύρεση βενζίνης ήταν δύσκολη. Σε περίπτωση που πραγματοποιηθεί μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση, η προμήθεια φυσικού αερίου πιθανότατα θα αποτελέσει πρόβλημα – ακόμη και αν δεν πρόκειται για επίθεση στον αγωγό φυσικού αερίου. Για παράδειγμα, εάν το δίκτυο ηλεκτροδότησης διακοπεί, τα βενζινάδικα θα σταματήσουν να αντλούν και τα μηχανήματα πιστωτικών καρτών θα σταματήσουν να λειτουργούν.
- Να έχετε μετρητά στο χέρι
Εάν το ηλεκτρικό δίκτυο διακοπεί, τα ΑΤΜ και τα μηχανήματα πιστωτικών καρτών θα σταματήσουν να λειτουργούν. Μόνο και μόνο γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει πάντα να έχετε κάποια μετρητά διαθέσιμα. Δεν προτείνουμε να κρατάτε όλα τα χρήματά σας κρυμμένα στο στρώμα σας. Αναγνωρίζουμε τη σημασία της τοποθέτησης των χρημάτων σας σε λογαριασμούς, όπου μπορούν να αυξηθούν. Αλλά κρατήστε λίγα διαθέσιμα για τα απαραίτητα σε περίπτωση που αντιμετωπίσετε μια παρατεταμένη διακοπή ρεύματος.
- Να έχετε ένα σχέδιο επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης
Αν υπήρχε μια κυβερνοεπίθεση που καθιστούσε αδύνατη τη χρήση του κινητού τηλεφώνου σας, πώς θα επικοινωνούσατε με τα μέλη της οικογένειάς σας; Τι θα γινόταν αν το Διαδίκτυο νεκρωνόταν σε όλη τη χώρα; Αφιερώστε χρόνο για να σημειώσετε τα σημαντικά στοιχεία επικοινωνίας σας (όνομα, αριθμούς τηλεφώνου και διευθύνσεις) και συζητήστε μεταξύ σας πώς θα επικοινωνήσετε ο ένας με τον άλλον σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
- Αποθηκεύστε προσεκτικά τα σημαντικά έγγραφα
Είναι καλή ιδέα να φυλάσσετε έντυπα αντίγραφα σημαντικών εγγράφων (όπως πιστοποιητικά γέννησης, συμβόλαια, διαθήκες κ.λπ.) σε ένα πυρίμαχο, αδιάβροχο κουτί με κλειδαριά. Εάν αποθηκεύετε σημαντικές πληροφορίες στο Διαδίκτυο, βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιείτε ένα ασφαλές σύστημα αποθήκευσης στο cloud που κρυπτογραφεί δεδομένα και απαιτεί πρόσθετα επίπεδα προστασίας για την πρόσβαση στο υλικό.
Το 2023 μια ταινία με τίτλο « Άσε τον κόσμο πίσω», βασισμένη στο μυθιστόρημα του RumaanAlam, «Leave the World Behind», απεικονίζει την αποκάλυψη της κοινωνίας στον απόηχο μιας αιφνιδιαστικής επίθεσης από έναν άγνωστο δράστη. Μια ευπάθεια, που αντικατοπτρίζεται σε αμέτρητες πτυχές της σύγχρονης ζωής, γίνεται το κεντρικό θέμα της ταινίας, εξυπηρετώντας την έντονη υπενθύμιση της εξάρτησής μας από την ηλεκτρική ενέργεια, το Διαδίκτυο και τις υλικοτεχνικές αλυσίδες εφοδιασμού που τώρα φαίνεται τόσο εύκολο να διαταραχθούν.
Μια ευπάθεια όμως που χρησιμεύει και ως έντονο κάλεσμα αφύπνισης για να εξετάσουμε την ετοιμότητά μας για έναν κόσμο χωρίς τα γνωστά δεκανίκια της σύγχρονης υποδομής.Τη δύναμη της προσωπικής ευθύνης απέναντι στην κρίση.
Στο μέλλον η ανθρωπότητα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με γεγονότα βιοτρομοκρατίας, κυβερνοεπιθέσεις, lockdowns ή στρατηγικές δολιοφθορές.Αυτό που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι πως οι προκλήσεις καταστροφών είναι ένα τεστ για να αντιμετωπίσουμεως άνθρωποιτα δικά μας τρωτά σημεία, να εξετάσουμε την εξάρτησή μας από διασυνδεδεμένα συστήματα και τη σημασία της οικοδόμησης ατομικών και κοινοτικών πόρων. Μια υπενθύμιση για την αναζωπύρωση της εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, ειδικά σε περιόδους αβεβαιότητας και αναταραχών, ώστε να μπορούμε να βγούμε από τις σκιές της πιθανής κατάρρευσης πιο ενημερωμένοι, προσαρμοστικοί και ενδυναμωμένοι.
