PLUS
Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της νέας μόδας στη μετακίνηση
Του Κίμωνα Λογοθέτη
Το μοντέλο του Κοινωνικού Leasing αυτοκινήτων εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια ως μια νέα πολιτική που υπόσχεται να δώσει πρόσβαση στη μετακίνηση σε πολίτες που αδυνατούν να αποκτήσουν δικό τους όχημα. Ιδιαίτερα στην εποχή της ηλεκτροκίνησης και της πράσινης μετάβασης, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες προωθούν προγράμματα επιδοτούμενης μίσθωσης οχημάτων για χαμηλόμισθους εργαζομένους, νέους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το ερώτημα όμως είναι αν πρόκειται πραγματικά για μια κοινωνική μεταρρύθμιση ή για ένα μοντέλο που δημιουργεί νέες οικονομικές εξαρτήσεις.
Το βασικό πλεονέκτημα του Κοινωνικού Leasing είναι ότι δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα να αποκτήσουν πρόσβαση σε ένα ασφαλές και σύγχρονο όχημα χωρίς να χρειάζεται να διαθέσουν μεγάλο κεφάλαιο για την αγορά του. Σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος απόκτησης αυτοκινήτου, και ειδικά ηλεκτρικού, είναι απαγορευτικό για τη μέση οικογένεια, η δυνατότητα χαμηλής μηνιαίας μίσθωσης μπορεί να αποτελέσει σημαντική ανάσα.
Ιδιαίτερα για εργαζομένους που μετακινούνται καθημερινά, για οικογένειες με παιδιά ή για κατοίκους περιοχών με περιορισμένες δημόσιες συγκοινωνίες, ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής τους. Παράλληλα, το Κοινωνικό Leasing συνδέεται άμεσα με τη μείωση των ρύπων, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις αφορά ηλεκτρικά ή χαμηλών εκπομπών οχήματα. Έτσι, το κράτος επιτυγχάνει ταυτόχρονα κοινωνική πολιτική και περιβαλλοντικούς στόχους.
Ασφαλέστερα οχήματα
Ένα ακόμη θετικό στοιχείο είναι ότι οι πολίτες αποκτούν πρόσβαση σε καινούργια και ασφαλέστερα οχήματα, με σύγχρονα συστήματα προστασίας και χαμηλότερο κόστος συντήρησης. Σε αντίθεση με τα παλιά μεταχειρισμένα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν συχνά στους ελληνικούς δρόμους, τα νέα οχήματα προσφέρουν καλύτερη οδική ασφάλεια και μικρότερη πιθανότητα σοβαρών βλαβών.
Ωστόσο, πίσω από την «κοινωνική» εικόνα του προγράμματος υπάρχουν και αρκετά ερωτήματα. Το σημαντικότερο είναι ότι ο πολίτης δεν αποκτά ποτέ πραγματική ιδιοκτησία. Πληρώνει μηνιαίες δόσεις για χρόνια χωρίς το όχημα να του ανήκει ουσιαστικά. Μετά τη λήξη της μίσθωσης, είτε επιστρέφει το αυτοκίνητο είτε συνεχίζει να πληρώνει για νέο όχημα, μπαίνοντας σε έναν διαρκή κύκλο εξάρτησης από εταιρείες leasing και τραπεζικά σχήματα.
Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος τέτοιες πολιτικές να λειτουργήσουν τελικά περισσότερο υπέρ της αγοράς αυτοκινήτου παρά υπέρ της κοινωνίας. Δηλαδή, αντί το κράτος να επενδύσει ουσιαστικά σε δημόσιες συγκοινωνίες, ασφαλείς μετακινήσεις και βιώσιμες υποδομές, να επιλέξει τη λύση της επιδότησης ιδιωτικών εταιρειών leasing μέσω κοινωνικών προγραμμάτων.
Το Κοινωνικό Leasing επίσης δεν λύνει το βασικό πρόβλημα της ελληνικής πραγματικότητας: το υψηλό κόστος ζωής. Όσο οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και η ακρίβεια αυξάνεται, ακόμη και μια «χαμηλή» μηνιαία δόση μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό βάρος για μια οικογένεια. Υπάρχει λοιπόν ο κίνδυνος αρκετοί πολίτες να μπουν σε προγράμματα που αρχικά φαίνονται προσιτά, αλλά στη συνέχεια δυσκολεύονται να υποστηρίξουν οικονομικά.
Υποδομές φόρτισης
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τις υποδομές φόρτισης. Η προώθηση ηλεκτρικών οχημάτων μέσω Κοινωνικού Leasing προϋποθέτει ότι υπάρχουν επαρκή δίκτυα φόρτισης και σωστή ενεργειακή υποστήριξη. Στην Ελλάδα όμως, ειδικά εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, οι υποδομές παραμένουν περιορισμένες, γεγονός που δημιουργεί πρακτικά προβλήματα στους χρήστες.
Το κοινωνικό leasing μπορεί να αποτελέσει μια χρήσιμη κοινωνική πολιτική μόνο εφόσον εφαρμοστεί με σωστούς όρους, διαφάνεια και πραγματικά κοινωνικά κριτήρια. Δεν μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο των δημόσιων συγκοινωνιών ούτε ως εργαλείο ενίσχυσης της αγοράς αυτοκινήτου. Χρειάζεται ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνική στήριξη, την περιβαλλοντική πολιτική και την οικονομική βιωσιμότητα.
Στο τέλος της ημέρας, η μετακίνηση είναι κοινωνικό δικαίωμα και όχι πολυτέλεια. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αλλάξουμε τον τύπο των αυτοκινήτων που κυκλοφορούν, αλλά να δημιουργήσουμε μια κοινωνία με ασφαλείς, προσιτές και βιώσιμες μετακινήσεις για όλους.
*Όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΜΠΑΜ στο Ρεπορτάζ της Κυριακής
