PLUS
Η βεντέτα – η αιματηρή εκδίκηση ανάμεσα σε οικογένειες που περνά από γενιά σε γενιά – αποτελεί ένα από τα πιο παλιά κοινωνικά φαινόμενα της Κρήτης
του Πέτρου Κουσουλού
Αν και για πολλούς αποτελεί «παράδοση», στην πραγματικότητα συνδέεται με εποχές χωρίς οργανωμένο κράτος και δικαιοσύνη, όπου η τιμή και η εκδίκηση λειτουργούσαν ως άτυπος νόμος.
Η πρώτη βεντέτα
Η ακριβής πρώτη βεντέτα δεν έχει ημερομηνία, αλλά η πρώτη επίσημη γραπτή αναφορά εντοπίζεται την περίοδο της Ενετοκρατίας (13ος αι.–1669). Στα αρχεία της Βενετίας (Archivio di Stato di Venezia) υπάρχουν καταχωρήσεις από τον 14ο αιώνα (περ. 1340–1350) που αναφέρουν: Οικογενειακές συγκρούσεις σε χωριά των Σφακίων με πολλαπλές φονικές αντεκδικήσεις. Οι Ενετοί αναφέρουν το φαινόμενο ως vendetta — λέξη που αργότερα πέρασε και στην ελληνική ως «βεντέτα».
Η γέννηση
Στο νησί της Κρήτης γεννήθηκε λοιπόν η βεντέτα. Ένα σύστημα τιμής και εκδίκησης που βασίστηκε σε:
-
Ισχυρές πατριαρχικές οικογένειες (γενές)
-
Την απουσία κρατικού μηχανισμού δικαιοσύνης στα ορεινά
-
Τον κώδικα της αντρικής τιμής
Η λογική ήταν απλή: «Αν δεν αποδώσεις δικαιοσύνη μόνος σου, δεν θα την αποδώσει κανείς.»
Ενετοκρατία (1204–1669)
Σε αυτή την περίοδο:
• Η λέξη vendetta εμφανίζεται για πρώτη φορά στα επίσημα έγγραφα.
• Οι Βενετοί προσπαθούσαν να επιβάλουν πρόστιμα σε οικογένειες που κρατούσαν όπλα.
• Απέτυχαν. Το βουνό ήταν «νόμος δικός του».
Οθωμανική περίοδος (1669–1898)
Είναι η εποχή όπου η βεντέτα θεσμοθετείται άτυπα:
• Οι Οθωμανοί επέτρεπαν την αυτοδικία για να μην εμπλέκονται στις διαμάχες.
• Πολλά χωριά είχαν «κανόνες βεντέτας».
• Υπήρχαν ακόμη και «διπλωματικές αποστολές» ανάμεσα σε οικογένειες για κατάπαυση πυρός.
Στα Ανώγεια και στα Σφακιά υπάρχουν προφορικές παραδόσεις βεντέτας που κρατούσαν 3 και 4 γενιές.
20ός αιώνας – Χρονολογία ορόσημο
Από το 1940 μέχρι και το 1960 υπήρξε κορύφωση βεντετών στα ορεινά χωριά (Σφακιά, Μυλοπόταμος, Ανώγεια). Οι πιο γνωστές ήταν:
-
Η βεντέτα στα Ανώγεια (1950) – πάνω από 11 νεκροί σε μία δεκαετία
-
Η βεντέτα στον Μυλοπόταμο (1960) – τραβήχτηκε σε τρεις γενιές
Ωστόσο, μετά τη δεκαετία του ’80, οι βεντέτες μειώνονται χάρη στο κράτος δικαίου, την οικονομική ανάπτυξη και τον τουρισμό.
Είναι προφανές ότι η βεντέτα στην Κρήτη δεν ήταν παράδοση, αλλά ένας πρωτόγονος μηχανισμός δικαιοσύνης όταν δεν υπήρχε κράτος. Ξεκινά επίσημα στα έγγραφα του 14ου αιώνα, στην εποχή των Ενετών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
