PLUS
Ελένη Καρανικολα Κοντορούση
Αποστολή Λάρισα
Μετά από τρία χρόνια ξεκινά η πολύκροτη δίκη για τη σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη. Αύριο, όλα τα φώτα στρέφονται στη Λάρισα, στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα «ΓΑΙΟΠΟΛΙΣ» του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, όπου –σύμφωνα με εκτιμήσεις– θα εκτυλίσσεται για τα επόμενα δύο χρόνια η μεγαλύτερη δίκη των τελευταίων ετών.
Τρία χρόνια μετά, η υπόθεση περνά στη δική της ώρα μηδέν. Με την καθολική απαίτηση της κοινωνίας για απόδοση ευθυνών, η διαδικασία ξεκινά αύριο στις 9 το πρωί, ενώ παράλληλα έχουν απευθυνθεί καλέσματα για συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στη Λάρισα από συλλόγους και φορείς.
Πρόκειται για τη δίκη που αφορά τη μεγαλύτερη σιδηροδρομική τραγωδία που γνώρισε η χώρα, με τον βαρύ απολογισμό των 57 νεκρών και 181 τραυματιών – πολλοί εκ των οποίων βαριά – κυρίως νέων ανθρώπων και φοιτητών, που έχασαν άδοξα τη ζωή τους τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023.
Οι 36 κατηγορούμενοι στο εδώλιο
Για πρώτη φορά οι συγγενείς των θυμάτων θα βρεθούν ενώπιος ενωπίω με τους κατηγορούμενους. Στο εδώλιο θα καθίσουν 36 άτομα – όλοι τους μη πολιτικά πρόσωπα, καθώς οι ευθύνες σε ανώτερο επίπεδο εξακολουθούν να κινούνται εντός των ορίων της πολιτικής ασυλίας και του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών.
Πρόκειται για πρόσωπα που καλύπτουν την επιχειρησιακή και διοικητική πυραμίδα του σιδηροδρόμου: ο σταθμάρχης της μοιραίας βάρδιας, σταθμάρχες προηγούμενων βαρδιών, επιθεωρητές, ανώτερα στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ και της Hellenic Train, αλλά και πρόσωπα που είχαν ρόλο εποπτείας του συστήματος, όπως υπάλληλοι του Υπουργείου Μεταφορών και η πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων.
Οι κατηγορίες εκτείνονται σε μια περίοδο ετών, από το 2016 έως το 2023, καλύπτοντας διαδοχικές διοικήσεις και επίπεδα ευθύνης. Μια αλυσίδα ευθυνών που θα εξεταστεί κρίκο προς κρίκο, χωρίς περιθώρια αποσπασματικής ανάγνωσης.
Την ίδια ώρα, συγγενείς των θυμάτων παρακολουθούν παράλληλα τις εξελίξεις σε θεσμικό επίπεδο, καθώς εκκρεμεί η κρίση των Δικαστικών Συμβουλίων για το αν θα παραπεμφθούν ή όχι πολιτικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων οι πρώην υπουργοί Χρήστος Τριαντόπουλος και Κωνσταντίνος Αχ. Καραμανλής. Η απουσία πολιτικών προσώπων από το εδώλιο, σε συνδυασμό με την αρχική κυβερνητική γραμμή περί «ανθρώπινου λάθους», εξακολουθεί να τροφοδοτεί την αμφιβολία για το εύρος της απόδοσης ευθυνών.
Στο μικροσκόπιο τα συστήματα ασφαλείας
Το τεχνικό υπόβαθρο της υπόθεσης στρέφει το βλέμμα στις χρόνιες αδυναμίες του σιδηροδρομικού δικτύου και, κυρίως, στην απουσία κρίσιμων μηχανισμών ασφαλείας τη στιγμή της σύγκρουσης. Η διερεύνηση φέρνει στο προσκήνιο την καθυστέρηση στην υλοποίηση βασικών έργων, με κυρίαρχο τη σύμβαση 717 για τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση, αλλά και την ελλιπή εφαρμογή του συστήματος ETCS, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δικλείδα αποτροπής.
Το δικαστήριο θα κληθεί να εξετάσει πού εντοπίζονται οι ευθύνες: ποιος όφειλε να διασφαλίζει την επιχειρησιακή επάρκεια των συστημάτων, ποιος είχε την εποπτεία της λειτουργίας τους και σε ποιο βαθμό η απουσία αυτών των μηχανισμών συνέβαλε στο δυστύχημα.
Ως προς τις συνθήκες μετά τη σύγκρουση, η ανακριτική κρίση στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα που αποδίδουν την εκδήλωση της φωτιάς στην ένταση της πρόσκρουσης. Στην κατεύθυνση αυτή κινούνται και τα σχετικά πορίσματα, με αναφορές τόσο στην εκτίμηση Καρώνη για το φαινόμενο της πυρόσφαιρας όσο και στην ανάλυση Τσακιρίδη, η οποία δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξη «παράνομου φορτίου», διαφοροποιούμενη από εκδοχές που είχαν αναδειχθεί και μέσω του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση, ωστόσο, παραμένει αντικείμενο έντονης αμφισβήτησης. Συγγενείς θυμάτων επιμένουν ότι κρίσιμες πτυχές δεν έχουν αποσαφηνιστεί, καταγγελοντας ότι η πυρόσφαιρα δεν αποτελεί μέρος του κατηγορητηρίου.
Το βαρύ κατηγορητήριο
Η ανακριτική διαδικασία διήρκεσε περισσότερο από δύο χρόνια και η δικογραφία που σχηματίστηκε ξεπερνά τις 60.000 σελίδες, ενώ το κατηγορητήριο του εισαγγελέα Εφετών Λάρισας αριθμεί 1.267 σελίδες.
Σε αυτό περιλαμβάνονται 127 μάρτυρες, εκ των οποίων οι 114 κατέθεσαν στο πλαίσιο της διετούς έρευνας του εφέτη-ανακριτή, ενώ πέντε έχουν κλητευθεί ως μάρτυρες υπεράσπισης. Μεταξύ των 230 παρισταμένων προς υποστήριξη της κατηγορίας – κυρίως συγγενείς θυμάτων – περιλαμβάνονται και 50 Δικηγορικοί Σύλλογοι, καθώς και η Πανελλήνια Ένωση Προσωπικού Έλξης.
Οι 33 κατηγορούμενοι παραπέμπονται για το κακούργημα της διατάραξης της ασφάλειας των συγκοινωνιών, πράξη για την οποία προβλέπεται ακόμη και ισόβια κάθειρξη.
Παράλληλα, 35 κατηγορούμενοι παραπέμπονται για 239 πλημμελήματα, που συνδέονται άμεσα με τις συνέπειες της τραγωδίας, επισύροντας ποινές έως και 10 έτη.
Τρεις εκ των κατηγορουμένων – δύο στελέχη της Hellenic Train και μία κατηγορουμένη από την επιτροπή αξιολόγησης του μοιραίου σταθμάρχη – παραπέμπονται αποκλειστικά για πλημμελήματα, με βασική κατηγορία την παράβαση καθήκοντος για την τελευταία.
Η σύνθεση της έδρας
Το βάρος της εκδίκασης μιας από τις πιο πολύκροτες ποινικές υποθέσεις των τελευταίων ετών πέφτει πλέον στους δικαστικούς λειτουργούς που αναδείχθηκαν μέσω ηλεκτρονικής κλήρωσης στο Εφετείο Λάρισας. Προεδρεύουσα της έδρας του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων θα είναι η πρόεδρος Εφετών Γεωργία Στεφανίδου, με την Ιωάννα Κοσίνα να ορίζεται αναπληρώτρια πρόεδρος.
Στο πλευρό τους, ως τακτικά μέλη της σύνθεσης, οι εφέτες Δημήτρης Χριστόπουλος και Χρυσοβαλάντης Λέτσιος, ενώ αναπληρωματικό μέλος ορίστηκε η Μαρία Τσάνα. Την εισαγγελική ευθύνη της υπόθεσης αναλαμβάνει η εισαγγελέας Αγγελική Κουρινιώτη, με αναπληρωτή τον Φίλιππο Καρατοκαρατσίδη.
Επι της ουσιας, σε δικονομικό επίπεδο, η διαδικασία αναμένεται να ξεκινήσει με την εκφώνηση των κατηγορουμένων, ενώ θα ακολουθήσει η δήλωση των παραστάσεων προς υποστήριξη της κατηγορίας. Λόγω του μεγάλου αριθμού εμπλεκομένων, η φάση αυτή εκτιμάται ότι δεν θα ολοκληρωθεί σε μία μόνο συνεδρίαση, ενώ εντός της πρώτης ημέρας αναμένεται να καθοριστεί και ο ρυθμός διεξαγωγής της δίκης.
Πού θα διεξαχθεί η δίκη
Η δίκη αναμένεται να εξελιχθεί σε έναν πραγματικό «μαραθώνιο», με αυξημένο ενδιαφέρον από κοινό και εμπλεκόμενους, και θα φιλοξενηθεί στο Συνεδριακό Κέντρο «ΓΑΙΟΠΟΛΙΣ» του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (πρώην ΤΕΙ που βρίσκεται 3 χλμ. έξω από την πόλη της Λάρισας), έναν χώρο που επιλέχθηκε και διαμορφώθηκε ειδικά ώστε να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της διαδικασίας.
Για τον λόγο αυτό έχουν διαμορφωθεί επιπλέον χώροι, προκειμένου να εξυπηρετηθεί το ακροατήριο. Συγκεκριμένα, θα αξιοποιηθούν ο χώρος υποδοχής δίπλα στην είσοδο, επιφάνειας περίπου 110 τ.μ., καθώς και το φουαγιέ του συνεδριακού κέντρου, περίπου 80 τ.μ., όπου θα τοποθετηθούν θέσεις με οθόνες για την παρακολούθηση της διαδικασίας. Ωστόσο, για τους δημοσιογράφους προβλέπεται χώρος μόλις 17 τ.μ., γεγονός που έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις λόγω της διεθνούς απήχησης της υπόθεσης.
Δρακόντεια μέτρα ασφαλείας
Τα μέτρα ασφαλείας θα είναι δρακόντεια. Η αίθουσα αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα και είναι εξοπλισμένη με σύγχρονα μέσα, όπως κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης, γιγαντοοθόνες και ηχητικά συστήματα, ώστε να διασφαλίζεται πλήρης εικόνα της διαδικασίας για όλους τους παριστάμενους.
Την ίδια ώρα, ο περιβάλλων χώρος θυμίζει ζώνη αυξημένης επιτήρησης, με φραγμούς, φυλάκια και περίφραξη με συρματόπλεγμα, ενώ προβλέπεται η ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας περιμετρικά. Όλοι οι εμπλεκόμενοι, κατά την είσοδό τους στο συνεδριακό κέντρο, θα περνούν από ειδικό ακτινοσκοπικό μηχάνημα (X-ray) και πύλη ανίχνευσης μετάλλων, στο πλαίσιο αυστηρού ελέγχου.
Η εικόνα που διαμορφώνεται παραπέμπει σε μια διαδικασία που θα εξελιχθεί υπό διαρκή επιτήρηση, με στόχο τη διασφάλιση της τάξης και την αποτροπή οποιασδήποτε έντασης.
Το «βαρύ πυροβολικό» του ΔΣΑ
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η εκπροσώπηση του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών στη δίκη, καθώς παρίσταται προς υποστήριξη της κατηγορίας, με τον πρώην πρόεδρό του Δημήτρη Βερβεσό, τον Θεόδωρο Μαντά –έναν από τους πιο έμπειρους δικηγόρους της χώρας– και τη δικηγόρο Λάρισας Μαρία Δημόκα να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο. Πρόκειται για μια νομική ομάδα υψηλού κύρους, που ήδη χαρακτηρίζεται ως το «βαρύ πυροβολικό» του δικηγορικού σώματος, προδιαγράφοντας ενεργή και ουσιαστική παρουσία στη διαδικασία.
Η συμμετοχή τους αναμένεται να αποτυπωθεί σε στοχευμένες παρεμβάσεις επί της αποδεικτικής διαδικασίας, με έμφαση στην αξιολόγηση των τεχνικών στοιχείων, την εξέταση των μαρτύρων και την ανάδειξη των ευθυνών σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας και εποπτείας του σιδηροδρομικού δικτύου.
Σκυτάλη στη Δικαιοσύνη
Αύριο ξεκινά μια διαδικασία με έντονο συμβολισμό, στην οποία η Δικαιοσύνη καλείται να σταθμίσει τα δεδομένα, να ξεχωρίσει τα πορίσματα από τις εκδοχές και να αποτυπώσει, με όρους δικαστικούς πλέον, τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ. Να δώσει σαφείς απαντήσεις σε μια υπόθεση που εδώ και τρία χρόνια παραμένει ανοιχτή – όχι μόνο νομικά, αλλά και κοινωνικά. Να αποδείξει, στην πράξη, αν μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.
Γιατί τα Τέμπη δεν ήταν μια υπόθεση που περιορίστηκε σε μια δικογραφία. Έβγαλαν εκατομμύρια πολίτες στους δρόμους, κάτω από ένα σύνθημα που δεν ήταν πολιτικό, αλλά βαθιά ανθρώπινο: «Δεν έχω οξυγόνο». Τα τελευταία λόγια παιδιών που χάθηκαν – και που τώρα επιστρέφουν, αυτή τη φορά μέσα σε μια δικαστική αίθουσα, ζητώντας το αυτονόητο. Δικαίωση.
