PLUS
Η Σύνοδος της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας δεν ήταν απλώς μια ακόμη συνάντηση των ισχυρότερων δυτικών οικονομιών. Ήταν ένα περίπλοκο διπλωματικό τεστ, στο οποίο οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιχείρησαν να πετύχουν κάτι που πριν από λίγους μήνες φαινόταν σχεδόν αδύνατο: να κρατήσουν τον Ντόναλντ Τραμπ μέσα στο δυτικό στρατόπεδο, χωρίς δημόσιες συγκρούσεις και χωρίς νέες ρήξεις στο ουκρανικό μέτωπο.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Από την πρώτη στιγμή ήταν φανερό ότι οι Ευρωπαίοι είχαν επιλέξει διαφορετική τακτική. Αντί για αντιπαράθεση, προτίμησαν τη διπλωματική κολακεία. Αντί να αναδείξουν τις διαφωνίες τους με τον Αμερικανό πρόεδρο, έδωσαν έμφαση σε όσα τους ενώνουν. Και το βασικό εργαλείο γι’ αυτή τη στρατηγική ήταν η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Η προκαταρκτική συμφωνία που προώθησε η κυβέρνηση Τραμπ παρουσιάστηκε από πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες ως μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, ακόμη κι αν παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για το περιεχόμενό της και για το κατά πόσο μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
Η ανάγκη να αποφευχθεί μια νέα σύγκρουση
Πίσω από τα χαμόγελα και τις φιλοφρονήσεις κρυβόταν ένας βαθύτερος φόβος. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν ότι μια αποτυχία της συμφωνίας με το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, να προκαλέσει ενεργειακές αναταράξεις και να αποσπάσει την προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών από την Ουκρανία.
Για τον λόγο αυτόν, η Γαλλία, η Γερμανία και η Βρετανία επέλεξαν να στηρίξουν δημοσίως τη διαδικασία, ενώ παράλληλα προσπαθούν να εξασφαλίσουν ότι οι επόμενες διαπραγματεύσεις θα είναι πιο αυστηρές όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το βαλλιστικό του οπλοστάσιο.
Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες γνωρίζουν καλά ότι ο Τραμπ ανταποκρίνεται περισσότερο στην προσωπική αναγνώριση παρά στις πιέσεις. Έτσι, στο Εβιάν, η στρατηγική ήταν εμφανής: αναγνώριση του ρόλου του Αμερικανού προέδρου, θετικά σχόλια για τη συμφωνία και αποφυγή δημόσιων επικρίσεων.
Από το Ιράν στην Ουκρανία
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση είχε και έναν δεύτερο στόχο. Η Ουκρανία.
Οι ηγέτες της Ευρώπης εκτιμούν ότι η βελτιωμένη διάθεση του Τραμπ μετά την επίτευξη της συμφωνίας με το Ιράν δημιούργησε ένα παράθυρο ευκαιρίας για να επαναφέρουν στο προσκήνιο το ουκρανικό ζήτημα.
Στη διάρκεια της συνόδου, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρουσίασε στους ηγέτες τα δεδομένα από το πεδίο των μαχών και υποστήριξε ότι η Ουκρανία βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση από ό,τι πολλοί θεωρούσαν πριν από λίγους μήνες. Οι Ευρωπαίοι προσπάθησαν να πείσουν τον Τραμπ ότι η Μόσχα δεν δείχνει πραγματική διάθεση συμβιβασμού και ότι η πίεση προς τη Ρωσία πρέπει να συνεχιστεί.
Το αποτέλεσμα ήταν μια κοινή δήλωση της G7 που επιβεβαίωσε την υποστήριξη προς την Ουκρανία, προέβλεψε ενίσχυση των στρατιωτικών προμηθειών και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων κυρώσεων κατά της ρωσικής οικονομίας, ιδιαίτερα στους τομείς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Για πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, αυτό και μόνο συνιστά σημαντική επιτυχία. Πριν από λίγους μήνες, ελάχιστοι θα προέβλεπαν ότι ο Τραμπ θα υπέγραφε ένα τόσο σαφές κοινό κείμενο υπέρ της Ουκρανίας.
Το «στιγμιότυπο του Εβιάν»
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έφτασε μάλιστα στο σημείο να μιλήσει για μια «στιγμή Εβιάν» στις σχέσεις της Δύσης με την Ουκρανία. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι συζητήσεις των τελευταίων ημερών δημιούργησαν μια νέα δυναμική και οδήγησαν σε μεγαλύτερη σύγκλιση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους.
Ο Μακρόν υποστήριξε ότι όλοι οι συμμετέχοντες διαπίστωσαν πως η Ουκρανία εξακολουθεί να αντιστέκεται αποτελεσματικά και ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει μεγαλύτερες δυσκολίες απ’ όσες πολλοί είχαν προβλέψει. Αυτή η εκτίμηση φαίνεται ότι επηρέασε και τον Αμερικανό πρόεδρο.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχείρησε να παρουσιάσει ένα ενιαίο μέτωπο απέναντι στη Μόσχα. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα υποστήριξαν ότι «η παλίρροια γυρίζει υπέρ της Ουκρανίας», στέλνοντας μήνυμα αισιοδοξίας αλλά και αποφασιστικότητας.
Η διπλωματία της προσωπικής σχέσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η προσπάθεια του Μακρόν να διατηρήσει θετικό κλίμα με τον Τραμπ σε προσωπικό επίπεδο.
Η απόφασή του να προσκαλέσει τον Αμερικανό πρόεδρο σε επίσημο δείπνο στις Βερσαλλίες προκάλεσε συζητήσεις, ωστόσο ο Γάλλος ηγέτης την υπερασπίστηκε δημόσια, υποστηρίζοντας ότι η διπλωματία απαιτεί διάλογο ακόμη και με πολιτικούς ηγέτες με τους οποίους υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες.
Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτή η προσέγγιση δεν ήταν τυχαία. Οι Ευρωπαίοι έχουν αντιληφθεί ότι η προσωπική χημεία παίζει καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις του Τραμπ. Η δημιουργία ενός φιλικού περιβάλλοντος θεωρήθηκε απαραίτητη προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η αμερικανική συμμετοχή σε κοινές πρωτοβουλίες.
Τα σύννεφα δεν έχουν φύγει
Παρά το θετικό κλίμα, οι ανησυχίες παραμένουν.
Πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να θεωρούν ότι η συμφωνία με το Ιράν αφήνει κρίσιμα ζητήματα ανοιχτά. Το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου, το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και ο περιφερειακός ρόλος του Ιράν δεν έχουν επιλυθεί οριστικά.
Παράλληλα, ο ίδιος ο Τραμπ συνέχισε να στέλνει αντιφατικά μηνύματα. Ενώ υποστήριξε τη συμφωνία και μίλησε για ειρήνη, προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επαναλάβουν στρατιωτικές επιχειρήσεις εάν το Ιράν παραβιάσει τις δεσμεύσεις του.
Η στάση αυτή υπενθυμίζει ότι η σημερινή σύγκλιση ίσως αποδειχθεί εύθραυστη.
Μια προσωρινή νίκη για την Ευρώπη
Για την ώρα, πάντως, οι Ευρωπαίοι μπορούν να δηλώνουν ικανοποιημένοι. Κατάφεραν να αποφύγουν μια δημόσια σύγκρουση με τον Τραμπ, εξασφάλισαν την υπογραφή του σε κοινή διακήρυξη υπέρ της Ουκρανίας και διατήρησαν ανοικτούς τους διαύλους συνεργασίας για το Ιράν.
Το ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει αυτή η ισορροπία. Η G7 του Εβιάν έδειξε ότι οι Ευρωπαίοι είναι πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν κάθε διαθέσιμο διπλωματικό εργαλείο — ακόμη και την κολακεία — προκειμένου να κρατήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλευρό τους.
Σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις αλληλοσυνδέονται από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ουκρανία, η ενότητα της Δύσης παραμένει πολύτιμη. Και για τους Ευρωπαίους ηγέτες, η διατήρηση αυτής της ενότητας φαίνεται πως αξίζει ακόμη και μερικά καλά λόγια προς τον πιο απρόβλεπτο σύμμαχό τους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι ΗΠΑ έδωσαν στη δημοσιότητα τη συμφωνία με το Ιράν – Τα 14 σημεία
Η συμφωνία Τραμπ με το Ιράν: Από την «παράδοση» στην αναγκαστική αναδίπλωση
