PLUS
Στη διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων οι πολιτικοί ηγέτες της Μέσης Ανατολής βρίσκονται σε μια εμφανώς ενεργή φάση διπλωματίας και πίεσης προς την Ουάσινγκτον ώστε να αποτραπεί μια πιθανή στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Αυτό αποτελεί σημαντική αλλαγή σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες, όταν πολλές αραβικές πρωτεύουσες επέκριναν την αμερικανική «επιείκεια» απέναντι στο Ιράν και ήθελαν πιο σκληρή αμερικανική στάση απέναντί του.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Η μεταβολή στη διάγνωση της «απειλής»
Παλιότερα το Ιράν θεωρούνταν από πολλές χώρες του Κόλπου ως ο κύριος παράγοντας αναστάτωσης στην περιοχή: η ενίσχυση της επιρροής του μετά τον πόλεμο στο Ιράκ, οι συμμαχίες του με οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και οι επιρροές του σε Συρία και Υεμένη ήταν πηγές ανησυχίας.
Ωστόσο, σήμερα οι περισσότερες από αυτές τις δομές έχουν ασθενήσει αφού η ομάδα «Άξονας της Αντίστασης” – το δίκτυο κρατικών και μη κρατικών συμμάχων του Ιράν – δεν αποτελεί πλέον τόσο ισχυρό μοχλό επιρροής.
Η Χεζμπολάχ έχει υποβαθμιστεί στον Λίβανο από τις αδιάκοπες ισραηλινές επιθέσεις. Ο Άσαντ έχει ανατραπεί στη Συρία. Οι ιρακινές σιιτικές πολιτοφυλακές και οι Χούθι στην Υεμένη βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση. Το ίδιο το Ιράν έχει αποδυναμωθεί από τη ζημιά στο δίκτυό του, τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και την αμερικανική επίθεση στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις. Αυτό, με τη σειρά του, έχει μειώσει την ιρανική απειλή για τα κράτη της περιοχής.
Ταυτόχρονα, ορισμένοι εταίροι όπως η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος έχουν αλλάξει τις προτεραιότητές τους, θεωρώντας πλέον πιο επικίνδυνες άλλες δυνάμεις στην περιοχή — ιδιαίτερα έναν πιο επιθετικό και όχι πάντα προβλέψιμο ρόλο του Ισραήλ — από ό,τι μια αδύναμη Ιρανική επιρροή.
Ο φόβος μιας άμεσης περιφερειακής αναταραχής
Για πολλές χώρες, ένας στρατιωτικός πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν είναι απλώς μια διεθνής εμπλοκή, αλλά μια ανοιχτή απειλή για την ίδια τους την ασφάλεια. Μια επέμβαση θα μπορούσε να πυροδοτήσει κύματα αντιποίνων, άνοδο της τρομοκρατίας, προσφυγικές ροές και πλήγματα σε βάσεις και υποδομές μέσα στην περιοχή. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η τεράστια στρατιωτική συγκέντρωση από την πλευρά των ΗΠΑ ήδη προκαλεί ανησυχία για αντίποινα και γενικότερη αστάθεια.
Ο ρόλος των γειτονικών και περιφερειακών πρωτευουσών είναι έτσι πιο πολύπλοκος: επιδιώκουν να διατηρήσουν σταθερότητα και οικονομική δραστηριότητα, αλλά και να αποφύγουν το ενδεχόμενο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις να εξαπλωθούν πέρα από το Ιράν.
Προώθηση της διπλωματίας
Αντί για άμεση εμπλοκή, χώρες όπως το Ομάν, το Κατάρ και η Τουρκία έχουν εντείνει τις προσπάθειές τους να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσοι για να μειώσουν τις εντάσεις ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Αυτό περιλαμβάνει τη διοργάνωση και υποστήριξη διμερών ή πολυμερών συνομιλιών και την προώθηση καναλιών επικοινωνίας για να αποφευχθεί ο κλιμακούμενος ανταγωνισμός που μπορεί να οδηγήσει σε πόλεμο.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι περιφερειακές απειλές που φοβίζουν περισσότερο τις κυβερνήσεις τώρα δεν είναι απαραίτητα οι ίδιες με πριν. Πολλοί βλέπουν την εντεινόμενη ισραηλινή στρατιωτική δραστηριότητα ως πιο επιθετική για τα δικά τους συμφέροντα και λιγότερο την ίδια την Ιρανική επιρροή που παλιότερα θεωρούταν κύριος παράγοντας αποσταθεροποίησης.
Ταυτόχρονα, η πτώση του Ιρανικού καθεστώτος ή μια πλήρης στρατιωτική σύγκρουση θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας με απρόβλεπτες συνέπειες, πιθανώς επιδεινώνοντας εθνικές και τοπικές εντάσεις που πλέον ενδιαφέρουν περισσότερο τις χώρες της περιοχής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Politico: Γιατί οι ΗΠΑ θέλουν να χτυπήσει πρώτο το Ισραήλ το Ιράν
ΗΠΑ: Οι Ρούμπιο και Βανς προειδοποιούν για την απειλή του Ιράν ενόψει των συνομιλιών
