PLUS
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες συζητήσεις για το μέλλον της εξωτερικής της πολιτικής από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS) το 2010. Σύμφωνα με πληροφορίες που αποκαλύπτουν οι Financial Times, αρκετά κράτη-μέλη, με πρωταγωνιστές τη Γαλλία και τη Γερμανία, εξετάζουν ριζικές αλλαγές στη δομή της ευρωπαϊκής διπλωματίας, φτάνοντας ακόμη και στο ενδεχόμενο να αφαιρεθούν κρίσιμες αρμοδιότητες από την EEAS και να επιστρέψουν είτε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε απευθείας στα κράτη-μέλη.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά απλώς μια διοικητική αναδιάρθρωση. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής φιλοδοξίας να λειτουργεί ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.
Η κριτική προς το σημερινό μοντέλο
Η EEAS δημιουργήθηκε με στόχο να δώσει στην ΕΕ ενιαία φωνή στη διεθνή σκηνή. Σήμερα διαθέτει περισσότερες από 140 αντιπροσωπείες παγκοσμίως και υποστηρίζει την κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική της Ένωσης.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανώτερους Ευρωπαίους αξιωματούχους που επικαλούνται οι Financial Times, η υπηρεσία κατηγορείται για γραφειοκρατία, αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων και αδυναμία ταχείας αντίδρασης στις σύγχρονες γεωπολιτικές κρίσεις. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η αυξανόμενη χρήση οικονομικών εργαλείων ως μέσων άσκησης εξωτερικής πολιτικής έχουν αναδείξει, σύμφωνα με τους επικριτές, τα όρια του σημερινού συστήματος.
Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι η λήψη αποφάσεων παραμένει κατακερματισμένη μεταξύ των εθνικών υπουργείων Εξωτερικών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου και της EEAS, δημιουργώντας καθυστερήσεις και έλλειψη συντονισμού.
Στο στόχαστρο και η Κάγια Κάλας
Η συζήτηση συνδέεται και με τον ρόλο της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας .
Σύμφωνα με το δημοσίευμα των Financial Times, ορισμένες πρωτεύουσες θεωρούν ότι η Κάλας έχει κατά καιρούς κινηθεί πιο αυτόνομα από όσο θα επιθυμούσαν τα κράτη-μέλη, ιδίως σε ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις της ΕΕ με την Κίνα και άλλες μεγάλες δυνάμεις. Αυτό έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το κατά πόσο η κορυφαία διπλωματική εκπρόσωπος της Ένωσης θα πρέπει να διαθέτει μεγαλύτερη αυτονομία ή να λειτουργεί αυστηρότερα υπό τον έλεγχο των κυβερνήσεων.
Παράλληλα, παρατηρείται μια διαρκής μετατόπιση ισχύος προς την πλευρά της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο σε κρίσιμα διεθνή ζητήματα, από την Ουκρανία έως την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική.
Τα σενάρια που εξετάζονται
Οι προτάσεις που βρίσκονται υπό συζήτηση δεν συνεπάγονται απαραίτητα την πλήρη κατάργηση της EEAS. Αντίθετα, εξετάζεται η μεταφορά συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Μεταξύ των ιδεών που φέρονται να συζητούνται είναι:
η μεταφορά της διαχείρισης κυρώσεων στο Συμβούλιο της ΕΕ,
η ανάθεση ορισμένων λειτουργιών στρατηγικού σχεδιασμού στην Επιτροπή,
η αναδιοργάνωση του δικτύου των ευρωπαϊκών αντιπροσωπειών,
ο περιορισμός της διοικητικής αυτονομίας της υπηρεσίας,
η μείωση του κόστους λειτουργίας μέσω συγχωνεύσεων και περικοπών θέσεων.
Οι υποστηρικτές των αλλαγών εκτιμούν ότι μια πιο συγκεντρωτική δομή θα καταστήσει την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική ταχύτερη και αποτελεσματικότερη σε περιόδους κρίσεων. Οι επικριτές, αντίθετα, προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση της EEAS θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιστροφή στον κατακερματισμό που χαρακτήριζε την ευρωπαϊκή διπλωματία πριν από τη δημιουργία της υπηρεσίας.
Οι πολιτικές και οικονομικές πιέσεις
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Οι συζητήσεις συμπίπτουν με τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, όπου αρκετές κυβερνήσεις ζητούν περιορισμό δαπανών και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών θεσμών.
Παράλληλα, η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες απαιτήσεις στον τομέα της άμυνας, της ενεργειακής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας, γεγονός που εντείνει την πίεση για αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο ασκείται η εξωτερική πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Μια κρίσιμη απόφαση για το μέλλον της Ευρώπης
Η συζήτηση απέχει ακόμη από την τελική κατάληξη. Οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στη λειτουργία της EEAS θα απαιτήσει ομοφωνία των 27 κρατών-μελών, κάτι που καθιστά τις διαπραγματεύσεις ιδιαίτερα σύνθετες.
Ωστόσο, το γεγονός ότι οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις της Ένωσης, η Γαλλία και η Γερμανία, ανοίγουν πλέον δημόσια τη συζήτηση για μια τόσο βαθιά μεταρρύθμιση δείχνει ότι η Ευρώπη αναζητά νέο μοντέλο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Το ερώτημα που θα απασχολήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες τους επόμενους μήνες δεν είναι μόνο αν η EEAS χρειάζεται μεταρρύθμιση, αλλά αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αποκτήσει πραγματικά ενιαία φωνή σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές προκλήσεις πολλαπλασιάζονται με πρωτοφανή ταχύτητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ισλανδία και Ευρωπαϊκή Ένωση: Επιστροφή σε μια συζήτηση που δεν έκλεισε ποτέ
Δέκα χρόνια μετά το Brexit: μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να επιστρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση;
